کلستومی Colostomy :

 

همانطور که میدانید در انتهای روده کوچک ، روده بزرگ وجود دارد . وبعد رکتوم یعنی جایی که مدفوع از آن خارج می گردد . روده بزرگ از چند قسمت تشکیل شده است . کولون صعودی ، کولون عرضی ، کولون نزولی . حال فردی را تصور نمایید که سرطان روده بزرگ دارد . باید قسمتی از روده که درگیر سرطان است

برداشته گردد . اگر این محل در ابتدای روده بزرگ باشد می توان قسمت درگیر را برداشت و ابتدا را به انتها متصل کرد که به اصطلاح می گویند آناستوموز می دهند

حال اگر محل درگیری در انتهای روده بزرگ باشد چه باید کرد؟

کاری که انجام می دهند این است که محل درگیری را برداشته اما چون روده کوتاه شده است و به مقعد نمی رسد تا مدفوع را به خارج ببرد. مجبورند انتهای روده را به شکم بیاورند . بله یعنی مدفوع از شکم بیرون می آید و یک کیسه به آن وصل می نمایند که به آن کیسه کلستومی می گویند . مجرایی که بیرون آمده و روی شکم گذاشته اند استوما نامیده می شود .

در نظر اول زندگی کردن با این کیسه از زندگی کردن با یک زن سخت تر است . اما باید بگویم که زندگی کردن با این کیسه سخت نیست فقط باید یاد بگیرید پس خوب بخوانید و نگاه مثبتی نسبت به آن داشته باشید .

در ابتدا لباس خود را بالا بزنید ویک نگاهی به آن بیندازید . اصلاً چیز چندش آوری نیست فقط یک جزء از بدنتان است . در ابتدا کمی قرمز است اما به مرور زمان صورتی رنگ میشود . نوزادی که تازه متولد شده اصلا زیبا نیست اما به مرور زیبا و دلنشین می شود

انواع کلستومی Types of colostomy :

1 – کلستومی موقت :

گاهی اوقات باید به قسمتی از کولون استراحت داد تا التیام یابد و کولون دوباره بوسیله عمل جراحی سر جای اولش برمی گردد که ممکن است سالها یا ماه ها طول بکشد

2 – کلستومی دائمی :

این نوع کلستومی در آینده به سر جای اصلیش برنمی گردد.

کولون قسمت های مختلفی دارد که بر اساس آن چند نوع کلستومی خواهیم داشت

الف – کلستومی صعودکننده :

قسمتی از کولون صعودکننده درگیر است و کلستومی زیر دنده راست جایی زیرآپاندیس باز میگردد مدفوع مایع غلیظ خواهد بود

ب – کلستومی عرضی :

قسمتی از کولون عرضی را برداشته اند که مدفوع مایع یا خمیری شکل خواهد بود

پ – کلستومی نزولی و سیگموئیدی :

قسمتی از کولون نزولی یا سیگموئیدی درگیر شده است در این وضعیت مدفوع کاملا شکل گرفته است

استوما Stoma :

مجرایی که بیرون آمده و روی شکم گذاشته اند استوما نامیده میشود . در طول زندگی سایز استوما تغییر می کند که این تغییر در6 – 8 هقته بعد از جراحی قابل توجه است . اندازه کلستومی بعد از عمل جراحی بزرگ و متورم است که با گذشت چندین هفته و بهبودی کامل اندازه آن کوچکتر خواهد شد . بنابراین یک بار درهفته باید استوما را اندازه بگیرید و دهانه کیسه کلستومی را طبق سایز استوما با هم جفت نمایید .انتهای استوما هیچ عصبی ندارد و اگر لمسش کنید دردناک نیست پس ترسی از لمس آن نداشته باشید فقط مواظب باشید که لوازم تیز وارد آن نشود و آن را پاره ننماید مثل کمربند ایمنی یا سگک کمربند

انواع استوما Types of stoma :

1 – استومای غنچه ای Stoma bud : استوما بیرون زده است

2 – استومای فلات  Stoma flat : استوما صاف است


نکاتی درباره کلستومی :

1 – وقتی کلستومی را تمیز می کنید ممکن است قطرات خون را ببینید که این طبیعی است . مثل زمانی که شما مسواک می زنید و ممکن است خون بیاید

2 – چهار مشکل شایع که با آن مواجه خواهید بود نفخ شکم ، بوی بد کیسه ، اسهال و یبوست است

3 – همچون گذشته شما باد شکم را احساس می کنید اما قادر به ایست و عدم تخلیه آن نخواهید بود  چند روز پس از جراحی مقدار باد دفعی بسیار زیاد است

برای جلوگیری از این مسئله :

# آهسته و با دهان بسته غذا بخورید و غذا را زیاد بجوید

# غذاهایی که باعث نفخ شکم میشوند ( مانند ماهی ، حبوبات ، شکلات ، آبجو ، خانواده کلم ،

نوشابه های گازدار، ذرت ، خیار، قارچ ، اسفناج ، تخم مرغ و...) کمتر مصرف نمایید . حبوبات را حتما روز قبل از مصرف خیس نمایید بعد در غذا بریزید

4 – میزان حرکات روده به این بستگی دارد که چه مقدار از کولون در عمل جراحی برداشته شده است .

اگر میزان حرکات روده زیاد شود باعث اسهال می گردد . اضطراب و استرس های روانی و احساسی ، ادویه ، پیاز ، میوه ، سبزیجات ، قهوه و آبجو باعث اسهال می گردد . اگر از طولانی شدن اسهال رنج می برید از کیسه های بزرگتر و کیسه هایی که درن دارند استفاده نمایید تا محل استوما با مدفوع در تماس نباشد. سیب ، موز، پنیر، ماست ، بادام زمینی ، ماکارونی ، برنج ، شیر، سبزی ، گل ختمی کرفس  ، نارگیل و آجیل مدفوع را سفت می نماید

5 – تخم مرغ و برنج پخته شده باعث کاهش حرکات روده و درنتیجه یبوست می گردد

اگر از یبوست رنج می برید : ورزش های سبک انجام دهید ، راه رفتن کمک می نماید تا حرکات روده

افزایش یابد ومدفوع را خارج نماید ، آب گلابی و انگور، آلووآب آلو مصرف نمایید ، غذا را خوب بجوید زیرا غذای جوید ه نشده مدفوع را سفت می نماید

6 – غذاهایی که بو را از بین می برند شامل : جعفری، ماست ، آب پرتقال ، آب گوجه فرنگی واسفناج تازه است

7 – آب فراوان بنوشید 6 – 8 لیوان در روز

8 – در طول دو هفته بعد ازجراحی استوما غذاهای پر فیبر بخورید .غذاهای پرفیبر شامل سبزیجات ، میوه ، است . حتی اگر زمان غذا گرسنه نیستید غذا بخورید شما به کالری زیادتری نسبت به قبل از عمل نیاز دارید تا بهبود یابید سعی کنید به شیر یا آب میوه خود قند یا عسل اضافه نمایید .بعد از آن از رژیم معمولی خود استفاده کنید

9 – 16 – 24 ساعت طول می کشد تا غذا بعد از قورت دادن به استوما برسد پس خوب است غذاهای جدید را در یک زمان بخورید و اثر آن را روز بعد ببینید . اگر فکر کردید غذا روی شما اثر بدی دارد فوراً آن را رد نکنید تا سه مرتبه آن راتکرار نمایید اگر بعد از آن مطمئن شدید که اثر بدی دارد مقادیر کمی از آن را بخورید

10 – برنامه زندگیتان باید منظم باشد زمان معینی برای خوردن ، خوابیدن ، شستشوی کلستومی و ...داشته باشید . چنین کاری به منظم شدن زمان خروج مدفوع از کلستومی کمک می نماید

11 – در 4 – 6 هفته اول بعد از عمل از برداشتن اجسام سنگین خودداری نمایید . اگر در شغلتان مجبور به برداشتن اجسام سنگین هستید حتما با پزشک خود درمیان بگذارید . در صورتیکه کاهش وزن در حدود  1 – 3  کیلوگرم در هفته داشتید به  پزشک معالج خود اطلاع دهید

12 – لباس های زیر گرم و نرم بپوشید تا کیسه را مخفی نماید . کمربند شلوارتان را خیلی محکم نبندید . هر لباسی که در کمد لباسهایتان است می توانید بپوشید حتی لباسهای تنگ و مایو فقط بعضی از آنها نیاز به تغییراتی دارد مثلا کمربند بزرگتر استفاده نمایید و ورزشکاران باید از یک حامی استفاده نمایند تا مانع ضربه به استوما شود .

13 – می توانید مسافرت کنید فقط وسایل تعویض کلستومی را با خود ببرید . وسایلتان را در ساک دستی بگذارید نه داخل چمدان . در جای خنک وسایلتان را بگذارید نه در آفتاب پشت پنجره اتومبیل

14 – محدودیت کمی در ورزش کردن است شما می توانید با استوما شنا کنید ، پیاده روی بروید ، تنیس بازی کنید

15 – بعضی داروها در روده کوچک جذب می شوند بنابراین باید به هر پزشکی که می روید اطلاع بدهید که کلستومی دارید

16 – اگر رکتوم شما برداشته شده باشد تنقیه رکتوم ، شیاف یا دما از راه مقعد نمی توان انجام داد

17 – محل استوما درهمه احوال چه ایستاده و چه خوابیده یا نشسته باید توسط فرد قابل رویت باشد

18 – هیچ دلیلی ندارد که ارتباطتان با خانواده و دوستان تغییر کند چراکه شماهمان فرد سابق هستید و سالانه حدود 100 هزار نفر از هر سنی این جراحی را دارند

19 – شما می توانید با کیسه یا بدون کیسه کلستومی براحتی حمام کرده ولی توجه داشته باشید بقایای صابون باید به داخل محل کلستومی شما داخل نشود بهتر است از صابونهای بدون چربی استفاده گردد

20 – خیلی از افراد نگران ارتباط صمیمی خود باهمسرشان هستند . توانایی شما برای دوست داشن ، توجه کردن تغییر نکرده است . احساستان را بگویید و باشریک زندگیتان صحبت نمایید این مسئله خیلی مهم است .  فعالیت جنسی ، بغل کردن و صحبت کردن به استومای شما آسیبی نمی زند. برای شروع فعالیت جنسی و حاملگی به وقت نیاز دارید تا بدنتان بااین تغییرات سازگار شود

چند توصیه مهم برای بهبود رابطه جنسی :

1 – همیشه اول کیسه کلستومی را خالی نمایید

2 – از کیسه های کوچکتر که تهش بسته است استفاده نمایید

انواع کیسه کلستومی Types of bags colostomy :

1 – کیسه هایی که انتهای آن باز است این کلستومی در نوع عرضی و صعودی که ترشحات کم و غیرقابل پیش بینی است استفاده میشود و میتوان آن را خالی کرد .

2 – کیسه ای که انتهای آن بسته است . این نوع کیسه در نوع کلستومی نزولی و سیگموئیدی استفاده می شود . این کیسه یک بار مصرف است.

3 – یک نوع کیسه جدیداً آمده است که دو قسمتی است یک قسمت سردارد که به پوست اطراف استوما می چسبد ویک کیسه که به آن وصل میشود و قابل جداشدن است . این کیسه در افرادی که پوست حساس دارند استفاده میشود

حتی میتوانید از کمربندهای مخصوص کیسه استوما استفاده نمایید که کیسه کلستومی درون این کمربندها که می بینید قرار می گیرند

نحوه تعویض کیسه یکبار مصرف کلستومی :

# تخلیه کیسه و یا تعویض آن بهترین روش برای پیشگیری از پر شدن کیسه کلستومی است . هنگامی که نصف حجم کیسه پرشد اقدام به تخلیه و یا تعویض کیسه نمائید . کیسه کلستومی باید هر 4 – 7  روز عوض شود . اگر نشت ، خارش یا سوزش در زیر کیسه پیداکردید نیز کیسه را تعویض نمایید .

# به رنگ استوما ، وجود تورم ، وضعیت پوست اطراف استوما ، مقدار و نوع ماده دفعی ، وجود حساسیت به نوارچسب توجه فرمایید

# کیسه قبلی رااز نظر نشت مواد دفعی کنترل نمائید . زمان تعویض کیسه نباید به زمان غذا خوردن یا ملاقات شما با اشخاص نزدیک باشد . بهتر است پس از صرف غذا که غذا به خوبی هضم شد و باقیمانده آن دفع شد کیسه تعویض گردد

1 – به توالت بروید روی یک صندلی بنشینید . دستهایتان را بشویید ،دستکش بپوشید و درحالی که پوست اطراف استوما را با یک دست گرفته اید بادست دیگر کیسه را به آرامی از پوست جدا کنید

2 – با استفاده از آب گرم یا لیف پوست اطراف استوما را تمیز نمایید . اگر از صابون استفاده می کنید باید خوب آبکشی نمایید تا صابون روی پوست باقی نماند و پوست را باید خشک کنید بعد کیسه جدید را بچسبانید

3 – از خمیر مناسب اطراف استوما استفاده نمایید تا سطح صافی برای اتصال کیسه فراهم شود . این خمیرها ازآسیب پوست نیز جلوگیری می نماید . 1 – 2  دقیقه صبر نمایید تا خمیر خشک شود دراین زمان استوما را با یک دستمال کاغذی بپوشانید تا محتویات روی پوست نریزد . اگر میتوانید از محافظ جامد صفحه ای شکل اطراف استوما استفاده نمایید . با استفاده از راهنمای اندازه گیری دهانه کلستومی ،

اندازه دهانه استوما را اندازه بگیرید . اگر راهنما ندارید یک کاغذ بردارید روی استوما بگذارید و با مداد آرام اطراف استوما را رسم نمایید . دایره ای که رسم کرده اید را پشت صفحه محافظ بگذارید و 3/0 -  4/0

سانتیمتر بزرگتر ازدایره استوما رسم نمایید و با قیچی درآورید .  قسمت چسبناک صفحه محافظ را در حالی که استوما از سوراخ مرکزی آن خارج شده است اطراف استوما بچسبانید .  به طوری که هیچ گونه هوا یا چروکیدگی در آن مشاهده نشود .

اگر از ماده محافظ مایع استفاده مینمایید . اجازه دهید که ماده محافظ مایع که روی پوست اطراف استوما ریخته اید خشک شود .همان دایره ای را که روی ماده محافظ رسم نموده بودید روی کیسه جدید رسم نمایید و ببرید فقط مواظب باشید که کیسه را نبرید

4 – می توانید ضد بوی مایع یا قرص ضد بو در کیسه بیندازید . قسمت چسبناک کیسه را در حالی که استوما از سوراخ مرکزی آن خارج شده است اطراف استوما بچسبانید

5 – در زمان چسباندن کیسه هوای داخل آن  را با فشار دادن بر رویش خارج نمایید

6 – به اَهستگی قسمت چسبناک را بر روی پوست از دهانه به طرف خارج فشار دهید

تا چروک خوردگی ها کاملا رفع گردد

نکته : از مصرف کرم های مختلف و صابون های معطر روی استوما خودداری نمایید

نحوه تعویض کیسه چند بار مصرف کلستومی :

1 – وسیله محافظ پوست که هر دوسطح آن چسب دارد را به اطراف دهانه استوما بچسبانید

2 – نوار کاغذی حلقه ای شکل را در داخل دهانه کیسه قرار دهید به طوری که تمام دهانه کیسه را از داخل احاطه کند و چند میلیمتر از دهانه کیسه بیرون زده باشد .  بیرون زدن کاغذ ثابت کردن کیسه را بر روی استوما سهولت می بخشد . این نوار کاغذی بعداً درداخل کیسه حل خواهد شد

3 – بقیه کارها را همانند تعویض کیسه یک بار مصرف انجام دهید

4 – درآخر انتهای کیسه را با کلامپ ببندید

5 – دستکش ها را دربیاورید ودستها را بشویید

نکته : کیسه های چند بار مصرف را باید با آب سرد و صابون ملایم شسته ، آبکشی نمایید و خشک کنید

شستشوی استوما جهت تشخیص :

معمولا استوماهای عرضی و صعودی را برای تحریک تخلیه مواد و استوماهای نزولی و سیگموئیدی را برای انجام روش های تشخیصی مثل رادیوگرافی شستشو می دهند . برای انجام این کار نکات زیر را رعایت فرمائید

1 – دستها را بشوئید

2 – برای شستشو فرد را روی صندلی در توالت بنشانید

3 – حجم ظرف حاوی محلول شستشو را با آب ولرم (هم دمای بدن ) به 300 – 500 میلی لیتر برسانید

4 – ظرف را  30 – 45  سانتی متر بالاتر از استوما نگه دارید ( به یک جا آویزان نمایید )

5 – لوله لاستیکی را به ظرف شستشو متصل کنید سپس آن را بوسیله رابط به لوله کولون متصل نمایید

6 – اجازه دهید مقدار کمی محلول از لوله ها خارج شود تا هوای داخل لوله ها نیز خارج شود سپس یک گیره به لوله بزنید تا هوا وارد نشود

7 – نوک لوله کولون را به ماده لغزنده ( ژل لوبریکانت ، روغن زیتون ) آغشته نمایید

8 – استوما را به لوله کولون متصل نمایید

9 – یک سر کیسه تخلیه را بر روی استوما قرارداده وسردیگر آن را از بین پاهای بیمار رد کرده داخل توالت قرار دهید

10 – با یک حرکت دورانی سرلوله کولون را از سوراخ بالای کیسه مخصوص تخلیه عبور داده و به درون استوما وارد کنید ، لوله کولون نباید بیش از 7 سانتی متر به روده وارد شود

11 – گیره را باز کرده و اجازه دهید که محلول به داخل روده جریان یابد

نکته : اگر دچار دل پیچه شدید جریان ورود مایع را تا زمان قطع دل پیچه متوقف نمایید و سپس مایه را وارد کنید

12 – بعد از وارد شدن تمام محلول ، لوله را خارج کرده و اجازه دهید کولون از طریق کیسه مخصوص تخلیه شود

13 – 10 – 15 دقیقه شکم خود را ماساژدهید تا شروع تخلیه اتفاق بیفتد

14 – انتهای کیسه مخصوص تخلیه را تمیز کرده و با گیره مسدود کنید تا تخلیه به طور کامل انجام شود حتی برای کمک به تخلیه فرد می تواند راه برود

15 – کیسه تخلیه را پس از خروج کامل محتویات جدا کنید ، دست ها را بشویید ، ناحیه اطراف استوما را شسته و کاملا خشک نمایید  

نکته : هر سه روز یک مرتبه استوما باید گشاد گردد که برای این کار دستکش بپوشید سرانگشت کوچک دست خود را به ماده لغزنده آغشته کرده انگشت را به آرامی به داخل استوما وارد نمایید . با حرکات دورانی آن را ماساژ دهید . این کار را به تدریج با انگشتان بزرگتر نیزا نجام دهید

هر زمانی یکی از اتفاقات زیر افتاد به پزشک مراجعه نمایید

1 – رنگ استوما به بنفش یا سیاه تغییر کرد

2 – خونریزی زیاد از دهانه استوما

3 – تورم غیر عادی اطراف استوما

4 – هر تغییر غیر عادی درباره درد شکم یا استفراغ و تهوع