خواننده عزیز این اطلاعات به تعدادی از سوالات درباره کاهش قند خون پاسخ می دهد

و مسلم است که شامل همه اطلاعات نیست

و جایگزین صحبت و مذاکره شما با پرستار و پزشک نخواهد بود

کاهش قند خون

به طور طبیعی با خوردن غذا و ورود آن به معده، هضم در معده آغاز می شود. به دنبال آن غذا در روده باریک به قند (گلوکز) تجزیه شده و گلوکز وارد جریان خون می شود. همزمان انسولین نیز توسط لوزالمعده به داخل خون آزاد می گردد. نهایتاً گلوکز یا قند با کمک انسولین وارد سلولهای بدن شده و جهت تولید انرژی و زنده ماندن آنها به کار می رود.

حال در مواردی مانند غذا نخوردن و استفاده زیاد از داروهای کاهنده قند خون چه به صورت خوراکی و چه به صورت تزریقی در افراد دیابتی، قند خون کاهش می یابد که ممکن است به طور ناگهانی باشد یا به صورت تدریجی. اما در هر حال باید سریع درمان شده و برطرف شود؛ چرا که برخلاف سایر اندامهای بدن سلولهای مغزی اولا فقط از میان اشکال مختلف قندها فقط گلوکز را می توانند مصرف نموده و دوم نمی توانند قند خون را ذخیره کرده و در مواقع افت آن استفاده کنند و سوم جهت استفاده از گلوکز نیازی به انسولین ندارند و لذا به محض کاهش قند خون از میزان خاصی، چون نمی توانند عملکرد خود را انجام دهند فرد دچار کاهش سطح هوشیاری شده و حتی ممکن است دچار زمین خوردگی شود.

 به چه میزانی از قند، کاهش قند خون گفته میشود؟

میزان طبیعی قند خون 70 تا 110 میلی گرم در دسی لیتر است. علائم پایین آمدن غیر طبیعی سطح گلوکز خون زمانی اتفاق می افتد که گلوکز خون به کمتر از 60 میلی گرم در دسی لیتر کاهش یابد. در افراد مبتلا به دیابت این عارضه ممکن است در اثر بالا بودن میزان انسولین یا داروهای ضد دیابت خوراکی، گرسنگی و فعالیت جسمی خیلی زیاد ایجاد شود.

   کاهش قند در چه زمانی رخ می دهد؟

افت قند خون در هر زمانی از روز یا شب ممکن است اتفاق افتد. اما زمانی که بیمار وعده غذایی خود را به تاخیر انداخته و یا از خوردن غذای مختصر (دسر) اجتناب کند بیشتر اتفاق می افتد. همچنین زمانی که انسولین رگولار در ابتدای صبح تزریق شود، چون سطح این نوع انسولین در اواسط صبح بالاترین میزان دارد، پس در این زمان ممکن است شما دچار افت قند خون شوید. اما اگر انسولین ان پی اچ را صبح تزریق کنید ممکن است در غروب دچار افت قند خون شوید و نیز در صورتیکه انسولین ان پی اچ قبل از شام یا قبل از خواب تزریق شود، احتمال افت قند خون در نیمه شب وجود دارد. پس بنابراین باید در طول روز با میان وعده های سبک حداقل 6 وعده غذایی میل نمایید و حتما قبل از خواب چیزی بخورید تا از موارد احتمالی افت قند خون جلوگیری شود.

   اهمیت کاهش قند خون در سالمندان :

 در سالمندان این عارضه به دلایل زیادی یک نگرانی مهم می باشد:

  • افراد سالمند غالبا تنها زندگی می کنند و علائم افت قند خون را ممکن است تشخیص ندهند.
  • به علت نقص عملکرد کلیوی دفع داروهای ضد دیابت خوراکی مدت زمان طولانی تری طول می کشد و لذا بیشتر احتمال افت قند خون دارد.
  • به علت کاهش اشتها و یا مشکلات مالی ممکن است وعده های غذایی کافی نباشد.
  • کاهش حدت بینایی ممکن است منجر به اشتباهاتی در میزان مصرف انسولین گردد.

   علائم و نشانه های کاهش قند خون چیست؟  

این علائم ممکن است به طور ناگهانی و بدون انتظار اتفاق بیافتند. علائم همچنین از هر شخص به شخص دیگر می تواند متغیر باشد و از طرف دیگر به میزان قند خونی که معمولا بیمار داشته و افتی که به نسبت آن ایجاد شده، بستگی دارد.

اما به هر حال به طور کلی این علائم و نشانه ها را به دو دسته تقسیم می کنیم :

  1-  علائم عصبی مانند ناتوانی در تمرکز، احساس سبکی سر، گیجی، کاهش حافظه، بی حسی لب و زبان، بریده بریده حرف زدن، تغییرات عاطفی، رفتارهای بی منطق یا تهاجمی، دو بینی و خواب آلودگی .

 2-  علائم عمومی شامل تعریق، لرز، تپش قلب، عصبانیت، گرسنگی، ضعف، پوست مرطوب، رنگ پریده و سرد و احساس گرما .

در موارد افت شدید قند خون، عملکرد سلولهای مغزی آنچنان تخریب شده که بیمار به کمک دیگران نیاز پیدا می کند. علائم ممکن است شامل رفتارهای عدم آگاهی به زمان و مکان، تشنج مشکل از خواب بیدار شدن یا از دست دادن سطح هوشیاری باشد.

 نکته مهم اینکه :  در افرادی که چند سال است که دیابت دارند، ممکن است به دلیل آسیب دراز مدت اعصاب و یا افرادی که داروهایی مثل ایندرال یا اتنولول مصرف می کنند، علائم معمولی کاهش قند خون ایجاد نشود.

و تنها در موارد بسیار شدید بیمار آنرا حس کند، پس ضروری است که این افراد قبل از کارهایی مثل رانندگی یا شروع فعالیتهایی که بالقوه خطرناک هستند، قند خود را در فواصل منظم چک کنند. همچنین باید در نظر داشت که مصرف الکل و مشروبات الکلی باعث افت شدید قند خون و لذا تشدید علائم آن می شود.

 در صورت کاهش قند خون چه اقداماتی  می توان انجام داد؟

در افرادی که هوشیارند و قدرت بلع دارند، باید فوراً نصف لیوان ( 120 سی سی) آب میوه یا 10-6 عدد شکلات معمولی یا 3-2 قاشق چایخوری شکر یا عسل به مریض خوراند. اضافه کردن شکر به آب میوه لازم نیست، قند میوه موجود در آب میوه به اندازه کافی قند ساده جهت بالابردن سطح گلوکز خون دارد.

اگر علائم برای 15-10 دقیقه بعد از آن ادامه داشت، می توان اقدام فوق را تکرار نمود. زمانیکه علائم برطرف شد یک وعده غذایی مختصر حاوی پروتئین و نشاسته (برای نمونه شیر یا پنیر با کلوچه) توصیه می شود، مگر اینکه بیمار در نظر داشته باشد در طی 30 تا 60 دقیقه بعد یک وعده غذایی کامل یا مختصر منظم ( طبق برنامه قبلی) را صرف کند.

اما اگر بیمار بیهوش بوده و نمی تواند چیزی را ببلعد، هرگز نباید چیزی به وی خوراند؛ چون به علت بیهوشی خطر خفگی دارد. تنها به علت خطر استفراغ و رفتن مواد آن به گلو بهتر است بیمار را به پهلو خواباند تا در صورت استفراغ مواد آن از دهان خارج شود. همزمان با اورژانس 115 تماس گرفته تا در اسرع وقت آمبولانس و پرسنل فوریتهای پزشکی جهت درمان مریض اعزام شوند.

توصیه های لازم به بیماران : 

  • برای بیماران دیابتی ( بخصوص کسانی که انسولین می گیرند) حمل کردن مقداری ماده یا میوه یا غذای قندی با خود در تمام اوقات خیلی مهم می باشد.
  • بیماران باید از خوردن غذاهای پرکالری و پرچربی مثل دسرها ( برای نمونه کیکها و بستنی) جهت درمان افت قند خون پرهیز کنند.
  • همیشه کارت مخصوص بیماری و شماره تلفن خود را همراه داشته باشند.
  • از افت قند خون می توان با هماهنگ کردن دریافت غذا، تجویز انسولین و ورزش و فعالیت پیشگیری کرد.
  • وعده های غذایی مختصر بین وعده های غذایی اصلی و قبل از خواب ممکن است جهت مقابله با اثرات حداکثر انسولین نیاز شوند.
  • اندازه گیری قند خون باید به طور منظم انجام شده و نتایج ثبت شود و در صورت مشکل در تنظیم میزان قند خون و تکرار علائم و نشانه های افت آن، به پزشک مراجعه کنید.
  • منابع :

    1 - Brunner & Suddarth, Textbook of Medical Surgical Nursing, 2008.

    2 - Mistovich, Joseph J. , Prehospital Emergency care, 7thed, 2004.