مسمومیت ها  Poisoning :

مسمومیت با مواد غذایی فاسد ، داروها ، مواد مخدر و ... یکی از موارد شایع فوریتهای پزشکی است .

در زندگی روزمره با موارد زیادی از مسمومیت ها برخورد خواهید کرد . عدم آگاهی از طرز برخورد صحیح با مسمومیت ممکن است به مرگ آنان منجر شود . ار آنجایی که اکثر موارد مسمومیت ها در منزل رخ می دهند اطلاع کافی افراد همه خانواده ها از مسمومیت ها ضروری است

تعریف مسمومیت  Poisoning definition :

هر ماده ای که پس از ورود به بدن قادر به مختل نمودن سلامت یا از بین رفتن زندگی شود ، زهر یا سم ( Poison ) نامیده می شود به دنبال ورود مواد سمی ( مایع ، جامد ، گاز ) اختلال در کارکرد دستگاه های مختلف بدن ایجاد می شود

علت مسمومیت  Cause poisoning :

اغلب مسمومیت ها به دلیل بی احتیاطی و به صورت اتفاقی است ولی گاهی به قصد خودکشی اتفاق می افتند . از علل مسمومیت ها می توان مسمومیتهای غذایی ، مسمومیت با اسید و باز قوی ، مسمومیت قارچی ، مسمومیت با تریاک ، مسمومیت دارویی ( خواب آورها و ... ) نفتالین ، سیانور ، نفت و بنزین ، حشره کشها و ... را نام برد

راه های ورود سم به بدن  Ways Poison entry into the body :

از راه دهان : مانند خوردن داروها ، قارچهای سمی ، تریاک ، نفت ، مواد حشره کش ، نفتالین و غذاهای فاسد

از راه شش ها : مانند استنشاق گازهای سمی مثل مونو اکسید کربن ، حشره کش ها و ...

از راه پوست : مثل مسمومیت با حشره کش های کلر دار

از راه عروق بدن : مانند گاز گرفتن ، نیش حشرات و تزریق

علایم عمومی مسمومیت ها  General symptoms of poisoning :

1 – علایم گوارشی : مثل تهوع و استفراغ ، اسهال و شکم درد

2 – علایم عمومی : مثل سردرد ، بی حالی و ضعف

3 – علایم عصبی : مثل تشنج ، هذیان و اختلال هوشیاری

4 – علایم خفگی : مثل کبودی صورت و لبها و اشکال در تنفس

5 – علایم سوختگی : مثل سوختگی مخاط دهان و زبان

6 – علایم بینایی : مثل اشک ریزش فراوان ، تاری دید

اهداف کلی مراقبتهای نخستین در مسمومیتها :

1 – شناسایی نوع سم با سوال کردن از مسموم یا اقوام و نزدیکان او و یا جستجوی محیط اطراف و بررسی شیشه های خالی و یا استشمام بوی دهان و ...

2 – رقیق یا بی اثر کردن سم با تجویز آب ، شیر ، فرنی و ...

3 – خارج کردن سم با وادار کردن مسموم به استفراغ ( در صورتی که مدت زیادی از زمان مسمومیت نگذشته باشد ) . در برخی موارد وادار کردن مسموم به استفراغ ممنوع است

4 – رساندن سریع مصدوم به بیمارستان و دادن اطلاعات کافی به کادر درمانی

5 – انجام اقدامات حمایتی مثل حفظ تنفس و در صورت لزوم انجام اقدامات احیاء

مسمومیت با تریاک  Opium poisoning :

این نوع مصمومیت به قصد خودکشی و یا مصرف به عنوان مسکن و خواب آور ( در افراد نا آگاه ) و یا به قصد کشتن در افراد مسن و از کار افتاده ( توسط اطرافیان ) ایجاد می شود . مصرف 1 تا 2 گرم تریاک می تواند انسان را به هلاکت برساند . علایم مسمومیت در بیمار مسموم پس از طی یک ساعت از مصرف آن آغاز می شود . در افراد ضعیف و کودکان علایم مسمومیت زودتر ظاهر می شود .

 علایم آن عبارتند از :

تهوع ، استفراغ ، سرگیجه ، ضعف شدید ، عرق سرد ، خشک شدن دهان ، تنگی مردمک چشم ، خارش در صورت و بینی و حساسیت پوستی ، احساس گرما ( فرد مسموم بی اختیار لباسهاس خود را در می آورد ) ، خواب آلودگی ، اختلال در هوشیاری و بی نظمی در تنفس ، استشمام بوی تریاک از

دهان و اشکال در دفع ادرار

مسمومیت غذایی  Food poisoning :

مسمومیت غذایی بیشتر در اثر خوردن اغذیه فاسد ( مانده و آلوده ) بخصوص در فصل تابستان ایجاد می شود . غذاهایی مثل گوشت ، کنسرو ، تخم مرغ ، ماهی ، شیر ، خامه ، پنیر و ... بیشتر از بقیه احتمال آلودگی و فساد داشته و جزو علل شایع مسمومیت غذایی هستند . مسمومیت های غذایی در اثر فعالیت میکروبها از جمله سالمونلا ها ، استافیلوکوک ها ، استرپتوکوک هاو ... ایجاد می شوند این میکروبها ماده سمی ترشح می کنند و این سموم سبب بروز علایم می شود که علایم آن عبارتد از :

اسهال ، استفراغ ، شکم درد ، تب ، ضعف ، سرگیجه ، سردرد ، و ... که معمولا 3 تا 10 ساعت پس از مصرف غذای فاسد ایجاد می شوند

مسمومیت با مشروبات الکلی  Alcohol poisoning :

این مسمومیت در اثر افراط در نوشیدن الکل پیش می آید و علایم آن عبارتند از :

تهوع ، استفراغ ، افت درجه حرارت بدن ، استشمام بوی الکل از دهان ، گشادی مردمک ها ، بر افروختگی صورت ، قرمزی چشم و خواب آلودگی می باشد مسمومیت در اثر خوردن حشره کش های نباتی ( مثل پارایتون ) :

از این مواد سمی در سمپاشی درختان میوه استفاده می شود . مسمومیت با آن پس از چند دقیقه ظاهر می شود . فرد مسموم به دنبال مصرف میوه آلوده به سم سریعا دچار سرگیجه ، تهوع ، استفراغ ، عرق سرد ، افزایش و ترشح اشک ، لرزش عضلانی ، اختلال تعادل و اختلال دید می شود

مسمومیت با نفتالین  Naphthalene poisoning :

به دلیل دسترسی آسان به آن وخطر سمیت زیاد ، مسمومیت با نفتالین شایع است .

علایم ونشانه های آن عبارتند از :

تهوع ، استفراغ ، اسهال ، سردرد ، تشنج ، اختلال تنفسی ، وجود بوی نفتالین در تنفس ، سستی ، سیاه یا قهوه ای شدن رنگ ادرار

مسمومیت با آرسنیک ( سم موش )  Arsenic poisoning ( Mouse poison ) :

علایم آن عبارتند از :

شکم درد ، اسهال بسیار شدید آبکی ، تهوع ، سر درد ، سردی اندامها ، کبودی پوست ، احساس طعم فلز در دهان و اختلال هوشیاری

مسمومیت با قارچها  Mushroom poisoning :

بیش از 5000 نوع قارچ وجود دارد که فقط 100 نوع آن سمی هستند . قارچهایی که دو برآمدگی در سطح ساقه آنهاست سمی تلقی می شوند . اگر اطلاع کافی در مورد قارچها ندارید همه قارچها را سمی فرض کرده و از خوردن آن پرهیز کنید

مسمومیت با حشره کش های کلردار  Chlorinated pesticides poisoning :

از این مواد در حشره کش ها و سموم سمپاشی مزارع استفاده می شود . جذب سم از راه پوست ،

تنفس و گوارش است .

علایم آن عبارتد از :

تهوع ، استفراغ ، اسهال ، لرزش عضلانی ، تشنج ، سردرد ، اغماء و اختلال در دستگاه تنفس و قلب و عروق

مسمومیت های دارویی  Drug poisoning :

در اثر استعمال دارو به صورت خوراکی ، تزریقی و یا تنفسی ایجاد می شود . در بسیاری موارد مصرف دارو به صورت خودسرانه و بدون نظر پزشک صورت می گیرد . بیشترین مسمومیت دارویی به دلیل مصرف داروهای آرام بخش ، خواب آور ،مواد مخدر و یا مسکن ایجاد می شود . داروهای خواب آور در دسترس خانمها بوده و گاهی جهت جلب توجه و یا خود کشی اقدام به بلع مقادیر زیاد دارو می نمایند

مسمومیت با اسیدها و بازهای قوی  poisoning Acid and alkali Strong :

از مواد بازی ( قلیایی ) می توان آب ژوال ، آمونیاک و محلولهای سفید کننده لباسها و از مواد اسیدی ، اسید سولفوریک را نام برد

مسمومیت با سیانور  Potassium cyanide poisoning :

سیانور جزو مهلک ترین سموم برای انسان است . از سیانور در صنعت عکاسی ، کشاورزی و موارد صنعتی و ... استفاده می شود . مسمومیت با آن یا به صورت عمدی ( خود کشی یا جنایت ) و یا اتفاقی است .

علایم و نشانه های آن عبارتند از :

سر گیجه ، تهوع ، استفراغ و اشک ریزش

نخستین اقدامهای ضروری در مسمومیت هایی که از راه دهان صورت می گیرد :

1 – توجه به راه تنفسی ، وضعیت تنفسی و گردش خون و در صورت لزوم انجام اقدامات احیاء

2 – فرد مسموم را در وضعیت مناسب ، هوای آزاد قرار داده گرم نموده و وادار به استراحت و آرامش نمایید

3 – در افراد خواب آلود و یا غیر هوشیار از ورود مواد غذایی و ترشحات به درون راههای تنفسی جلوگیری کنید

4 – به فرد مسموم مایعات فراوان ، شیر ، ماست ، آبلیمو و ... بدهید

5 – فرد مسموم را وادار به استفراغ نمایید . اگر مواد سمی در 30 تا 60 دقیقه اخیر خورده شده به عنوان یک قانون محتویات معده او را خالی کنید ( استفراغ یا شستشوی معده )

6 – بهترین راه تحریک استفراغ استفاده از شربت اپیکا است در بچه ها یک قاشق مربا خوری در یک لیوان آب و در بزرگسالان دو قاشق مربا خوری در یک لیوان آب ریخته و به مسموم داده شود . اگر

دسترسی به شربت اپیکا ندارید ، به شخص مسموم چند لیوان آب گرم داده و با استفاده از انگشت یا قاشق ته گلوی او را تحریک نمایید

نکته : به مسمومین به صورت همزمان شربت اپیکا و شیر داده نشود

نکته : وادار کردن مسموم به استفراغ در موارد زیر ممنوع است

الف– مسمومیت با نفت و مشتقات آن  poisoning Oil and its derivatives

ب – مسمومیت با مواد اسیدی و قلیایی  poisoning Acid and alkali Strong

پ – اختلال در سطح هوشیاری مسمومین  Impairment of consciousness Poisoned

ت – بروز تشنج ( مثل مسمومیت با سم استریگنین )  Incidence of seizures

ث – در سه ماهه آخر حاملگی  Last quarter of pregnancy

7 – در صورت وجود علایم شوک ، درمانهای خاص آن صورت بگیرد

8 – در مسمومیت با محلولهای اسیدی ، به آنها شیر ، روغن زیتون ، محلول جوش شیرین و سفیده تخم مرغ بدهید

9 – در مسمومیت با محلولهای قلیایی به آنها آب فراوان یا مخلوط آب لیمو با سرکه و سفیده تخم مرغ بدهید

10 – در صورت لزوم به مسمومین اکسیژن کافی داده شود

11 – در موارد مسمومیت با مواد سوزاننده در اطفال دستهای آنها را بشویید تا در نتیجه تماس آنها با چشم عوارض چشمی ایجاد نشود

12 – در مسمومیت با تریاک ، در صورت امکان شستشوی معده با آب و یا مصرف خوراکی ذغال فعال شده و یا مسهل ( ترکیب شیر و ماست )

13 – در مسمومیت با حشره کش ها از آتروپین ( پادزهر ) استفاده شود

14 – در مسمومیت با نفتالین فرد را وادار به استفراغ کرده و به او مایعات فراوان و سفیده تخم مرغ داده شود

خلاصه اقدامات ضروری در مسمومیت با نفت و مشتقات آن :

1 – از تحریک استفراغ در فرد مسموم خودداری کنید

2 – در صورت استفراغ خود به خودی فرد مسموم مواظب باشید تا مواد استفراغی وارد راه های تنفسی وی نشود

3 – او را در هوای آزاد و وضعیت مناسب قرار دهید

4 – دو قاشق غذاخوری پارافین یا روغن زیتون به فرد مسموم بدهید

5 – او را سریعا به بیمارستان منتقل کنید

خلاصه اقدامات ضروری در مسمومیت با مواد اسیدی و بازی

1 – از تحریک استفراغ در فرد مسموم خودداری کنید

2 – در مسمومیت با محلولهای اسیدی به آنها شیر ، روغن زیتون و سفیده تخم مرغ و در مسمومیت با محلولهای قلیایی به آنها آب فروان یا مخلوط آبلیمو با سرکه و سفیده تخم مرغ بدهید

3 – در صورت آغشته بودن دست اطفال به این مواد آنرا بشویید

خلاصه اقدامات ضروری در مسمومیت با تریاک

1 – فرد مسموم را وادار به استفراغ کنید

2 – در صورت امکان فرد مسموم را شستشوی معده دهید

3 – فرد مسموم را بیدار نگه دارید

4 – او را سریعا به بیمارستان منتقل نمایید

مسمومیت با گازهای سمی  Poisoning Toxic fumes :

مسمومیت با گازهای سمی ، در نتیجه استنشاق گازهای سمی صنعتی مثل بخار آمونیاک و یا گازهای سمی ناشی از سوخت ناقص مثل مونواکسید کربن ایجاد می شود .

علایم عمومی مسمومیت با گازهای سمی عبارتند از :

سردرد شدید ، تهوع ، استفراغ ، سرفه ، خس خس سینه ، تنگی نفس ، درد سینه ، سوزش چشم ، سرگیجه ، سوختگی صورت و بیهوشی

مسمومیت با مونو اکسید کربن  Carbon monoxide poisoning :

مونو اکسید کربن گاز خطرناکی است این گاز بدون بو ، بدون رنگ و بدون مزه خاصی بوده و توسط شامه انسان حس نمی شود  ، قدرت اتصال به گلبولهای قرمز این گاز 200 برابر اکسیژن است و این خاصیت بسیار خطرناک است . مسمومیت به دلیل استنشاق مونو اکسید کربن اغلب در منازل و در کشور ما بخصوص در روستاها بخاطر مصرف زیاد کرسی ، سماور ، چراغ و بخاری نفتی و در محیط های بسته و سوخت ناقص زیاد دیده می شود افراد نجات یافته در آتش سوزیها نیز ممکن است دچار مسمومیت با

این گاز شوند .

 علایم و نشانه های مسمومیت با مونواکسید کربن عبارتند از :

کبودی بدن ، ( نوک انگشتان دست و پا ، لبها ) سردرد ضرباندار ، سر گیجه ، تهوع ، استفراغ ، ضعف ، خروج کف صورتیاز دهان و ... ، وقفه تنفسی و اغماء

نخستین اقدامات ضروری بصورت کلی :

1 – فرد مسموم را سریعا به هوای آزاد برده و وادار به تنفس نمایید

2 – در صورت قطع تنفس اقدامات احیا را شروع کنید

3 – فرد مسموم را بیدار نگه دارید

4 – در صورت امکان اکسیژن از راه دهان و بینی داده شود

5 – مسموم را سریعا به مراکز درمانی انتقال دهید

پیشگیری از مسمومیت ها  Prevention of poisoning :

در مسمومیت های غذایی : رعایت اصول بهداشت فردی و عدم استفاده از غذاهای بین راهی و آلوده و استفاده از ظروف یکبار مصرف در مسافرتها و عدم مصرف غذاهایی که در خارج از یخچال نگهداری می شوند

در مسمومیت های دارویی و مواد اسیدی و بازی : این مواد را دور از دسترس اطفال قرار دهید

هرگز از تریاک جهت تسکین درد و به عنوان خواب آور استفاده نکنید

هنگام کار با سموم کشاورزی و ... از دستکش استفاده کنید