پلاسمافرزیس

خوب است بدانید که:

1- مایع خون پلاسما نام دارد.
2-از پلاسما داروهایی تهیه می گردد که ادامه حیات تعدادی از بیماران خاص از جمله بیماران هموفیلی وابسته به این داروهاست.
3- بعضی از این بیماران مجبور به تزریق روزانه و یا هفتگی این داروها هستند.
4-این داروها به مقدار محدود در دنیا تهیه میشود لذا خرید آنها به سادگی امکان پذیر نمی باشد.
5-برای خرید این داروها سالانه ده ها میلیون دلار ارز از کشور خارج می گردد.
6-برای دریافت پلاسما از فرد اهداءکننده از روش پلاسمافرز استفاده شود.
7-در روش پلاسمافرز فقط بخشی از پلاسما از خون اهدا کننده جدا می گردد.
8-در پلاسمافرز از مدرن ترین تجهیزات استفاده می گردد.
9-کل فرایند اهدا در یک سیستم بسته و کاملا" استریل انجام می گیرد.
10-با هر بار اهدا ، نمونه خون اهدا کننده آزمایش شده و وی از سلامت خود با خبر می شود.
11-کل فرایند اهدای پلاسما یک ساعت طول می کشد.
12-پلاسمای مردم ایران از سالمترین پلاسماهای جهان است.
13-طبق توصیه سازمان بهداشت جهانی مردم هر کشور باید خون و فراورده های پلاسمایی مورد نیاز بیمارانشان را تامین نمایند.
14-بسیاری از مردم دنیا پلاسمای خود را اهدا می کنند.
15-بدن ما پلاسمای اهدا شده را ظرف 72-48 ساعت مجددا" تامین می کند.
16-هر فرد سالم به طور متوسط می تواند دو بار در ماه پلاسما اهدا نماید.
17-شما با اهدای پلاسمای سالم خود می توانید در بهتر زیستن بیماران نیازمند به داروهای مشتق از پلاسما کمک کنید.
18-علاوه بر اجر معنوی در هر بار اهدا هزینه ایاب و ذهاب اهدا کننده پرداخت می گردد.
19- با اهدای پلاسما در داخل کشور دسترسی بیماران به داروهای مشتق از پلاسما آسان تر می گردد.
20-پلاسمای ایرانی بهترین انتخاب برای بیماران ایرانی است.

پلاسما چیست ؟
هر فرد بالغ حدود 5 لیتر خون دارد خون از دو قسمت سلولی و پلاسمایی تشکیل شده است.
1-عناصر سلولی حدود 44%حجم خون را تشکیل می دهد که شامل :
گلبولهای قرمز با طول عمر 120 روز مسئول اکسیژن رسانی به سلول های بدن
گلبولهای سفید با طول عمر 9-3 روز مسئول دفاع بدن در مقابل عوامل خارجی
و پلاکتها با طول عمر 10-7 روزدر بند آوردن خونریزی دخالت دارند.

2- پلاسما 56%حجم خون را تشکیل می دهد که 90% آن آب و 10% بقیه شامل املاح، قند، چربی و پروتئین هائی نظیر فاکتور های انعقادی، آنتی بادیها و .... می باشد. همچنین عناصر سلولی در پلاسما شناورند.

تعریف پلاسما فرزیس
طب انتقال خون در رابطه با انتخاب و مصرف مناسب از خون و سلول ها و همچنین فرآورده های آن جهت پیشگیری و درمان می باشد.تهیه فرآورده های خون به جای خون کامل یکی از چالش های مهمی است که مراکز انتقال خون کشورهای در حال توسعه با آن روبه رو هستند . بسیاری از این کشورها هنوز فاقد شاخص های بنیادی لازم جهت راه اندازی پالایشگاه هستند امروز فرآورده های پلاسما قسمت عمده ای از دارو های مورد مصرف را تشکیل می دهند. بر این اساس مقامات بهداشتی و سازمان های مسئول تهیه به دنبال تولید این فرآورده ها می باشند.

از مجموع 5 لیتر خون تام در یک فرد بالغ 8/2 لیترآن را پلاسما تشکیل می دهد که در عمل 56% از حجم خون را شامل می شود.ترکیبات عمده پلاسما شامل 90% آب و 7% پروتئین و کلوئید (میزان پروتئین پلاسما 190 گرم ) و 2-3% هورمون ها و ویتامین ها تشکیل می دهد.

جهت استفاده از پلاسما ملزم به جدا کردن آن می باشیم که یرای نیل به این هدف از روش پلاسما فرزیس استفاده می کنیم.

پلاسما فرزیس از کلمه Apheresis به معنی جدا سازی مشتق می شود.آفرزیس مانند فلبوتومی جهت درمان بیماران استفاده می شد ولی بعدا" جهت جمع آوری اجزاء خونی جهت انتقال خون کاربرد های بیشتری پیدا نمود.

دستگاههای پلاسمافرزیس به جند روش کار می کنند :

1. سانتریفیوژ : دستی - ماشینی

2. فیلتراسیون

3. استفاده توام از سانتریفیوژ و فیلتراسیون

4. آفرزیس با جذب انتخابی

اصول کلی سانتریفیوژ :

خون تام آمیخته با ماده ضد انعقاد وقتی در دستگاه سانتریفیوژ تحت تاثیر نیروی گریز از مرکز قرار می گیرد اجزای متفاوت آن بر حسب وزن مخصوص ( دانسیته) خود جدا می شوند به این نحو که سنگین ترین و متراکم ترین جزء در دورترین لایه نسبت به محور چرخش و سبک ترین جزء در نزدیکترین لایه قرار می گیرد . اجزایی که دانسیته حد واسطی دارند به ترتیب افزایش دانسیته بین این دو لایه واقع می شوند .

ترتیب دانسیته اجزای خون از کمترین تا بیشترین به این صورت است : پلاسما ، پلاکت ، لنفوسیت ها ، گرانولوسیت ها ، رتیکولوسیت ، نئوسیت و گلبولهای قرمز : اما این نکته را باید به خاطر سپرد که در طی پروسه سانتریفیوژ ، کمی اختلاط در محل مجاورت لایه های مختلف روی می دهد و آلوده شدن لایه های مجاور با هم ( به عنوان مثال ورود گلبولهای قرمز در لایه گرانولویست ها ) اجتناب ناپذیر است .

پلاسمافرزیس برای نیل به دو هدف انجام می گیرد:

درمانی( Therapeutically) :جهت درمان بیماری های اتوایمیون برای خارج ساختن آنتی بادی ها استفاده می شود که در اکثر این بیماری ها هدف اصلی درمان کاهش مواد سلولی در گردش است که مسئولیت مستقیم پروسه بیماری به عهده آنها می باشد. در این روش طبق درخواست پزشکان معالج بیماران بستری در بیمارستانها، خونگیری از بیمار بعمل آمده و پس از جداسازی پلاسما ، بقیه اجزا خون به بیمار تزریق می گردد و این عمل چندین بار تکرار می گردد تا حجم پلاسمای خارج شده به حجم مورد نظر پزشک برسد لازم بذکر است جایگزین پلاسمای بیمار آلبومین یا پلاسمای نرمال خواهد بود پلاسمافرز درمانی به روش دستی و یا ماشینی انجام می گردد .

:پلاسمافرزیس درمانی به روش دستی
در این روش از کیسه های مخصوص استفاده می گردد که دارای دو کیسه اصلی محتوی ماده ضد انعقاد و دو کیسه فرعی ضمیمه است همچنین از یک سِت T شکل استفاده می شود که از یک طرف به کیسه متصل بوده و از طرف دیگر دو یا سه شاخه دارد که یکی از این شاخه ها به سرم نمکی متصل می شود و شاخه دیگر برای بازگرداندن باقیمانده خون به فرد استفاده می شود . ابتدا یک واحد خون در یکی از کیسه های اصلی جمع شده و این کیسه به همراه یک کیسه فرعی جدا شده و تحت سانتریفیوژ قرار می گیرد . در طی این مدت برای باز نگه داشتن رگ ، سرم نمکی تزریق می شود . پس از جداسازی ، محصول مورد نظر ( معمولاً پلاسما ) را در کیسه فرعی نگهداری کرده و اجزای باقیمانده از راه ورید به فرد برگشت داده می شود . ممکن است این مراحل برحسب نیاز به دفعات لازم تکرار شود . معمولاً در هر جلسه فرزیس دستی دو واحد خون از اهداء کننده گرفته می شود و دو واحد پلاسما ( به منظور تهیه فرآورده یا دور ریختن ) جدا می شود و باقیمانده کیسه خون که عمدتاً شامل گلبول های قرمز است باید دارای مشخصات کامل بوده و حداکثر طی دو ساعت پس از خونگیری به فرد باز گردانده شود .

اگر چه این روش ساده و ارزان است و به وسایل مهمی نیاز ندارد اما معایبی نیز دارد . اولاً مقدار محصول خیلی کمتر از روش ماشینی است . ثانیاً خطر برگشت اشتباهی گلبول های قرمز متراکم وجود دارد و برای تعیین هویت گلبول های قرمز متراکم اهداکننده یا بیمار باید روش دقیقی اتخاذ شود . از روش دستی زمانی که ماشین در دسترس نیست و یا زمانی که رگ کشش پاسخ به سیستم خودکار را ندارد استفاده می گردد .

: روش ماشینی
ست مورد نیاز دستگاههای جداکننده سانتریفیوژی شامل سوزن فلبوتومی ، جام سانتریفیوژ و کیسه جمع آوری محصول بوده و یکبار مصرف می باشد .

در سانتریفیوژهای با جریان متناوب ، خون اهداکننده یا بیمار از راه سوزن وارد سِت مربوطه در دستگاه می شود . برای پیشگیری از ایجاد لخته ، ماده ضد انعقاد ( سیترات ، هپارین یا ترکیبی از این دو ) با کمک پمپ با خون مخلوط شده ، سپس خون از راه سوراخ ورودی جام سانتریفیوژ ، به داخل آن پمپ می شود و جام با سرعت ثابت می چرخد . اجزای خون در اثر چرخش ، بر حسب وزن مخصوص جدا می گردند و اجزای جدا شده از سوراخ خروجی جام خارج شده و فراورده مورد نظر در کیسه مجزا جمع آوری می شود . سپس پمپ معکوس عمل کرده و اجزایی که مورد نظر نیست ، به جام سانتریفیوژ و سپس به فرد برگردانده می شود و به این ترتیب یک دوره پلاسمافرزیس تکمیل می گردد . دوره ها آنقدر تکرار می شوند تا مقدار مورد نظر از محصول جمع آوری گردد .

تولیدی : در این روش فرد اهداکننده یکی از اجزای خون (پلاکت ، پلاسما و . . . ) خود را اهدا می نماید

پلاسمافرز تولیدی : در این روش، اهداکننده معمولاً برضد بیماری خاص واکسینه شده و در نتیجه پلاسمای اهدایی حاوی آنتی بادی بر ضد آن بیماری خواهد بود مثلاً اگر اهدا کننده برضد بیماری هاری واکسینه شود در پلاسمای وی آنتی بادی بر ضد هاری ایجاد می گردد و می تواند با اهدای پلاسمای خود در تهیه سرم ضد هاری مشارکت نماید . شایان ذکر است تنها درمان بیمار هارگزیده سرم ضد هاری می باشد و در صورت عدم دسترسی به سرم ضد هاری بیمار هار گزیده فوت می نماید .

پلاکت فرز تولیدی : پزشکان معالج بیمارانی که دارای گروه خونی کمیاب می باشند و یا بصورت متوالی نیاز به پلاکت دارند می توانند با درخواست کتبی در مورد تهیه پلاکت به روش فرزیس اقدام و چند تن از نزدیکان هم گروه خون بیمار را جهت اهدای پلاکت به این روش به بخش فرزیس سازمان انتقال خون استان راهنمایی نمایند .