فشار خون  Blood Pressur :

 به نیرویی گفته می‌شود که توسط خون در جریان ، به دیوارهٔ رگ‌ها وارد می‌آید و یکی از علائم اصلی حیات است .         مقاومت رگ × برون ده قلب = فشار خون

فشار خون با جریان یافتن به شاهرگ‌ها و به رگ‌ها کم می‌شود . اصولا فشارخون در بخشهای مختلف سیستم گردش خون متفاوت است ولی در اندازه گیری ، فشار خون به دو نوع فشارخون سیستولی و دیاستولی مجزا می شود .

بالاترین میزان فشار خون ، فشار سیستولیک است یعنی فشاری که به هنگام انقباض ماهیچه قلب موجب می‌شود تا خون از قلب به سایر نقاط بدن برسد . کمترین میزان فشار خون ، فشار دیاستولیک است که فشار بین ضربانهای قلب محسوب می‌شود و مربوط به زمانی است که قلب در حالت استراحت است .  فشار خون بر حسب میلیمتر جیوه ( mmHg ) اندازه گیری می‌شود .

میزان فشار خون بر پایه دو عدد نشان داده می‌شود. اولین عدد مربوط به فشار سیستولیک یا ماکزیمم و دومی مربوط به فشار دیاستولیک یا مینیمم است .  معمولا یک فشار خون متعادل زیر  140 / 85  mmHg

است. 140 فشار سیستولیک و 85 فشار دیاستولیک می باشد .  اگر فردی دچار بیماری دیابت باشد ، فشار خون وی باید کمتر از  130 / 80 mmHgباشد.

به عارضه افزایش فشار خون بیش از حد طبیعی ،  فشار خون بالا یا هیپرتانسیون گفته می‌شود .

همچنین به فشار خون کمتر از حد طبیعی هیپوتانسیون گفته می شود .

تنظیم فشار خون در بدن توسط چند اندام مانند قلب ، کلیه ، رگ انجام می گیرد و علاوه بر رژیم غذایی به ویژه مصرف نمک ، هورمونهایی مانند رنین ، آنژیوتانسین دو ، آدرنالین و آلدوسترون بر آن موثرند... .

عوارض‌ فشار خون بالا   Complications HyperTension :

سکته مغزی ، حمله قلبی ، نارسایی احتقانی قلب و ورم‌ ریه ، نارسایی‌ کلیه و آسیب چشمی و مشکل بینایی از عوارض اصلی فشار خون بالا هستند . باید دانست که هرچه فشار خون بالاتر باشد ، میزان امید به زندگی پایینتر خواهد بود . در افرادی که دچار فشار خون بالا هستند ، میزان ابتلا به سکته مغزی و حمله قلبی بیشتر خواهد بود . اگر فشار خون بالا به مدت طولانی بدون درمان باقی بماند ، ممکن

است نارسایی کلیوی رخ دهد و یا حتی به بینایی آسیب وارد شود . در ضمن امکان دارد که قلب بطور غیر طبیعی بزرگ شده و کارایی آن کم شود که چنین وضعیتی می تواند منجر به نارسایی قلبی و اختلال در پمپاژ خون توسط قلب شود.

دستگاه اندازه گیری فشار خون  Device to measure blood pressure :

دستگاه اندازه گیری فشار خون یک وسیله ضروری در تشخیص پزشکی است . این دستگاهها انواع مختلفی از جمله نوع جیوه ای ، عقربه ای ، اتوماتیک و جیوه ای پایه دار دارند . فشارسنج های جیوه ای ساده ترین و دقیقترین وسیله برای اندازه گیری فشار خون هستند . در ذیل قسمتهای مختلف دستگاه فشارسنج جیوه ای توضیح داده می شود

دستگاه اندازه گیری فشار خون جیوه ای  Device to measure blood pressure mercury :

این دستگاه از قسمتهای زیر تشکیل شده است:

 1 – کاف یا بازوبند  Bracelet :

کاف یک پوشش دو لایه از جنس پارچه و دراز است که خاصیت ارتجاعی نداشته و به دور بازو پیچیده می شود . بازوبند باید به اندازه کافی بلند باشد تا بطور کامل دور بازوی فرد را بگیرد.  

2 – کیسه هوا  Airbag :

کیسه هوا از جنس لاستیکی است که در درون بازوبند قرار می گیرد و قابل باد شدن است . این کیسه قابل مشاهده نیست و فقط دو لوله لاستیکی متصل به آن از بازوبند خارج میشود. کیسه هایی که نسبت به بازوی فرد خیلی کوتاه یا باریک باشند و یا هر دو اشکال را داشته باشند (در مجموع خیلی کوچک باشند) فشار خون را بطور کاذب بالاتر از فشار خون واقعی و اگر بیش از حد پهن باشند، فشار خون را پایینتر از فشار خون واقعی نشان خواهند داد. اگر کیسه کاملاً دور بازو را نگیرد یا وسط کیسه دقیقاً روی شریان بازویی قرار نداشته باشد ، ممکن است فشار اندازه گیری شده ، فشار واقعی نباشد .

در بعضی دستگاهها وسط کیسه لاستیکی با علامت بر روی بازوبند، مشخص شده است. اندازه عرض کیسه هوا بطور متوسط 15- 13 سانتیمتر و طول آن 35- 30 سانتیمتر است.

3 – لوله های لاستیکی  Rubber tube :

از وسط کیسه هوا دو لوله لاستیکی خارج می شود که یکی به پمپ و دیگری به دستگاه وصل میگردد . این دو لوله ، کار انتقال و خروج هوا را بر عهده دارند . طول لوله باید حدود 76 سانتیمتر باشد. 

4 – پمپ لاستیکی ، دریچه و پیچ تنظیم هوا  pump Rubber , Valve and Screw Adjustment air :

از این پمپ برای تلمبه کردن و انتقال هوا به داخل کیسه هوا و تخلیه هوا از آن ، استفاده میشود. برای ورود و خروج هوا بر روی پمپ دریچه ای در نظر گرفته شده است که بوسیله پیچ فلزی که با دست باز و بسته میشود، ورود و خروج هوا تنظیم میگردد . اگر پیچ ورود و خروج هوا را ببندیم ، باید جیوه در سطح ثابت بماند و در زمانی که آن را باز میکنیم ، باید اجازه دهد سطح جیوه بطور قابل کنترل پایین بیاید. 

5 – مخزن جیوه  Mercury tank :

مخزن جیوه در انتهای دستگاه و داخل لوله شیشه ای قرار دارد و دارای یک پیچ تنظیم است که ورود و خروج جیوه را به داخل لوله شیشه ای تنظیم می کند . قبل از اندازه گیری فشار خون باید پیچ مخزن جیوه باز شود تا اجازه دهد جیوه به درون لوله راه یابد . در زمانی که هیچ فشاری وجود ندارد سطح جیوه در لوله باید بر روی صفر باشد . پس از خاتمه اندازه گیری باید دستگاه را کج نمود تا جیوه درون لوله به

سمت مخزن هدایت شود و سپس پیچ مخزن را بست تا در زمانی که از دستگاه استفاده نمی شودجیوه در لوله باقی نماند.

6 – لوله شیشه ای  Glass tube :

این لوله درون یک محفظه فلزی مدرج قرار دارد که برحسب میلیمتر جیوه و به فاصله های 10 میلیمتر جیوه درجه بندی شده است . با باد کردن کیسه هوا، در صورتی که پیچ مخزن جیوه باز باشد، جیوه به درون لوله راه یافته و بالا میرود و با تخلیه باد کیسة هوا ، سطح جیوه در لوله پایین می آید . میزان فشار را میتوان از روی سطح جیوه در لوله مدرج خواند . چون سطح جیوه به صورت هلالی در لوله قرار میگیرد، برای خواندن میزان فشار خون باید بالاترین نقطه هلال جیوه در ستون را در نظرگرفت .

در دستگاه عقربه ای به جای مخزن جیوه و لوله شیشه ای از یک فشارسنج عقربه ای استفاده شده است که با یک فنر کار میکند و بقیه قسمتهای آن مشابه دستگاه جیوه ای است

گوشی پزشکی  Stethoscope :

این گوشی از سه قسمت تشکیل شده است : 

1 – انتهای گوشی  End of stethoscope :

این قسمت از دو لوله فلزی تشکیل شده است که در انتهای آنها پوشش لاستیکی قرار دارد و باید بطور ثابت و راحت در داخل گوشها قرار گیرد . در بعضی گوشی ها این قسمت بصورت مورب است و وقتی داخل گوش قرار میگیرد قسمت مورب آنها باید متمایل به جلو باشد . دو لولة فلزی در انتهای دیگر به دو لوله لاستیکی متصل میشوند.

2 – لوله های لاستیکی  Rubber tube :

این دو لوله از یک طرف به لوله های فلزی متصل هستند و سپس به یک لوله منتهی شده و به صفحه گوشی وصل میگردند. 

3 – دیافراگم یا صفحه گوشی  Stethoscope diaphragm :

این قسمت از یک صفحه فلزی (دیافراگم) تشکیل شده است که به انتهای لولة لاستیکی متصل است . گاهی بعضی از صفحه های گوشی دو طرف دارد؛ یک طرف آن بل (قسمت کوچکتر و با سطح گودتر) و طرف دیگر دیافراگم (قسمت بزرگتر و با سطح صاف) است که توسط یک قطعه فلزی میله ای شکل کوچک که قابلیت چرخش دارد، به انتهای لوله لاستیکی وصل است . اگر گوشی هم دیافراگم و هم قسمت بل

داشته باشد، باید گوشی را در گوش بگذارید و با زدن ضربة ملایم روی دیافراگم یا بل دریابید که کدامیک از این دو قسمت به لولة گوشی ارتباط دارد و صدا را منتقل می کند . معمولاً با نیم دور چرخاندن میلة فلزی می توان دیافراگم یا بل را به لولة گوشی مرتبط ساخت. صدا از قسمت بل بهتر شنیده میشود؛ اما اگر از دیافراگم استفاده میشود باید با انگشتان دست صفحة گوشی را روی بازو نگه داشت.

شرایط اندازه گیری فشار خون  Terms measuring blood pressure :

قبل از اندازه گیری فشار خون رعایت موارد زیر ضرورت دارد :

# حداقل نیم ساعت قبل از اندازه گیری فشار خون، فرد معاینه شونده باید فعالیت شدید نداشته باشد؛

غذای سنگین، قهوه ، الکل ، دارو و نوشیدنی های محرک مصرف نکرده باشد و سیگار نکشیده باشد .

ضمناً فرد نباید مدت طولانی (بیش از 14 ساعت) ناشتا باشد

# 5 دقیقه قبل از اندازه گیری فشار خون ، فرد معاینه شونده باید استراحت کامل داشته باشد

# لباس فرد معاینه شونده باید سبک و آستین های لباس به اندازه کافی گشاد باشد تا وقتی آستین بالا زده می شود روی بازو فشار وارد نکند . اگر آستین تنگ باشد و روی بازو فشار آورد باید لباس را درآورد .

آستین تنگ باعث اعمال فشار روی سرخرگ بازویی شده و در نتیجه بطور کاذب فشار خون پایینتر از آنچه هست خوانده میشود

# اتاق معاینه باید ساکت و آرام و با دمایی مناسب باشد

# از گفتگوهای مهیج و شوخی با فردی که فشار خون او اندازه گیری میشود، باید خودداری شود

# فشار خون را میتوان در حالت نشسته ، ایستاده و دراز کشیده اندازه گیری کرد

روش اندازه گیری فشار خون  Method measuring blood pressure :

1 – آستین بلوز دست راست فرد معاینه شونده را در قسمت بالای بازو جمع کنید؛ طوری که قسمت بالای بازو برهنه باشد

2 – اگر فشار خون فرد را در حالت نشسته اندازه می گیرید، دست راست او را بر روی میز قرار دهید

3 – دستگاه فشارسنج را نزدیک بازویی که میخواهید فشار خون را اندازه بگیرید قرار دهید . اگر هوایی درون کیسه لاستیکی بازوبند باشد بوسیله پیچ تنظیم هوای پمپ دستگاه، هوای کیسه را تخلیه کنید و سپس بازوبند فشارسنج را به دور بازوی راست فرد ببندید . بازوبند نباید خیلی محکم یا خیلی شل به دور بازو بسته شود؛ زیرا میزان فشار خون بطور کاذب پایین یا بالا نشان داده میشود . بازوبند فشارسنج

نباید روی آستین قرار گیرد

4 – لبه تحتانی بازوبند باید 3- 2 سانتیمتر بالاتر از چین آرنج (گودی بین ساعد و بازو) باشد و دو لولة لاستیکی آن بطور قرینه در دو طرف سرخرگ بازویی و بر روی چین آرنج قرار گیرد. لوله ها نبایستی گره یا پیچ بخورند و همچنین نباید تا بخورند یا در زیر بازوبند گیر کنند

5 – فرد معاینه کننده باید وضعیت مناسبی با میز معاینه داشته باشد . فاصله گیرندة فشار خون با فرد معاینه شونده نباید بیش از یک متر باشد

6 – اگر از فشارسنج جیوه ای استفاده میشود ، ستون جیوه در وضعیت عمودی و در مقابل چشم معاینه کننده قرار گیرد

7 – پیچ مخزن جیوه را باز کنید . در فشارسنج های عقربه ای نیازی به این کار نیست

8 – سطح جیوه در زمانی که هیچگونه فشاری به فشارسنج وارد نمی شود، دقیقاً باید روی صفر باشد. در صورت استفاده از فشارسنج عقربه ای عقربه باید روی صفر قرار گیرد

9 – نبض مچ دست را با انگشتان اشاره و میانه حس کنید. این نبض در بالای مفصل مچ درون شیاری در امتداد انگشت شست حس میشود

10 – برای اندازه گیری صحیح فشار خون در ابتدا سطح Peak inflatin (حداکثر سطح باد کردن بازوبند) را محاسبه کنید . یعنی ابتدا پس از بستن بازوبند به دست راست فرد معاینه شونده، با یک دست نبض مچ همان دست را لمس کنید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیکی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر کیسة هوای بازوبند را باد کنید تا دیگر نبض مچ دست حس نشود در همان زمان سطح جیوه را که در ستون جیوه بالا آمده است یا عددی که عقربه روی آن قرار گرفته است (عدد قطع نبض) را در ذهن خود بخاطر بسپارید. سپس پیچ پمپ را کاملاً باز کرده و سریعاً باد بازوبند را تخلیه کنید.

بعد 30 میلی متر جیوه به آن عدد بدست آمده اضافه کنید. بنابراین حداکثر سطح باد کردن بازوبند بدست می آید

11 – مجددا کاف یا بازوبند را ببندید و گوشی را بر روی نبض براکیال قرار دهید ( قسمت داخلی آرنج دست )

12 – پیچ پمپ را ببندید و بازوبند را باد کنید تا به حداکثر سطح باد کردن بازوبند (عدد به دست آمده) برسد؛ سپس پیچ پمپ را به آهستگی باز کنید و با سرعت آهسته 3- 2 میلی متر جیوه در ثانیه (حدود

یک تا دو علامت نشانه مدرج در ستون شیشه ای یا در صفحه عقربه) باد بازوبند را تخلیه کنید . دیگر پیچ پمپ را دستکار نکنید. سطح جیوه یا عقربه کم کم پایین می آید تا جایی که صداهای کورتکوف (Kortotkoff) ظاهر میشود

13 – همزمان با اولین صدایی که در گوش شنیده میشود به سطح جیوه یا عقربه نگاه کنید و آن سطح را در ذهن به خاطر بسپارید . این سطح نشان دهندة فشار سیستولی یا ماکزیمم است . تخلیه باد بازوبند به آرامی ادامه می یابد و سطح جیوه یا عقربه نیز پایین می آید . همچنان به سطح جیوه یا عقربه توجه کنید . زمانی میرسد که دیگر صدای واضحی شنیده نمی شود یا صدا خفیف و کم کم قطع میشود . نقطه

قطع صدا نشان دهندة فشار دیاستولی یا مینیمم است

14 – این سطح را در ذهن بسپارید سپس باد بازوبند را با باز کردن کامل پیچ پمپ به سرعت تخلیه کنید . عدد اول را به عنوان فشار ماکزیمم و عدد دوم را به عنوان فشار مینیمم یادداشت کنید.

15 – پس از اندازه گیری فشار خون ، بازوبند دستگاه را باز کنید و در محل خود قرار دهید

 نکات مهم در اندازه گیری فشار خون  Important Tips measuring blood pressure :

1 – حداقل 2- 1 دقیقه بین اندازه گیری مجدد فشار خون فاصله بگذارید

2 – اگر در اولین اندازه گیری فشار خون صدایی شنیده نشد سریعاً باد بازوبند را تخلیه کنید و پس از یک دقیقه دوباره اندازه گیری کنید

3 – از باد کردن مکرر بازوبند باید اجتناب کرد؛ زیرا موجب احتقان وریدهای بازویی شده و در نتیجه بر روی میزان فشار خون تأثیر گذاشته و بطور کاذب فشار دیاستولی را افزایش و فشار سیستولی را کاهش می دهد

4 – در افرادی که ضربان قلب نامنظم دارند و فشار خون آنها از ضربانی به ضربان دیگر تغییر میکند، چندین بار فشار خون را با رعایت زمان مناسب اندازه گیری کنید . اعداد بدست آمده از فشار ماکزیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید و سپس اعداد بدست آمده از فشار مینیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید . این اعداد به عنوان فشار خون فرد در نظر گرفته می شود

5 – در حین اندازه گیری فشار خون پیچ پمپ لاستیکی را یکباره باز نکنید؛ اگر باد بازوبند خیلی سریع تخلیه شود ، بخصوص زمانی که تعداد ضربان قلب فرد کم بوده یا ضربان قلب نامنظم است ، موجب اشتباه در خواندن میزان فشار خون می گردد

6 – اگر بازوبند به اندازه کافی باد نشود ، نمی تواند سرخرگ بازویی را مسدود کند ، لذا باید به این مسئله توجه شود

7 – در افراد پیر فشار خون باید در هر دو دست اندازه گیری شود . اگر فشار خون در هر دو بازو متفاوت بود، میزان فشار خون بالاتر را انتخاب کنید ،در افرادی که از داروهای کاهش دهندة فشار خون مصرف می کنند، فشار خون را در حالت ایستاده یا دراز کشیده اندازه گیری کنید

8 – در خانم های باردار فشار خون را در حالت نشسته یا به صورت دراز کشیده به پهلوی چپ ، اندازه گیری کنید

9 – اگر برای اندازه گیری فشار خون افرادی که دارای وزن بالا و چاق هستند ، از بازوبندهای کوچک استفاده شود، ممکن است فشار خون این افراد بطور کاذب بالا خوانده شود . کیسة هوای داخل بازوبند

بایستی حداقل 3/2 یا % 8 0 دور بازو را بپوشاند. اگر بازوبند بزرگ در اختیار نیست ، قسمت وسط کیسة هوا را روی سطح داخلی بازو قرار دهید (روی سرخرگ بازویی)

10 – در افراد مسن ممکن است با تخلیه باد بازوبند با سرعت 3- 2 میلی متر جیوه، سطح جیوه یا عقربه ضربان یا پرش داشته باشد و پایین نیاید و خواند فشار خون مشکل شود؛ بنابراین باید باد بازوبند را کمی بیشتر تخلیه کرد تا سطح جیوه یا عقربه به آرامی پایین آید

11 – در خانم های باردار مرحله آرام تر شدن یا خفه شدن صدا (مرحله چهارم کورتکوف) به عنوان فشار خون دیاستولی یا مینیمم در نظر گرفته میشود. اما در افراد عادی از بین رفتن کامل صدا یعنی قطع صدا (مرحله پنجم صدای کورتکوف) به عنوان فشار خون مینیمم در نظر گرفته میشود.

12 – اگر در خانمهای باردار حداقل در دو نوبت اندازه گیری با فاصله 6 ساعت یا بیشتر ، فشار خون ماکزیمم 30 میلیمتر جیوه یا فشار خون مینیمم 15 میلیمتر جیوه نسبت به فشار خون آنها در گذشته و زمان غیر بارداری افزایش یافته باشد و یا فشار خون ماکزیمم 140 میلیمتر جیوه یا بیشتر و یا فشار خون مینیمم 90 میلیمتر جیوه یا بیشتر باشد، نشانة بالا بودن فشار خون است و در این حالت حتماً باید خانم باردار به پزشک مراجعه کند

13 – در خواندن اعداد فشار خون باید دقت کنید تا تمایلی به ختم اعداد آخر به صفر یا پنج نباشد، مثلاً اگر اعداد 83/127 بدست آمده است آن را به صفر یا پنج یعنی 85/130 ختم نکنید

14 – لازم است دستگاههای فشارسنج هر 6 ماه یک بار با دستگاه فشارسنج جیوه ای سالم مقایسه و در صورت وجود اشکال تعمیر گردند

15 – افرادی که فشار خون طبیعی دارند (فشار ماکزیمم کمتر از 130 و فشار مینیمم کمتر از 85 میلیمتر جیوه) لازم است هر دو سال یک بار فشار خون آنها اندازه گیری شود

16 – افرادی که فشار خون آنها در اولین اندازه گیری بالاتر از 85/130 ولی کمتر از 110/170 میلیمتر جیوه باشد، باید در طول حداقل 4 الی 6 هفته چندین بار در شرایط مختلف فشار خونشان اندازه گیری شود و متوسط فشار خونهای بدست آمده محاسبه شود و در صورتی که 90/140 میلیمتر جیوه و یا بیشتر بود به

پزشک مراجعه نمایند

17 – در بعضی افراد ممکن است فقط فشار خون سیستولی و یا فقط فشار خون دیاستولی بالا باشد ؛ بنابراین اگر فشار خون ماکزیمم طبیعی (140 < میلیمتر جیوه) و فشار خون مینیمم بالا (90  میلیمتر جیوه) باشد به آن فشار خون بالای دیاستولی میگویند و برعکس اگر فشار خون مینیمم طبیعی (90 < میلیمتر جیوه) و فشار خون ماکزیمم بالا (140 میلیمتر جیوه) باشد آن را فشار خون بالای

سیستولی مینامند. فشار خون بالای سیستولی بیشتر در افراد سالمند دیده میشود