بیماری سیروز- cirrhosis

 این بیماری حاصل التهاب مزمن بافت کبد میباشد که به دلایل گوناگونی اتفاق می افتد هر گونه التهابی به صورت کم یا زیاد باعث تخریب بافت کبد میشود.سپس بافت های تخریب شده به صورت جبرانی بازسازی می شوند.

ادامه این فرایند به طور مزمن و مکرر، ساختار منظم و یک شکل کبد را در هم میریزدو به تدریج فیبروزو سفتی کبد افزایش می یابد.

علل عمده سیروز کبدی در ایران شامل هپاتیت B ،هپاتیت C وهپاتیت اتوایمیون است.ولی داروها و مواد سمی-کبد چرب-بیماری ویلسون –تنگی مجاری صفراوی -مشکلات قلبی و انسداد وریدهای کبدی از علل این بیماری می باشند .

علل بیماری سیروز

- هپاتیت نوع ب (B) یا HBV (شایعترین علت در ایران)

- هپاتیت نوع ث (C) یا HCV

- هپاتیت اتوایمیون

- سیروز کریپتوژنیک (باعلت نامعلوم)

کبد چرب

- سیروز ناشی از کلانژیت اسکلروزان

- بیماری ویلسون وهموکروماتوز ارثی

- سیروز صفراوی اولیه

- سندرم بودکیاری

- داروها

- مشروبات الکلی (شایعترین علت در اروپا و آمریکا)

علائم سیروز کبدی بستگی به مرحله بیماری دارد به طوری که در مراحل اولیه، بیماری هیچگونه علایم ندارد و تنها با آزمایشهای دقیق و بررسیهای رادیولوژیکی و بافت شناسی قابل تشخیص است. به تدریج که بیماری پیشرفت می کند علائم و عوارض بیماری نیز افزایش می یابد.

 

شدت بیماریغیر پیشرفتهغیر پیشرفتهپیشرفتهپیشرفته
علایم مرحله یک مرحله دوم مرحله سوم مرحله چهارم
آنسفالوپاتی کبدی _ _ _/+ +
آسیت(تجمع مایع در شکم) _ _ + -/+
واریس مری _ + + +
خونریزی از واریس _ _/+ _/+ _/+
شانس مرگ طی یکسال پس از تشخیص کمتر از یک درصد کمتر از 5 درصد حدود 20 درصد حدود 50 درصد

 

با توجه به سفت شدن تدریجی بافت کبد، جریان خون عادی احشاء داخل شکمی که از کبد عبور می کنند و به قلب می رسد دچار اختلال می شود و ضمن کم شدن سرعت خون در این سیستم ، فشار وریدهای کبدی افزایش می یابد و جریان خون از راههای فرعی به قلب می رسد که مهمترین آن از طریق وریدهای اطراف مری می باشد و به همین دلیل این وریدها متسع و بزرگ می شوند و رگ های واریسی را تشکیل می دهند. این واریس ها در اثر بزرگ و نازک شدن و افزایش بیشتر فشار دچار پارگی و باعث خونریزی گوارشی میشوند که به صورت استفراغ طولانی و مدفوع تیره رنگ یا کم خونی خود را نشان می دهد. در اثرافزایش فشار در سیستم پورتال کبدی، طحال نیز به تدریج بزرگ می شود و به دلیل به دام انداختن پلاکت ها دربافت طحال تعداد پلاکت ها در خون کاهش می یابد . از طرفی با کم شدن عملکرد سلولهای کبدی فاکتورهای خونی نیز توسط کبد ساخته نمی شود و خون شما ممکن است دیر لخته شود و در اثر زخم یا پارگی مویرگ ها خونریزی غیرطبیعی زیر پوست یا خونریزی لثه ایجاد می نماید.

عوارض،علایم بیماری سیروز

- از علائم سیروز کبدی آسیت و تجمع مایع در شکم می باشد که به دلیل کاهش میزان آلبومین خون و افزایش سدیم و آب در بدن بوجود می آید. این عارضه باعث تورم پاها و بزرگی شکم می شود. باید توجه داشته باشید که داشتن کمی تورم در پاها مشکل عمده ای برای شما ایجاد نخواهد کرد و نبایستی باعث نگرانی شما بشود.

- آنسفالوپاتی کبدی که به دلیل تاثیر مواد سمی از جمله آمونیاک برروی مغز می باشداز علائم دیگر است که با حالت گیجی و منگی و خواب آلودگی – تغییرات خلقی ـ فراموشی و در حالات پیشرفته تر با کاهش سطح هوشیاری و حالت اغما خود را نشان می دهد. در حالت عادی آمونیاک و مواد سمی خون توسط کبد تصفیه میشود و به مغز نمی رسد ولی در کم کاری کبد تصفیه آن توسط سلولهای کبدی مختل میشود.

- سیروز کبدی می تواند عوارض دیگری نیز بر روی سیستم قلب و عروق، ریه ها و کلیه ها ایجاد نماید که همگی این عوارض در اثر افزایش فشار ورید پورت و سیستم عروق کبدی و کاهش میزان فعالیت سنتزی کبد می باشد.

- سیروز کبدی شانس سرطان کبد را افزایش میدهد. همچنین بیماری باعث تحلیل ماهیچه ها و سوء تغذیه می شود.


برای دیدن تصویر اصلی در یک پنجره جدید کلیک کنید.

پس به طور خلاصه می توان با دیدن علایم زیر به وجود بیماری سیروز کبدی مشکوک شد.

- بی اشتهائی ـ ضعف ـ بی حالی مفرط ولاغری

- بزرگی و برآمدگی شکم

- خونریزی غیر عادی در پوست، لثه ها

- بزرگی طحال

- تورم پاها

گیجی، منگی، فراموشی- علایم عصبی و تغییرات خلقی

- خارش ـ زردی

- استفراغ خونی - مدفوع قیری شکل - کم خونی –کاهش پلاکت

- تغییرات در زمان قاعدگی و عادت ماهیانه

- درد شکم و درد کبدی

روش های تشخیص بیماری سیروز کبدی

- دقت در علایم بالینی و نشانه های کلینیکی

- درآزمایشهای معمول کبدی و هماتولوژی که مهمترین آنها کاهش سطح آلبومین، پلاکت و گلبولهای سفید خون، افزایش زمان پروترومبین و افزایش آنزیم های کبدی و افزایش بیلی روبین می باشد

- آزمایشهای خونی برای تعیین میزان فیبروز کبدی در خون به نام فیبروتست

- بررسی های رادیوگرافی مانند سونوگرافی ـ سی تی اسکن و ام آر آی

- فیبرو اسکن کبد که میزان سفتی کبد را تعیین می کند و با میزان فیبروز کبدی رابطه مستقیم دارد

- بیوپسی کبدی و بررسی میکروسکوپی بافت کبد

- آندوسکوپی فوقانی و رویت واریس های مری و معده

  عوارض بیماری سیروز کبدی

- آسیت یا تجمع مایع در شکم

- خونریزی گوارشی از واریس های مری و معده

- آنسفالوپاتی کبدی

- خونروی غیر طبیعی از لثه ها یا زیر پوست و ...

- بزرگی طحال و کاهش گلبولهای خونی از جمله پلاکتها

- عفونت مایع آسیت

- نارسایی کلیوی یا سندرم هپاتورنال

- نارسایی تنفسی یا سندرم هپاتوپولمونری

- اسپاسم های عضلانی در اندام ها

- زردی – خارش – سوءجذب

- سرطان کبد

درمان بیماری سیروز

تا به حال فکر می کردند که بیماری سیروزکبدی یک بیماری غیر قابل برگشت است ولی موارد متعددی از گزارش های علمی وجود دارد که با درمان بیماری زمینه ای،این بیماری می تواند برگشت پذیر باشد.

شما می توانید بر اساس جدول زیر که به جدول نمره گذاری چایلدز معروف است شدت بیماری خود را بر اساس معیارهای آن تعیین نمائید. شدت بیماری بر اساس نمره از 6 تا 15 قابل تعیین است.

 

تعیین شدت بیماری سیروزکبدی

 

معیاربیماری خفیفبیماری متوسطبیماری شدید
آسیت شکمی وجود ندارد خفیف متوسط تا شدید
میزان بیلی روبین سرم (میلی گرم/ دسی لیتر) کمتر از 2 2_3 بیش از 3
میزان آلبومین سرم گرم/دسی لیتر) بیش از 3/5 2/8-3/5 کمتر از 2/8
اختلالات انعقادی -زمان پروترومبین (میزان بیش از کنترل ثانیه) کمتر از 4 بین 4_6 بیش از 6
اختلالات انعقادی -میزان INR کمتر از 1/7 بین 1/7 تا 2/3 بیش از 2/3
آنسفالوپاتی وجود ندارد خفیف متوسط و شدید

 تعیین شدت بیماری :

روش دیگر روش معروف به MELD می باشد که بر اساس میزان کرانتین – بیلی روبین و INR خون و بر اساس فرمول مخصوصی که از طریق سایت اینترنتی قابل دسترس است محاسبه می شود. برای تعیین شدت بیماری میتوان از جدول تعیین شدت نمره چایلدز استفاده نمود.

لازم به ذکر است که تمام بیماران با سیروز کبدی که نمره ی چایلدز آنها بالاتر از 9 باشد یا نمره چایلدز بین 9-7 داشته باشند و دچار عارضه بیماری (خونریزی ـ آنسفالوپاتی ـ آسیت غیر قابل کنترل وعفونت آسیت) شده باشند نیاز به پیوند کبد دارند و بایستی در لیست پیوند قرار گیرند.

اقدامات درمانی برای بیماران سیروز کبدی

درمان های بیماری اولیه که در زیربه طور خلاصه بیان شده است

1- درمانهای اختصاصی بیماران سیروز کبدی

درمان اختصاصی هپاتیت B با داروی درمان ضد ویروسی می باشد.

درمان اختصاصی هپاتیت C با داروی ضد ویروسی در موارد غیر پیشرفته می باشد.

درمان اختصاصی بیماری ویلسون با داروهای دفع کننده مس(دی پنی سیلامین) می باشد.

درمان اختصاصی هموکروماتوز با خونگیری (حجامت )-داروهای دفع کننده آهن می باشد.

درمان اختصاصی هپاتیت اتوایمیون با کورتیکواستروئید می باشد.

درمان اختصاصی سیروز صفراوی اولیه بایورزودوکسی کولیک اسید می باشد.

2- پرهیز از مواد و داروهایی که باعث صدمه به کبد می شود از جمله داروی استامینوفن و دیگر مسکن ها

- هرگونه دارویی بایستی پس از مشورت با پزشک مصرف شود.

- پرهیز از الکل و مشروبات الکلی

3- بررسی آندوسکوپی برای وجود واریس های مری و معده و درمان آن در صورت نیاز

4- واکسیناسیون بر علیه هپاتیت B و A در صورت نیاز و واکسیناسیون بر علیه پنوموکوک و آنفلوآنزا

5- درمان آسیت جهت کاهش وزن معقول وکاهش تنگی نفس

6- بررسی عفونت میکروبی مایع آسیت که بدین منظور با انجام بی حسی موضعی در پوست پایین شکم با یک سوزن باریک مقداری مایع جهت انجام آزمایش کشیده میشود که کاملاَ بی خطر است.

7- غربالگری برای وجود سرطان کبد از طریق آزمایش خون و سونوگرافی کبد

8- در نظر گرفتن پیوند کبد برای بیماران بدحال

توصیه های غذایی به بیماران سیروز کبدی

بیماران سیروتیک در رژیم غذایی خود نیاز به منابع غنی از پروتئین , کالری و مواد معدنی دارند . این بیماران ممکن است دچار کاهش اشتها , کاهش وزن , تهوع و استفراغ شدید شوند که به دنبال آن دچار کاهش مواد معدنی و در نتیجه عوارض ناشی از این کمبود شوند .

به عنوان مثال کاهش مواد معدنی , کلسیم و منیزیم با علائمی چون گرفتگی های عضلانی - خستگی - ضعف وبی حالی تهوع و استفراغ و کاهش روی با علائمی چون کاهش توانایی در تشخیص مزه هاو تغیر مزه غذاها مشخص می شود .

این بیماران باید مصرف نمک خود را بسیار محدود کنند زیرا سدیم تمایل به نگهداشتن آب در بدن را دارد که به دنبال آن بیمار دچار عوارضی چون ادم وا سیت می شود . بنابراین باید مصرف نمک خود را فوق العاده محدود کنند .

پیشنهاداتی برای کاهش سدیم غذا

کاهش نمک طعام برای بیماران با سیروز کبدی ـ فشار خون ـ نارسایی کلیوی و بیماران قلبی توصیه می شود.

منبع اصلی نمک طعام در غذا افزودن نمک در حین طبخ غذا یا مصرف نمک بر سر سفره غذا می باشد

- بهتر است نمک طعام بر سر سفره مصرف نشود و در موقع طبخ غذا نیزنمک طعام حذف شود و برای مزه دادن به غذا از لیموی تازه ـ سرکه ـ سیر وپیاز استفاده شود.

- در موقع خرید فرآوردهای غذائی چون سس ـ تن ماهی یا کنسروها-به میزان سدیم آنها دقت نمائید.

- در موقع طبخ غذا قبل از اضافه کردن نمک مزه غذا چشیده شود.

- حتی الامکان از غذاهای آماده یا فست فود استفاده نکنید.

- نوع آب معدنی مصرفی را از نظر میزان سدیم بررسی نمایید.

- فرآوردهایی که حاوی سدیم بی کربنات یا سدیم کربنات هستند مصرف نکنید.

- مصرف میوه و سبزیجات تازه که کم سدیم می باشند بلامانع است

غذاهایی که مجاز به مصرف آنها میباشید:

نان کم نمک ـ سیب زمینی ـ برنج ـ ماکارونی بدون نمک ـ تخم مرغ ـ گوشت گوساله به صورت محدود ـ مرغ و ماکیان ـ ماهی ـ سبزیجات تازه ـ میوه های تازه ـ شیر ـ خامه ـ ماست ـ دوغ بدون نمک ـ پنیر کم نمک ـ روغن های گیاهی (ذرت ـ زیتون) انواع سوپ های کم نمک ـ بستنی ـ ژله ـ مربا ـ شکر ـ عسل ـ قهوه ـ چای ـ آب میوه ـ سرکه

غذاهایی که باید پرهیز شود:

بیسکویت ـ نان های شور ـ چیپس ـ پاپ کرون ـ ماهی دودی ـ زیتون پرورده ـ زیتون شور ـ ماکارونی با پنیر ـ کنسروها ـ سوسیس ـ کالباس ـ هات داگ ـ پیتزا ـ غذاهای فست فود حاوی سس ـ غذاهای سوخاری ـ ترشی ـ شور ـ کره شور ـ میوه های خشک حاوی نمک ـ آجیل ـ پسته ـ تخمه - آب گازدار ـ آب گوجه فرنگی ـ سوپ های آماده و کنسرو شده ـ مارگارین شور

توصیه های کلی

1. کاهش میزان سدیم (نمک) غذا

2. مصرف میزان معین و متناسب پروتئین :

مصرف پروتئین روزانه 1-1.5 گرم به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن که بهتر است پروتئین لازم از پروتئین های گیاهی از قبیل سویا و یا مواد غذایی چون ماهی ، گوشت مرغ ، شیر ، تخم مرغ ، دوغ و ماست تامین شود. البته می توان از گوشت قرمز به میزان یک تا دو بار در هفته نیز استفاده کرد.

3. مصرف غلات (برنج ـ گندم و...) آزاد است ولی در مصرف حبوبات نیاز به محدودیت نسبی وجود دارد .

4. مصرف کربوهیدرات ها مانند شیرینی ـ نشاسته در صورتی که دیابت وجود نداشته باشد بلامانع است.

5. مصرف میوه و سبزیجات آزاد است.

6 . افزایش تعداد وعده های غذایی به 4 تا 7 بار در روز و کاهش میزان ماده غذایی مصرفی در هر وعده و گنجاندن وعده سبک عصرانه به رژیم غذایی

7. استفاده از نوشیدنی هایی که حاوی مواد غذایی غنی از ویتامین و مواد معدنی باشند.