تازه‌های درمانی نشانگان روده تحریک‌پذیر

نشانگان روده تحریک‌پذیر، یک اختلال شایع عملکردی دستگاه گوارش است که در سنین 30 تا 50 سالگی بیشترین شیوع را دارد. متاسفانه تشخیص قطعی نشانگان روده تحریک‌پذیر دشوار است و درمان تاییدشده‌ای برای آن وجود ندارد، بنابراین استراتژی‌های درمانی با هدف کنترل علایم بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیمار تعیین می‌شوند. گزینه‌های غیردارویی نظیر رژیم‌های غذایی خاص، ورزش، تکنیک‌های آرام‌سازی و طب‌سوزنی مورد استفاده بسیاری از این بیماران هستند. درمان‌های دارویی نیز برای نشانگان روده تحریک‌پذیر مطرح هستند؛ داروهای ضداسهال، ملین‌ها، پروبیوتیک‌ها، آنتی‌کولینرژیک‌ها، ضدافسردگی‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها و دارویی با نام لیناکلوتاید که اخیرا از سوی FDAتایید شده است. نشانگان روده تحریک‌پذیر به 2 الگوی یبوست غالب و اسهال غالب طبقه‌بندی می‌شود. برخی بیماران نیز دوره‌های متناوب اسهال و یبوست را تجربه می‌کنند. نشانگان روده تحریک‌پذیر با طیف گسترده‌ای از علایم همراه است. شکایت کلی بیماران، کرامپ و درد شکمی است. اتساع شکم، نفخ و تغییر عادات اجابت مزاج از علایم دیگر این بیماری هستند. از آنجا که علت بروز نشانگان روده تحریک‌پذیر نامشخص است، درمان قطعی برای آن مورد تایید قرار نگرفته، بنابراین گزینه‌های درمانی در درجه اول طبق علایم خاص هر بیمار انتخاب می‌شوند.

درمان‌های غیردارویی

تعدیل عادت‌های غذایی بهترین درمان غیردارویی مبتلایان به نشانگان روده تحریک‌پذیر است. موادی نظیر حبوبات، الکل، کافئین، غذاهای چرب و نیز غذاهای نفاخ (بروکلی، آواکادو و...) باعث تشدید علایم در برخی بیماران می‌شوند. در نتیجه بسیاری از بیماران خودبه‌خود این مواد را از غذاهای مصرفی روزانه‌شان حذف می‌کنند. توصیه دیگر افزایش میزان فیبر مصرفی روزانه است.

درمان‌های دارویی

نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه یبوست: در این گروه از بیماران مصرف ملین‌هایی مانند هیدروکسیدمنیزیم، سوربیتول یا پلی‌اتیلن‌‌گلیکول مفید است. هر چند تنها ملینی که مصرف آن در مبتلایان به نشانگان روده تحریک‌پذیر مورد بررسی قرار گرفته پلی‌اتیلن‌گلیکول است. لوبیپروستون، یک فعال‌کننده کانال کلراید برای درمان نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه یبوست در زنان بالای
18 سال است که حرکت آب و سدیم را درون لوله گوارش افزایش می‌دهد. مصرف لوبیپروستون در بیماران با انسداد مکانیکی روده ممنوع است و باید از تجویز آن در بیمارانی که سابقه اسهال دارند، پرهیز کرد. از آنجا که لوبیپروستون در گروه C طبقه‌بندی داروها در دوران بارداری قرار دارد، انجام آزمون تشخیص بارداری و شروع یک روش پیشگیری از بارداری برای زنان تحت درمان با این دارو توصیه می‌شود. تگاسرود برای درمان کوتاه‌مدت زنان مبتلا به نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه یبوست که کمتر از 55 سال دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این آگونیست گیرنده 5-HT4 به دلیل نگرانی‌هایی که نسبت به عوارض آن (خطر حملات قلبی و مغزی)وجود داشت از بازار مصرف جمع‌ شد. سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه کرده این دارو فقط در موارد اورژانس تجویز شود. پرمصرف‌ترین ضدافسردگی‌ها در مبتلایان به نشانگان روده تحریک‌پذیر، سه‌حلقه‌ای‌ها و مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین هستند زیرا درد و علایم کلی بیماری را بهبود می‌بخشند. به نظر می‌رسد خاصیت ضددردی و ضداضطرابی این گروه داروها باعث بهبود حرکت?ها و عملکرد گوارش می‌شود.

پروبیوتیک‌ها از رشد باکتری‌های پاتوژن در لوله گوارش ممانعت می‌کنند و التهاب را کاهش می‌دهند. مطالعات بالینی نشان داده‌اند گونه‌های بایفیدوباکتریوم در بهبود دردشکمی، نفخ و اتساع شکم موثرند. سازمان غذا و داروی آمریکا در آگوست 2012 میلادی لیناکلوتاید را به عنوان درمان یکبار در روز نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه یبوست مورد تایید قرار داد. لیناکلوتاید اولین دارو از گروه آگونیست‌های گوانیلات سیکلاز و اثر آن موضعی است در نتیجه حداقل عوارض سیستمیک را همراه دارد.

نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه اسهال: این شکل از نشانگان روده تحریک‌پذیر با افزایش حرکات روده همراه است در نتیجه داروهای ضداسهال برای کنترل علایم آن مورد استفاده قرار می‌گیرند. لوپراماید، داروی غیرنسخه‌ای پرمصرفی است که حرکات روده را کاهش می‌دهد و اسهال را بهبود می‌بخشد. البته اثری بر دردشکمی و علایم کلی بیماری ندارد. شکایت رایج در نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه اسهال، دردشکمی ناشی از اسپاسم عضلات صاف روده است که باعث تشدید حرکات روده و کولون می‌شود، بنابراین داروهای ضداسپاسم نظیر دی‌سیکلومین، هیوسیامین، بلادونا و پروپانتلین این علایم را کاهش می‌دهند. آلوسترون، یک آنتاگونیست گیرنده 5-HT3 مورد تایید FDA برای درمان نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه اسهال است که در زنان درگیر علایم شدید بیماری تجویز می‌شود. اگر بیمار علایم را بیش از 6 ماه تجربه کرده است، از وجود نداشتن نقص ساختاری و بیوشیمیایی لوله گوارش مطمئن هستید و به سایر درمان‌ها پاسخ نداده، آلوسترون گزینه مناسبی است. آنتی‌بیوتیک‌ها به دلیل وجود این فرض که تغییر فلور روده در بروز علایم بیماری دخیل است، برای درمان نشانگان روده تحریک‌پذیر تجویز می‌شوند. ریفاکسیمین، در درمان اسهال مسافرتی و آنسفالوپاتی کبدی مفید است. این دارو در مبتلایان به نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه اسهال و نفخ، در بهبود علایم موثر بوده است.

درمان‌های جدید

به دلیل ناموفق بودن درمان‌های رایج در کنترل نشانگان روده تحریک‌پذیر، ترکیب های دارویی جدید در دست بررسی و ورود به بازار هستند. آسیمادولین (asimadoline)، آگونیست گیرنده کاپا اپیویید است که در درمان نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه اسهال مورد مطالعه قرار گرفته است. در مطالعات فاز 3، این دارو در بهبود درد، نفخ و کاهش دفعات اجابت مزاج تاثیر چشمگیری داشته‌است. پومستراک (Pumosetrag) (DDP-733) یک داروی گاستروپروکینتیک و آگونیست پارشیال 5-HT3 است که برای درمان نشانگان روده تحریک‌پذیر با غلبه یبوست تحت بررسی است. مطالعه های فاز 2 این دارو بسیار امیدوارکننده بوده‌اند. درمان‌های اورژانس نشانگان روده تحریک‌پذیر شامل آنتاگونیست‌های کله سیستوکینین نظیر لوکسیگلوماید (loxiglumide) و دکلوکسیگلوماید (dexloxiglumide) نیز مطرح هستند.

منبع: نشریه سپید