سی تی اسکن شکم و لگن با  کنتراست خوراکی و وریدی 

جهت سی تی اسکن شکم و لگن بصورت روتین از کنتراست خوراکی و وریدی استفاده می شود.

مواد کنتراست وریدی از طریق ورید تزریق می شود و عروق را بررسی می کند.موادکنتراست خوراکی جهت بررسی جهاز سیستم گوارشی مورد استفاده قرار می گیرند

کنتراست وریدی به دلایل زیر مهم می باشد

1-جهت رویت عروق بافتها                     2-جهت بررسی توده ها و تومورها

کنتراست خوراکی به دلایل زیر اهمیت دارد:

1-جداشدن لوبهای روده از توده ها و افتراق انها از همدیگر

2-افتراق ابسه از لوبهای روده

مواد کنتراست خوراکی دو نوعند:

1-مثبت(positive) :مانند گاستروگرافین یا مگلومین کامپاند ودیگری سولفات باریوم که در رادیوگرافی استفاده می شوند و بصورت رقیق شده بعنوان موادکنتراست مثبت در سی تی اسکن بکار برده می شوند.

 2-منفی(negative) :معمولا آب می باشد.

کنتراست خوراکی شکم و لگن:

جهت بررسی شکم ولگن مگلومین را به نسبت 3% رقیق می کنیم.به عنوان مثال 30cc مگلومین را در یک لیتر اب حل می کنیم .سولفات باریوم را معمولا رقیقتر درست می کنند ونسبت ان 1% می باشد.در مواردی که پارگی روده وجود داشته باشد یا مشکوک به پارگی روده باشیم نبایستی از سولفات باریوم استفاده شود و در این موارد معمولا از گاستروگرافین و یا مگلومین کامپاند رقیق شده استفاده می کنیم.وجود ید ممکن است حتی در حالت خوراکی نیز ایجاد حساسیت نماید ودر بیمارانی که حساسیت شدید به ید داشته باشند بایستی از سولفات باریوم رقیق شده جهت کنتراست خوراکی استفاده کرد.

نکته مهم در کنتراست خوراکی شکم ولگن در بیمارانی که ظرف یک هفته قبل ازمونهای رادیولوژیکی شکم و لگن از قبیل باریم میل،باریم سوالو و یا باریم انما شده اندواز سولفات باریم استفاده نموده اند نبایستی ct scan شکم و لگن انجام شود معمولا قبل از انجام سی تی اسکن حتما بایستی از بیمار پرسیده شود.ودلیل این کار نیز اینست که وجود سولفات باریم در روده ها ایجاد ارتیفکت فلزی می کند که تصویر را بشدت خراب می کند.

نحوه مصرف صحیح مواد کنتراست خوراکی شکم ولگن:

در مورد کنتراست مثبت معمولا 1.5 لیتر دارو درست می شود وبه فاصله یک ربع به بیمار یک لیوان داده می شودو اخرین لیوان روی تخت وبلافاصله قبل از اسکن به بیمار داده می شود.در بیمارانی که قادر به خوردن ماده کنتراست نیستند بایستی به ترتیب بالا به وسیله NG TUBE دارو به بیمار خورانده شود.

در مورد کنتراست منفی(اب( جهت بررسی لبهای روده 4 لیوان اب را به ترتیب 1 ساعت،نیم ساعت،ربع ولیوان اخر را روی تخت و بلفاصله قبل از اسکن به بیمار داد.

نکته مهم اینکه سی تی اسکن شکم به امادگی روده ای و روغن کرچک نیازی ندارد فقط2-3 ساعت ناشتا بودن کافی ست که انهم به این دلیل است چون احتمال دارد  کنتراست وریدی باعث تهوع و استفراغ شود وبا معده پر این احتمال هست که مواد غذایی اسپیره شده و وارد ریه شود.

نکته:در مواردی که به دنبال سنگ می گردیم ،سی تی اسکن شکم و لگن نیازی به دادن کنتراست خوراکی و وریدی نیست وسی تی اسکن بدون تزریق کنتراست تهیه می شود.البته در این موارد دادن کنتراست خوراکی منفی بسیار مفید بوده وبه بیمارتوصیه می شودیک ساعت قبل از انجام سی تی اسکن نیم لیتر اب بخورد.دادن کنتراست اب باعث جدا شدن لوبهای روده شده و کیفیت تصویررا افزایش می دهد.

 آمادگی در بیمار با سابقه حسایت به ید

  آمادگی استروئیدی در بیماران با الرژی به مواد کنتراست حاوی ید

پروتکل ۲۴ ساعته شامل ۴۰ میلی گرم Prednisone در ۲۴ ساعت،۱۲ ساعت٬و۲ ساعت قبل از ازمایش می باشد.این  پروتکل بهترین روش برای جلوگیری از reaction در این گونه بیماران می باشد و با این روش حساسیت بعد از تزریق بسیار نادر است. 

***در مواقعی که انجام ازمون بصورت اورژانسی درخواست می شود؟***

۲۰۰ میلی گرم هیدروکورتیزون (hydrocortisone) بصورت وریدی بایستی استفاده شود.اما توصیه ACR تزریق هیدروکورتیزون 6 ساعت قبل از انجام ازمون می باشد.

 سوالاتی درباره ماده حاجب مورد استفاده در سی تی اسکن

۱-مواد حاجب مورد استفاده در سی تی اسکن بدن کدامند؟

A-ماده حاجب خوراکی

B-ماده حاجب داخل وریدی

2-چرا در سی تی اسکن بطور روتین از ماده حاجب تزریقی و خوراکی استفاده می کنیم؟

نقش ماده حاجب تزریقی و خوراکی کمک به رادیولوژیست در تشخیص بیماری می باشد.صرفنظر از کاربردهای بالینی ممکن است یک فاکتور بسیار کلیدی در تشخیص صحیح بیماری باشند.

3-ایا همیشه باید ماده حاجب خوراکی و وریدی را برای تمام بیماران بکار ببریم؟

بطور انتخابی ممکن است تنها ماده حاجب خوراکی استفاده شود.یا ممکن است تنها ماده حاجب داخل وریدی استفاده شود ویا ممکن است اصلا استفاده نشود.دو مثال که ماده حاجب بکار نمی رود،یکی  سی تی اسکن ریه با قدرت تفکیک بالا(HR CT) که به دنبال التهاب ریه می گردیم و دیگری ازمون سی تی کلیه که دنبال سنگ کلیه می گردیم.

4-چه کسی تصمیم می گیرد که کدام نوع از ماده حاجب برای بیماری خاصی بکار برده می شود؟

تصمیم نهایی با رادیولوژیست می باشد از طریق شرح حال و سابقه بیماری.

۵-چرا از ماده حاجب نوع خوراکی استفاده می کنیم؟

این مواد جهت شناسایی و تشخیص سیستم گوارشی بکار می روند.که متشکل از مری،معده،روده بزرگ و کوچک می باشد.بسته به موقعیت بالینی بیمار از انواع مختلفی از انها استفاده می کنیم که دو نوع معمول ان ،عوامل مثبت(امنیوپاک محلول در اب) و عوامل منفی(مانند اب یا هوا)می باشد.

نقش این مواد جدا کردن کنتراست بافتهای سیستم گوارشی از بقیه قسمتهای دیگر می باشد.  استفاده مناسب از کنتراست خوراکی همچنین به ما اجازه می دهد تا به طور معمول شناسایی تومورهای نواحی دستگاه گوارش  که اغلب اوقات پنهان می باشند.

  ۶-چه زمانی از ماده حاجب مثبت و منفی استفاده می کنیم؟

بسته به ارزیابی موقعیت بالینی بیمار دارد.برای مثال زمانی که به ابسه مشکوک بودیم نوع مثبت(امنیوپاک یا ترکیبات مگلومین)ایده ال می باشد.از سوی دیگرزمانی که جهت بررسی ایسکمی روده سی تی انژیوگرام انجام می دهیم باید از ماده حاجب نوع منفی استفاده کنیم.

۷-ایا میزان  سرعت تزریق ماده حاجب به میزان (3-4 cc/sec vs. 1 cc/sec)  تاثیری رویبروز واکنشهای انافیلاکتیک دارد؟

خیر

واکنشها در مقابل ماده حاجب کدامند؟

به سه دسته تقسیم می شوند

 ۱-ملایم

۲-متوسط

۳-شدید 

 
 واکنش خفیف شامل

  • Nausea and vomiting تهوع و استفراغ
  • Cough سرفه
  • Headache سردرد
  • Itching خارش
  • Flushing فلاشینگ
  • Mild rash or hives بثورات خفیف یا کهیر

Moderate reactions include عکس العمل های متوسط شامل

  • Tachycardia or bradycardia تاکی کاردی یا برادی کاردی
  • Hypertension فشار خون
  • Hypotension افت فشار خون
  • Dyspnea تنگی نفس
  • Bronchospasm or wheezing برونکواسپاسم یا خس خس سینه
  • Severe skin rash or hives راش شدید  پوستی یا کهیر
Severe reactions include واکنش شدید شامل
  • Laryngeal edema ادم حنجره
  • Convulsions تشنج
  • Profound hypotension افت فشار خون عمیق
  • Arrythmias Arrythmias
  • Unresponsiveness عدم پاسخ
  • Cardiopulmonary arrest ارست قلبی ریوی
  • Severe reactions are considered life threatening واکنش شدید تهدید کننده حیات محسوب می شوند

۸-مرگ و میر ناشی از تزریق ماده حاجب چقدر است؟

خوشبختانه این مورد با داروهای جدیدتر بسیار کم شده،به میزان ۱ نفر در هر یک میلیون نفر،یک رفرنس در این زمینه منتسب به طبقه بندی بین المللی بیماری ها (ICD)می باشد که این میزان را در بین سالهای از 1999 تا 2001 ، میلادی ۱ نفر به ازای هر یک ملیون نفر در امریکا براورد کرده است.

۹-چه کسی نمی تواند ماده حاجب  وریدی را دریافت کند؟

توجه داشته باشید که این لیست ممکن است در تکستها مختلف باشد،اما راهنمای بسیار خوبی برای پرتوکارها می باشد.کنتراست بطور معمول به افراد زیر تجویز نمی شود؛

بیمار با عملکرد کلیوی بالا اما بدون هیچ دلیل شناخته شده.

بیمار با سابقه واکنش  حساسیت شدید قبلی به ماده حاجب.

بیمارانی که بطور چشمگیری د هیدراته می باشند. 

بیمارانی که در مدت ۲۴ ساعت قبل از تزریق مجدد حجم زیادی از ماده حاجب دریافت نموده اند.

۱۰-ایا بیمار ممکن است بعد از تزریق کنتراست داخل وریدی دچار راش گردد؟و ایا ممکن است راش بعد از ۲۴-۳۶ ساعت بعد از تزریق وریدی اتفاق بیافتد؟

بله جواب مثبت است.در بعضی موارد شیوع راش با تزریقvisipaque بعد از ۲۴ ساعت در سی تی اسکن و انژیوگرافی مشاهده گردیده است.

منبع:وبلاگ سی تی اسکن قروه