کولونوسکوپی

 کولونوسکوپی به پزشک اجازه می ‌دهد که توسط یک لوله نازک قابل انعطاف به نام کولونوسکوپ جدار داخلی کولون (Colon) و رکتوم (Rectum) را مورد بررسی قرار دهد. کولونوسکوپ این امکان را فراهم می ‌کند که پزشک پولیپ‌ها، تومورها و نقاط دچار التهاب یا خونریزی روده را تشخیص دهد. در حین کولونوسکوپی می ‌توان نمونه‌های بافتی جهت پاتولوژی و برخی از پولیپ‌ها را برداشت.

کولونوسکوپ یک لوله قابل انعطاف و نازک به طول cm 9/121 تا cm 9/182 است. یک دوربین کوچک ویدیویی به کولونوسکوپ متصل شده است که می ‌تواند از روده تصویر بگیرد. در برخی از کولونوسکوپ‌ها فیبرابتیک بکار رفته است ولی امروزه تکنولوژی دیجیتال در اکثر مواقع جایگزین فیبرابتیک شده است. با این روش می ‌توان رکتوم (Rectum) و تمامی کولون (Colon) را مورد بررسی قرار داد.

چرا کولونوسکوپی انجام می ‌شود؟


جهت تشخیص بیماری کولون (Colon) ، رکتوم (Rectum) و مقعد در کسانی که دچار خونریزی بدون علت مشخص، اسهال یا یبوست طول کشیده، خون یا چرک مخفی در مدفوع یا درد قسمت تحتانی شکم هستند کولونوسکوپی انجام می شود:

  • در کسانی که باریم انما در آنها اختلالاتی را نشان داده است.
  • جهت تشخیص بدخیمی ‌ها و پولیپ‌های کولون
  • جهت پیگیری بیماری التهابی روده
  • جهت برداشت بیوپسی از بافت کولون

آمادگی ‌های قبل از کولونوسکوپی

قبل از انجام کولونوسکوپی موارد زیر را به پزشک خود اطلاع دهید:

  • اگر داروی خاصی مصرف می ‌کنید.
  • اگر به داروی خاصی مثل داروهای بیهوشی حساسیت دارید.
  • اگر مشکل انعقادی دارید یا داروهای رقیق کننده خون مثل کوماین (Comadin) یا داروهای حاوی آسپرین دریافت می ‌کنید.
  • اگر بیماری قلبی دارید.
  • اگر طی 4 روز قبل باریوم انما برای شما انجام شده است.
  • اگر حامله هستید یا ممکن است حامله باشید.
  • قبل از کولونوسکوپی باید روده کاملا از مدفوع پاک شود تا دید کافی جهت بررسی آن وجود داشته باشد، لذا ممکن است پزشک توصیه کند برخی از موارد زیر را رعایت کنید:
  1. یک تا دو روز قبل از انجام کولونوسکوپی غذاهای جامد و مواد غذایی قرمز رنگ مصرف نکنید.
  2. روز قبل از تست مسهل استفاده کنید.
  3. مایعات فراوان مصرف کنید تا دچار کم آبی نشوید و روده شما هم تمیز شود.
  4. 6 ساعت قبل از کولونوسکوپی مصرف مایعات را هم قطع کنید.
  5. حتماً کسی را همراه خود داشته باشید چون ممکن است در حین کولونوسکوپی داروهای خواب‌آور به شما داده شود و بعد از آن احساس خواب‌آلودگی کرده و نتوانید رانندگی کنید.

کولونوسکوپی چگونه انجام می ‌شود

کولونوسکوپی می ‌تواند در مطب پزشک یا در بیمارستان انجام شود و معمولاً توسط پزشک متخصص بیماری ‌های گوارش و کبد صورت می ‌گیرد. ممکن است فرد دیگری نیز به پزشک کمک کند.

در حین انجام کولونوسکوپی بیمار باید یک داروی مسکن و یک داروی خواب‌آور از طریق وریدی دریافت کند این داروها کمک می کنند تا در حین کولونوسکوپی درد نداشته، راحتر باشید و کمی خواب‌آلوده شوید.

شاید لازم باشد که قسمتی از لباسهای خود را در آوردید، در این صورت به جای آن روی شما ملافه‌های تمیز انداخته خواهد شد.

بیمار باید به سمت چپ دراز کشیده و پاها را داخل شکم جمع کند. وقتی که بیمار در این حالت قرار گرفت ممکن است پزشک دستکش پوشیده و انگشت خود را به آرامی داخل کرده و وجود درد یا انسداد را در ناحیه مقعد بررسی کند. سپس کولونوسکوپ آغشته به ژل شده و وارد می شود و جدار داخلی روده مورد بررسی قرار می گیرد. گاهی اوقات پزشک به صورت هم زمان تصاویری با اشعه X از روده شما خواهد گرفت تا مکان دقیق کولونوسکوپ را تشخیص دهد.

امکان دارد حین کولونوسکوپی احساس دفع به شما دست دهد یا احساس دل‌پیچه کنید. سعی کنید به آرامی از طریق دهان نفس‌های عمیق بکشید تا عضلات شکم شما شل شده و احساس راحتی کنید. خروج هوا از اطراف کولونوسکوپ یک مسأله عادی است و لازم نیست شرمنده شوید. می ‌توانید حین کولونوسکوپی از پزشک اجازه گرفته و وضعیت خود را کمی تغییر دهید.

پزشک می ‌تواند از طریق لوله کولونوسکوپ ابزاری را جهت برداشت نمونه بافتی یا برخی پولیپ‌ها وارد وارد روده کند. این عمل کاملاً بدون درد است.

بعد از بررسی کامل روده کولونوسکوپ به آرامی خارج شده و موضع با دستمال پاک می ‌شود. در صورت احساس دل‌پیچه، دفع گاز می ‌تواند به شما کمک کند.

کولونوسکوپی معمولاً نیم ساعت طول می ‌کشد که می ‌تواند براساس یافته‌ها یا اعمالی که انجام می ‌شود کمی طولانی ‌تر شود.

بعد از کولونوسکوپی بیمار حدود 1 تا 2 ساعت تحت نظر خواهد بود تا داروها دفع شوند و سپس مرخص می شود. بعد از کولونوسکوپی تا 12 ساعت نباید رانندگی کنید یا با ابزار خطرناک کار کنید. از پزشک خود سؤال کنید که کی می ‌توانید غذای عادی خود را از سر بگیرید. بعد از کولونوسکوپی مایعات فراوان مصرف کنید تا آبی را که در اثر مصرف داروی مسهل از دست داده‌اید، جبران شود. 

احساس بیمار چه خواهد بود؟

کولونوسکوپی می ‌تواند برای شما ناراحت کننده باشد یا احساس خجالت بکنید. دانستن آنچه اتفاق خواهد افتاد می ‌تواند باعث احساس بهتری شده و ترس‌ شما را کاهش دهد. مصرف مسهل شب قبل می ‌تواند باعث اسهال و درد شکم شده و شما را مجبور کند که اکثر ساعات شب را در دستشویی به سر ببرید.

در حین کولونوسکوپی به علت داروهای ضد درد و خواب‌آوری که به شما داده می شود، خواب آلود و راحت خواهید بود. در حین ورود کولونوسکوپ یا ورود هوا به داخل روده ممکن است احساس درد خفیف یا دل‌پیچه کنید. در حین کولونوسکوپی ممکن است احساس دفع پیدا کنید. اگر احساس درد کردید به پزشک اطلاع دهید. ساکشن که مدفوع یا ترشحات را می ‌مکد ممکن است تولید صدا کند. از آنجا که جدار روده حس درد ندارد برداشت بیوپسی یا پولیپ‌ دردی نخواهد داشت.

اکثر افراد می ‌گویند که چیز زیادی از انجام کولونوسکوپی قبل، حین یا بعد از آن به علت مصرف داروها به خاطر ندارند. بعد از کولونوسکوپی ممکن است به علت پرهوایی شکم احساس درد کنید که دفع گاز به بهبودی شما کمک خواهد کرد. اگر بیوپسی یا پولیپ برداشته شود، ممکن است تا چند روز رگه‌های خونی در مدفوع شما مشاهده شود و پزشک به شما توصیه کند که به مدت 7 تا 14 روز آسپرین یا داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID) مصرف نکنید. در صورت خونریزی شدید، درد شکمی شدید یا تب بعد از انجام کولونوسکوپی به پزشک مراجعه کنید.  

خطرات

خطرات کولونوسکوپی بسیار نادر است. احتمال بسیار کمی (کمتر از 1 در 1000) برای پارگی کولون (Colon) ، خونریزی شدید به علت آسیب جدار کولون (کمتر از 3 در هزار) و عفونت کولون وجود دارد.

بیمارانی که بیماری ‌های درچه‌ای قلب، دریچه مصنوعی یا سابقه عفونت قبلی دریچه قلب دارند ممکن است قبل و بعد از کولونوسکوپی نیاز به دریافت آنتی ‌بیوتیک برای جلوگیری از عفونت داشته باشند. نامنظمی در ضربان قلب ممکن است حین انجام تست اتفاق بیفتد که معمولاً بدون درمان خاص بهبود می ‌یابد.

نتایج

برخی از نتایج را پزشک بلافاصله به شما خواهد گفت ولی نمونه‌های بافتی که حین کولونوسکوپی گرفته می ‌شود برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه پاتولوژی و میکروبیولوژی فرستاده خواهد شد که نتایج آن می ‌تواند چند روز تا چند هفته به طول بینجامد.

عواملی که روی کولونوسکوپی تأثیر دارد

انجام باریوم انما یک هفته قبل از کولونوسکوپی می ‌تواند دید پزشک را محدود کرده و نتایج مناسب به دست نیاید.
وجود مدفوع در کولون، پیچ‌های زیاد روده، جراحی قبل ی کولون، یا عدم همکاری بیمار می ‌تواند انجام آن را مشکل یا غیر ممکن کند.
مصرف قرص آهن می ‌تواند مدفوع را سیاه کرده یا پاک شدن کولون از مدفوع را دچار مشکل کند، بنابراین چند روز قبل از کولونوسکوپی باید مصرف قرص آهن را قطع کرد.
مایعات یا ژله‌های قرمز رنگ می ‌تواند ترشحات روده را قرمز کرده و با خون اشتباه شود.