سوندهای ادراری Urinary catheter

 

سوندها به طور کلی لوله های باریکی هستند که وارد دستگاه ادراری می شوند تا تخلیه ادرار را تسهیل کنند . با این احتساب موارد اصلی سوندها زمانی است که به هر دلیل تخلیه ادرار به شکل مناسب صورت نمی گیرد

به احتمال زیاد تا کنون اصطلاح سوند ادراری را در بیمارستان ها و مراکز پزشکی درمانی زیاد شنیده اید و حتما حداقل تا این حد در مورد آنها می دانید که این وسایل برای تسهیل و کمک به روند ادرار کردن به کار می روند اما به طور قطع نکات مبهم و نادانسته های زیادی هم در مورد آنها دارید . به طور مثال آیا می دانید که سوندها انواع مختلفی دارند و هر کدام از آنها کارایی و روش مصرف متفاوتی می توانند داشته باشند ؟

در نظر بگیرید که در یک فرد مسن به علت بزرگ شدگی خوش خیم و یا حتی برعکس سرطان پروستات ، مسیر ادرار مسدود شده باشد . این مساله باعث می شود که ادرار نتواند به راحتی تخلیه شود و بنابراین در مثانه تجمع پیدا می کند . این تجمع ادرار در مثانه نه تنها برای بیمار درد و احساس ناراحتی

به همراه دارد بلکه اگر برای مدت طولانی باقی بماند می تواند با وارد آمدن فشار روی کلیه ها عملکرد آنها را نیز تخریب کند . در این حالت تنها کاری که می توان کرد این است که به هر شکل ممکن امکان تخلیه ادرار از مثانه را فراهم کرد . پزشکان در این موارد سعی می کنند تا از سوندها یا همان کاتترهای

ادراری استفاده کنند و بدین ترتیب یا راه معمول دفع ادرار را باز کنند و یا راه جدیدی برای دفع ادرار ایجاد کنند .

سوندها از دو جنبه مهم با یکدیگر تفاوت دارند

1 – نوع و محل قرار گیری

2 – مدت و زمان باقی ماندن در محل

سوندهای ساده یا نلاتون

این سوندها در واقع لوله های پلاستیکی بسیار نرم و انعطاف پذیری هستند که در داخل آن مجرایی برای عبور مایعات ، و به طور مثال ادرار وجود دارد . زمانی که به دلایلی مسیر طبیعی ادرار مسدود می شود ،

این سوندها به داخل مجرای ادرار کار گذاشته می شوند تا با کنار زدن محل انسداد ، به درون مثانه برسند . پس ادرار موجود در داخل مثانه از درون مجرای موجود در داخل این سوند می تواند به راحتی به بیرون تخلیه شود . تنها مساله ای که در مورد این است که سوند پس از تخلیه ادرار باید خارج شود . اگر دفعات بعد باز هم برای تخلیه ادرار به کمک این سوند نیاز باشد ، باید دوباره کار گذاشته شود

سوند فولی

این سوندها در انتهای خود ، یعنی در بخشی از سوند که پس از عبور کردن از مجرای ادرار به درون مثانه می رسد ، کیسه کوچکی دارند که این کیسه کوچک از طریق یک مجرای بسیار باریک در بدنه سوند با سوراخی که در انتهای دیگر سوند وجود دارد در ارتباط است . بدین ترتیب پزشک یا پرستار می تواند از

طریق این سوراخ به مقدار مناسب مایع به داخل بفرستد  و از این طریق کیسه کوچک پر از هوا شده و به قدری بزرگ می شود که دیگر امکان عبور آن از مجاری ادرار وجود ندارد بنابراین سوند دیگر امکان خارج شدن از مثانه را ندارد . پس هر زمان که بخواهند سوند را برای مدت طولانی در مثانه نگه دارند می توانند از این روش استفاده کنند ، چرا که سوندهای معمولی فورا لیز می خورند و از مثانه خارج می شوند اما این سوندها به علت گیر کردن بادکنک در ابتدا ی مجرا ، هیچ گاه خارج نمی شوند مگر اینکه پزشک یا پرستار با یک سرنگ باد کنک را خالی کند . اما نکته مهم این است که این بادکنک تنها باید زمانی باد شود که باد کنک و سر داخلی سوند به طور کامل در مثانه قرار گرفته است که این باد کنک در داخل می تواند به راحتی و بدون آسیب رساندن به بیمار باد شود . اما اگر این باد کنک و سر داخلی سوند در داخل مجرا باد شود و متسع شود با توجه به اینکه قطر مجرا کوچک است به تدریج باعث پاره شدن و آسیب وسیع به مجرا می شود . پس این سوندها هیچ وقت نباید توسط نا آشنا کار گذاشته شود و کار گذاری آن حتما باید توسط فرد آشنا به این روش مثل یک پرستار با تجربه و یا پزشک صورت گیرد .هیچ وقت نباید سعی کرد که این سوندها را با زور و کشیدن از جا خارج کرد چرا که بادکنکی که در

انتهای آن داخل مثانه باد شده است در هنگام خروج به علت قطر زیاد خود آسیب به مجرا وارد می کند که با خونریزی همراه می شود

سوند فوق عانه‌ای

این سوندها که در اصطلاح پزشکی سوند سوپراپوبیک هم نامیده می‌شوند، نسبت به دو نوع سوند

قبلی کمتر به کار گرفته می‌شوند. برخلاف دو نوع سوند قبلی که برای کارگذاری آنها، لوله از درون مجرای ادرار رد می‌شد، در این موارد سوند از پوست قسمت‌های پایینی شکم وارد مثانه می‌گردد. یعنی توسط پزشک یا جراح سوراخی در پوست پایین شکم ایجاد می‌شود و سپس سوند از پوست و بافت‌های روی مثانه رد می‌شود تا به داخل مثانه برسد.

سوندهای داخلی

در تمام سوندهایی که تاکنون گفتیم یک سر سوند خارج از بدن بیمار است تا ادرار را از مثانه به بیرون تخلیه کند. اما باید گفت سوندهایی هم وجود دارند که در آنها هر دو سر سوند در داخل بدن بیمار است.

به‌طور مثال درنظر بگیرید که انسدادی در فاصله بین کلیه تا مثانه ایجاد شود. این مساله باعث می‌شود که ادرار نتواند از کلیه به مثانه برسد تجمع ادرار در کلیه مربوطه باعث آسیب رسیدن به نسج کلیه و تخریب آن و در ضمن علائمی مثل درد و ناراحتی در پهلوی همان سمت می‌شود. تنها راه این است که

به نحوی امکان دفع ادرار از آن کلیه فراهم شود. برای این منظور دو کار می‌توان انجام داد :

1 – نفروستومی : در این روش مثل سوند سوپراپوبیک لوله را از پوست پهلوها رد می‌کنند (پس باز هم

به سوراخ‌کردن پوست نیاز پیدا می‌شود) و لوله را به درون لگنچه کلیه می‌رسانند تا ادراری که در آنها جمع می‌شود از این مسیر به بیرون بدن دفع شود.

2 – سوند j-j : این سوندها از یک طرف در درون مثانه قرار می‌گیرند و از طرف دیگر به لگنچه کلیه می‌رسند. با این حساب هرگونه انسدادی که در بین راه کلیه تا مثانه وجود دارد را از سر راه برمی‌دارند و این امکان را برقرار می‌کنند که ادرار بدون ممانعت از کلیه به مثانه برسد.

بقیه مراحل دفع ادرار با این حساب مثل حالت عادی نیازمند دفع ادرار توسط فرد است . کارگذاری این  ابزارها نیازمند یک جراحی کوچک است پس از انجام جراحی ، دیگر فرد نه سوند خود را می‌بیند و نه وجود آن را د ر بدن خود حس می‌کند