سی تی آنژیوگرافی

بیماری‌های قلبی عروقی از مهم‌ترین و شایع‌ترین بیماری‌ها در سراسر جهان به شمار می‌روند. پزشکان همواره تاکید می‌کنند پیشگیری بهتر از درمان است و این واقعیتی انکار ناپذیراست. پیشگیری از بیماری های قلب و عروق به جز عوامل ژنتیک تا حد زیادی به شیوه زندگی و عادات غذایی بستگی دارد. رعایت یک برنامه غذایی مناسب و سالم ، داشتن تحرک در زندگی روزمره، کنترل وزن، عدم استعمال دخانیات و دوری از استرس، لازمه سلامت قلب هستند. درصورت انسداد سرخرگ‌های قلب اقدامات پزشکی برای رفع آن لازم است و برای جلوگیری از پیامدهای ناخوشایند ناشی از بیماری‌های قلبی، باید درمان لازم صورت گیرد. با پیشرفت علم و تکنولوژی‌های اخیر مهندسان پزشکی همواره به دنبال روش‌هایی با هزینه و زمان کمتر برای کمک به بیماران بوده‌اند که در اینجا به برخی از این قبیل روش‌ها در کمک به بیماران قلبی اشاره می‌کنیم.

قلب
قـلـب عـضو بسیار مهم و حیاتی است که از چهار حفره اصلی (‌دو دهلیز و دو بطن) تشکیل شـده اسـت و بـا انـقباض خود (حدد 70 بار در دقیقه) خون را در ریه‌ها و سراسر بدن به جریان می‌اندازد و بدین طریق اکسیژن و مواد مورد نیاز را بــه سـلــول‌هــا رسـانـده و مـواد زائـد نـاشـی از سوخت و سازسلول‌ها را جمع‌آوری و توسط کلیه‌ها و پوست دفع می‌کند. به علاوه قلب با تلمبه کردن خون تیره سیاهرگ‌ها به ریه موجب اکسیـژن‌گیـری مجـدد و دفـع دی اکسیـد کـربن خـون تـوسـط ریـه‌هـا مـی‌شود. خود قلب برای انجام عمل انقباض و خونرسانی به جریان خون کافی و مناسب نیازمند است که این کار توسط شــریــان‌هــایــی بـه نـام (شـریـان کـرونـر) صـورت می‌گیرد. این شرائین در اصل از ریشه آئورت که شاهرگ اصلی بدن است منشاء گرفته و خون را به بافت عضلانی قلب می‌رساند.

اختلالات قلبی عبارتند از :
آترواسکلروز(تصلب شرائین:) به طور معمول دیواره داخلی سرخرگ‌ها صاف و انعطاف پذیر است که امکان حرکت جریان خون را به راحتی فراهم می‌کند، اما گاهی با گذشت زمان تجمع باقیمانده ذرات چربی در داخل دیواره رگ منجر به تشکیل یک پلاک عروقی می‌شود. زمانی که این روند (که آترواسکلروزیس یا تصلب شرایین نام دارد) باعث شکنندگی و تنگی سرخرگ کرونر شده و آن را دربرگیرد بیماری عروق کرونر رخ خواهد داد. ادامه تشکیل و رسوب باقیمانده‌های چربی در دیواره عروق، باعث باریک‌تر شدن سرخرگ‌ها شده و جریان خون کاهش می‌یابد. این پلا ک‌ها می‌توانند جریان خون سرخرگی را به حدی کاهش دهند که باعث درد قلبی (آنژین) یا حمله قلبی شوند.
آنژین صدری: ‌به صورت درد و ناراحتی در قفسه سینه، بازو، گردن یا فک ظاهر می‌شود و زمانی روی می‌دهد که عروق کرونر اجازه عبور خون کافی را به عضله قلب نمی‌دهند. آنژین به طور مشخص طی فعالیت بدنی یا استرس روحی یعنی زمانی که قلب شدیدتر کار می‌کند و به اکسیژن بیشتری نیاز دارد، روی می‌دهد و تنها چند دقیقه (5- 1دقیقه) طول می‌کشد و با استراحت فروکش می‌کند. در آنژین صدری آسیب دائمی به عضله قلب وارد نمی‌شود.
حمله قلبی(آنفارکتوس :) در حمله قلبی، یک لخته خون معمولا در قسمت بار یک رگ شکل می‌گیرد و راه عبور خون را مسدود می‌کند. این قطع جریان خون دارای اکسیژن در عضله قلب منجر به صدمه به بخشی از عضله قلب می‌شود. برخلاف درد آنژین، درد ناشی از حمله قلبی معمولا بیش از 15 دقیقه طول می‌کشد و با استراحت برطرف نمی‌شود. برای جلوگیری از وقوع حمله قلبی ناشی از انسداد عروق کرونر امروزه روش‌های تشخیصی و کارآمدی وجود دارد. یکی‌از مطمئن‌ترین روش‌ها برای تشخیص وجود گرفتگی در عروق کرونر آنژیوگرافی است. در انفارکتوس بخشی از عضله قلب دچار نکروز یا آسیب دائمی می‌شود.


تاریخچه آنژیوگرافی
این روش که در ابتدا بر روی حیوانات آزمایشگاهی انجام شد، برای اولین بار در سال 1929 توسط ورنر فورسمن بر روی انسان صورت گرفت. هدف فورسمن ابداع روشی برای رساندن مستقیم داروها به درون قلب بود، اما قابلیت تکنیک فورسمن، به عنوان یــک ابـزار تشخیصـی تـوسـط افـراد دیگـر مـورد تـوجـه قـرار گرفت. امروزه سالانه بیش از یک میلیون کاتتریزاسیون و آنژیوگرافی قلبی برای اهداف تشخیصی، مداخله درمانی یا هردو انجام می‌پذیرد.

آنژیوگرافی
آنــژیــوگــرافــی یــا آرتــریــوگــرافـی یـک روش تصـویـربرداری پزشکی است که در آن اجزای دسـتـگــاه گــردش خــون شــامــل: ســرخــرگ‌هـا، سـیـاهـرگ‌هـا و حـفـره‌هـای قـلب با تابش اشعه ایکس به تصویر کشیده می‌شوند. آنژیوگرافی یکی از اقدامات تهاجمی قلبی به شمار می‌رود به این صورت که کاتتر یا لوله‌ای باریک از طریق سیاهرگ یا سرخرگ‌های پا یا دست به سمت قلب هدایت شده و مستقیما اندازه گیری‌ها و تصویربرداری‌های لازم را میسر می‌سازد.
نتایج به دست آمده از آنژیوگرافی کرونری عبارتند از مشخص کردن تعداد عروق کرونری، نـشـان دادن مـحـل دقـیق انسداد داخل عروق و نشان دادن وسعت انسداد عروق.
راه‌هــای درمـان گـرفـتـگـی رگ‌هـای کـرونـر بـراسـاس میـزان گـرفتگـی عـروق شـامـل درمان دارویی، آنژیوپلاستی و عمل جراحی قلب باز است.

کاربرد درمانی آنژیوپلاستی
در این روش بادکنک یا بالون بسیار ظریفی به داخل رگ‌های بدن فرستاده می‌شود و با فشار بر ضایعه‌ای که موجب تنگی رگ شده است باعث ایجاد شکاف شده و میزان گرفتگی را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد. گاه از حلقه‌های ظـریـف و فنر مانندی استفاده می‌شود که مانع گرفتگی مجدد رگ می‌شود.

استنت
استنت یک لوله مشبک و فنر مانند است که در محل گرفتگی تعبیه می‌شود تا از گرفتگی مجدد رگ جـلــوگـیــری کنـد و عمـومـا شـامـل دو نـوع دارویی (آغشته به ماده دارویی ضدپلاکتی) و غیر دارویی است.

لیزر جایگزین بالون
آنژیوپلاستی با لیزر، جایگزین مناسبی برای بالون است که در دهه اخیر توسعه یافته و یک روش مـفـید برای بیماری‌های عروق کرونری است. اثر لیزر آنژیوپلاستی به عنوان یک روش تجربی تا مدت ها باقی می‌ماند و در برخی مراکز تحقیقاتی انجام می‌شود. این روش مشابه بالون آنژیوپلاستی است، با این تفاوت که کاتتر لیزر، برنده و تیز است و یک پروب فلزی یا یک کابل فیبر نوری دارد که توسط یک دسته از پرتوهای نوری، ضایعات چربی را که در دیواره عروق کرونر رسوب کرده از بین می‌برد.

عوارض آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی
‌بیمار ممکن است به ماده کنتراست واکنش حساسیتی نشان دهد.
خطر لخته شدن خون درون لوله کاتتر و انتقال آن به عروق و انسداد رگ‌ها
کاهش عملکرد کلیه‌ها در بیماران مبتلا به دیابت یا مشکل کلیوی به دلیل دفع ادراری ماده کنتراست
ممکن است آنژیوگرافی موفق به رفع گرفتگی نشود، حتی اگر توانست تنگی را برطرف کند امکان تنگی مجدد وجود دارد یا امکان دارد استنت در محل مناسب تعبیه نشده باشد.
‌به دلیل استفاده از اشعه ایکس،در خانم‌ها باید تست بارداری انجام شده و عدم بارداری اطمینان حاصل شود (مقدار اشعه بی خطر به نظر می‌رسد)
در آنژیوپلاستی مانند آنژیوگرافی عوارض کم و ناچیز است اما به ندرت اتفاق می‌افتد که کاتتر عروق را پاره کند و موجب خونریزی داخلی شود و نیز امکان دارد کاتتر قسمتی از دیواره داخلی عروق خونی را کنده و باعث انسداد شود.

دستگاه سی‌تی آنژیو
عـوارض دستگـاه سـی تـی آنـژیـو قطعـا بسیـار کمتـر از آنژیوگرافی است اما گاهی متخصصان قلب بدون توجه به این مسئله برای بیمار آنژیوگرافی تجویز می‌کنند و به صورت خودارجاعی خودشان انجام می‌دهند. دستگاه‌های که به عنوان دستگاه سی تی آ‌نـژیـو معـروف شده‌اند در واقع دستگاه‌هایی سی تی اسکن 64 اسلایس هستند که می‌توانند علاوه بر اسکن قسمت‌های مختلف بدن از داخل رگ و عروق کرونر قلب هم تصویربرداری کنند.
‌تصـویـربـرداری ایـن دستگاه‌ها بسیار دقیق است و عوارض آن به مراتب کمتر از دستگاه‌های آنژیوگرافی است . دیگر لازم نیست وسیله تصویربرداری وارد رگ بیمار شود و مثل یک عکس ساده کلیه با تزریق وریدی از جلوی آرنج ، تصویربرداری از عروق انجام می‌شود و فرد مراجعه کننده بلافاصله می‌تواند از روی تخت بلند شود و به خانه برود و هیچ عارضه‌ای ندارند. در حالی که آنژیوگرافی بسیار دردناک است و فرد بیمار باید عوارض زیادی را تحمل کند، ‌هزینه سی تی آنژیو نیز در گران‌ترین مراکز خصوصی کمتر از نصف آنژیوگرافی است اما برخی متخصصان قلب برای اینکه سی تی ‌آنژیو را متخصص رادیولوژیست انجام می‌دهد برای بیمار آنژیوگرافی تجویز می‌کنند و به صورت خود ارجاعی خودشان این کار را انجام می‌دهند بدون اینکه هیچ مرجع دیگری بر لزوم این کار نظارت داشته باشد. بحث خودارجاعی پزشکان در تمام کشورها یک بحث چالش برانگیز است و هیچ بعید نیست که منـافـع مـادی در تجـویز این موارد دخیل باشد، نـمــی‌تــوان گـفــت کــل ایـن نـوع خـدمـات خـود ارجاعی ممنوع شود اما باید قانونمند شود و یک گـروه مـتـخـصـص بـایـد ایـن موارد را تأیید کنند و‌گر‌نه ممکن است پزشک برای سود بیشتر به بیمار یا بیمه ضرر بزند. مسئله دیگر این است که تعداد دستگاه‌های سی تی آ‌نژیو در کشور کمتر از نیاز کشور است، در زمان حاضر حدود ‌3تا 4دستگاه سی تی آنژیو در کشور وجود دارد که برخی از آن‌ها در بخش خصوصی است و برای رسیدن به این هدف باید در هر استان حداقل یک مرکز سی‌تی آنژیو یا سی تی اسکن ‌64 اسلایس وجود داشته باشد.

مزایای سی تی آنژیوگرافی
‌سی تی آنژیوگرافی قادر است تنگ شدن عروق خونی را به موقع تشخیص دهد و درنتیجه زمان کافی برای درمان وجود دارد.
سـی تـی آنـژیـوگرافی جزئیات آناتومیک دقیق تری از عروق خونی نسبت به MRI می‌دهد.

محدودیت‌های آنژیوگرافی CT
در شـخـصـی کـه بـسـیـار چـاق اسـت تصاویر کیفیت بسیار خوبی نخواهند داشت.
در بـیـمـارانـی کـه بـیـمـاری کلیوی پیشرفته یا دیابت شدید دارند نباید انجام شود چون ماده حـاجـب مـی‌تـوانـد بـه عـمـلـکـرد کـلـیوی صدمه بیشتری بزند.
اگر بیماری، ضربان نامنظم قلب داشته باشد یا پلاک های متعدد کلسیمی در جدار رگ داشته باشد ممکن است CT آنژیوگرافی به سختی تفسیر شود .
CT آنژیوگرام به اندازه آنژیوگرافی با کاتتر در عکس‌برداری از عروق پیچ در پیچ قابل اطمینان نیست . به خصوص در شریان‌های کرونری در قلبی که به سرعت در حرکت است.
CT آنژیوگرافی برای دیدن عروق خونی در نقاط کلیدی بدن استفاده می‌شود که شامل : مغز، کلیه‌ها، لگن، پاها، قلب گردن و شکم است.

پزشکان از روش سی تی آنژیو برای موارد زیر استفاده می‌کنند :
‌تشخیص بیماری‌ها و آنوریسم (بزرگ شدن)آئورت و سایر رگ های بزرگ.
‌تشخیص تنگی‌ها در رگ‌هایی که جریان خون را به مغز محدود می‌کند و منجر به حمله مغزی می‌شود.
‌تشخیص بیماری‌ها در شریان‌هایی که به سمت پاها می‌روند و نازک شده‌اند.
‌دیدن مسیر رگ‌های کلیه برای پیوند کلیه یا بیماری‌های رگ‌ کلیه.
‌صدمه را در شریان‌های گردن، سینه، شکم و لگن نشان می‌دهد.
‌شریان‌های تغذیه کننده به تومور را قبل از جراحی ارزیابی می‌کند.
‌شریان‌های ریوی را برای تشخیص آمبولی ریه بررسی می‌کند.