بایدها و نبایدهای مصرف آسیکلوویر

آسیکلوویر (Acyclovir) یک آنالوگ صناعی پورینی است که علیه ویروس‌های هرپس سیمپلکس نوع 1 و 2،واریسلا زوستر، اپشتن بار و تاحدودی سایتومگالو ویروس موثر است. این دارو از طریق دخالت در ساخت DNA و در نتیجه مهار تکثیر ویروس عمل می‌کند. به عبارت دقیق‌تر، فعالیت مهاری آسیکلوویر کاملا اختصاصی به تمایل آن نسبت به آنزیم تیمیدین کیناز مرتبط است. این آنزیم ویروسی، آسیکلوویر را به آسیکلوویر مونوفسفات که یک آنالوگ نوکلئوتیدی است تبدیل می‌کند. در مراحل بعدی مونوفسفات توسط گوانیلات کیناز سلولی به دی‌فسفات و سپس به‌وسیله تعدادی از آنزیم‌های سلولی به تری فسفات تبدیل می‌شود. آسیکلوویر تری‌فسفات فعال با ورود به زنجیره DNA و نیز مهار آنزیم DNA پلی‌مراز ویروس، باعث مهار ساخت و همانندسازی DNA ویروس می‌شود.

آسیکلوویر زیر ذره‌بین

آسیکلوویر پودر بلوری شکل سفید رنگ با فرمول مولکولی C8H11N5O3 و وزن مولکولی 225 است. حداکثر حلالیت آن در آب 37 درجه سانتی‌گراد، 5/2 میلی‌گرم در هر میلی‌لیتر است. جذب‌ خوراکی‌ آسیکلوویر حدود 20 درصد است‌ و به‌ وفور در مایعات‌ و بافت‌های‌ بدن‌ منتشر می‌شود. بیشترین‌ غلظت‌ آن‌ در کلیه‌، کبد و روده ‌یافت‌ می‌شود. غلظت‌ آن‌ در دستگاه عصبی مرکزی حدود50 درصد غلظت‌ پلاسمایی‌ آن‌ است‌. متابولیسم ‌آسیکلوویر کبدی‌ است‌ و عمدتا‌ از طریق‌ کلیه‌‌ها دفع‌ می‌شود.

این دارو به اشکال مختلف مانند قرص‌های 200 و 400 و 800 میلی‌گرمی، سوسپانسیون 200 میلی‌گرمی در هر 5 میلی‌لیتر، پودر تزریقی به‌صورت ویال‌های 500 و 1000 میلی‌گرمی (آسیکلوویر سدیم؛ که باید داخل یک مایع وریدی ریخته و طی مدت حداقل یک ساعت تزریق شود) و نیز به‌صورت کرم و پماد ساخته می‌شود و در موارد متعدد مانند درمان عفونت‌های هرپس سیمپلکس شامل اپیزودهای اولیه و کنترل اپیزودهای راجعه مخاطی و جلدی ویروس‌های هرپس سیمپلکس نوع 1 و 2، عفونت‌های هرپس سیمپلکس در بیماران با سیستم ایمنی مختل، آنسفالیت ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس و نیز درمان هرپس زوستر (زونا) و واریسلا زوستر(آبله مرغان) مصرف می‌شود.

آسیکلوویر معمولا باعث بروز عوارض ناخواسته چندانی نمی‌شود، اما در صورت پایدار بودن یا شدت گرفتن علایمی مانند سردرد، سرگیجه، تهوع، استفراغ، ناراحتی معده و اسهال بررسی‌های جدی‌تر لازم است. همچنین اگر بیمار دچار هر یک از این علایم یا نشانه‌ها شد باید بلافاصله به پزشک مراجعه کند: اختلال هوشیاری، صرع، بی‌قراری، تب، بثورات جلدی، کهیر یا خارش پوست، اشکال در تنفس، گلودرد یا زخم‌های دهانی، درد شکم، خونریزی یا کبودشدگی غیرمعمول، زردی چشم‌ها یا پوست و کاهش حجم ادرار یا وجود خون در ادرار.

مصرف همزمان آسیکلوویر با داروهایی که مصرف آنها با خطر مسمومیت کلیوی همراه است به دلیل احتمال بروز آسیب کلیوی توصیه نمی‌شود (مانند مقادیر بالای‌ استامینوفن، داروهای‌ ضدالتهابی‌ غیراستروییدی‌، سیکلوسپورین‌، فوسکارنت‌، لیتیم، ریفامپین‌، سولفونامیدها و تتراسایکلین‌ها). آسیکلوویر ممکن است با زیدوودین و متوترکسات تداخل شدید ایجاد کند. در صورت دهیدراتاسیون، اختلال کار کلیه یا اختلالات نورولوژیک باید با احتیاط فراوان مصرف شود.

در خصوص قرص آسیکلوویر میزان دارو براساس نوع بیماری، وزن بیمار و شدت آن از سوی پزشک تعیین می‌شود.

به بیماران توصیه می‌شود در صورت فراموش کردن یک دوز آسیکلوویر، به محض به خاطر آوردن دوز فراموش‌شده آن را استفاده کنند، اما اگر تقریبا زمان نوبت بعدی فرا رسیده بود، نوبت فراموش‌شده را رها کرده، طبق برنامه منظم خود عمل کنند. به بیماران تذکر دهید هرگز مقدار دارو را 2 برابر نکنند.

هرپس سیمپلکس: آسیکلوویر در درمان هرپس سیمپلکس بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر از 2 سال به میزان 200 میلی‌گرم 5 بار در روز به مدت 5 روز نسخه می‌شود. برای کودکان زیر 2 سال نصف این دوز تجویز می‌شود. در بیماران با دستگاه ایمنی مختل یا بیمارانی که دچار اختلال در جذب روده‌ای هستند می‌توان دوز دارو را تا 2 برابر (400 میلی‌گرم) افزایش داد یا آن را از راه تزریق داخل وریدی تجویز کرد. درمان باید بلافاصله پس از آغاز عفونت شروع شود.

در مبتلایان به نوع شدید ایدز،آسیکلوویر 800 میلی‌گرم هر 6 ساعت حداقل یک سال یا برای مدت طولانی‌تر و در بیمارانی که تحت پیوند مغز استخوان قرار می‌گیرند با دوز 800 میلی‌گرم هر 6 ساعت و به مدت 6 ماه تجویز می‌شود. این درمان پس از تکمیل درمان اولیه یک ماهه داخل وریدی شروع می‌شود. اگر آسیکلوویر برای پیشگیری از اپیزودهای راجعه تجویز شود، باید بلافاصله پس از احساس گزگز یا سوزش (که اولین علامت عود مجدد است) استفاده شود.
هرپس تناسلی: آسیکلوویر موضعی در درمان هرپس تناسلی راجعه موثر نیست، اگرچه ممکن است باعث کاهش انتشار ویروس شود. همچنین شواهدی مبنی بر موثر بودن این دارو در پیشگیری از انتقال عفونت هرپسی وجود ندارد.

در درمان عفونت هرپس رکتال مقدار مصرف در بالغان 400 میلی‌گرم خوراکی 5 بار در روز به مدت 10 روز تا زمان برطرف شدن مشکل یا 800 میلی‌گرم خوراکی هر 8 ساعت به مدت 10-7 روز در عفونت‌های اولیه است.

همچنین در درمان عفونت هرپس راجعه ژنیتال آسیکلوویر 800 میلی‌گرم 3 بار در روز به مدت 2 روز مصرف می‌‌شود.

بهتر است برای حفظ یک نظم ثابت دارو در خون، آسیکلوویر یکسان طی 24 ساعت مصرف شود. این دارو غالبا هر 4 ساعت، 5 بار در روز تجویز می‌شود که برنامه زمانی مصرف آن می‌تواند ساعت 6 صبح ، 10 صبح ، 2 بعد از ظهر ، 6 عصر و 10 شب باشد.

هرپس زوستر: آسیکلوویر در درمان زونا، 800 میلی‌گرم 5 بار در روز به مدت 7 روز تجویز می‌شود. بهترین نتیجه زمانی مشاهده می‌شود که درمان در عرض 48 ساعت پس از بروز اولین بثورات شروع شود. بدیهی است مصرف 800 میلی‌گرم از دارو به‌صورت تک قرص 800 میلی‌گرمی آسان‌تر از مصرف 2 قرص 400 میلی‌گرمی یا 4 قرص 200 میلی‌گرمی خواهد بود و در ضمن می‌تواند رضایت بیمار را افزایش دهد.

واریسلا زوستر: در درمان عفونت‌های حاد واریسلا در بالغان و کودکان با وزن بالای 40 کیلوگرم 800 میلی‌گرم از راه خوراکی ، 4 بار در روز به مدت 5 روز تجویز می‌شود.

به‌طور معمول آکادمی متخصصان بیماری‌های اطفال آمریکا درمان با آسیکلوویر را در موارد آبله‌مرغان بدون عارضه و در کودکان‌ با‌ دستگاه ایمنی‌ سالم‌ توصیه‌ نمی‌کند. اگر در مبتلایان به آبله‌مرغان درمان با آسیکلوویر طی ۲۴ ساعت اول پیدایش بثورات جلدی آغاز شود، بیشترین اثربخشی را خواهد داشت.

 

مشخصات فارماکوکینتیکی آسیکلوویر

دامنه

مشخصات

9 درصد تا 33 درصد

میزان اتصال به پروتئین اتصال

5/2 تا 3/3 ساعت

نیمه عمر حذف پلاسمایی

10درصد تا 20 درصد

فراهمی زیستی خوراکی

فراهمی زیستی با افزایش دوز کاهش می‌یابد.

 
 

تعدیل دوز دارو در بیماران با مشکلات کلیوی

دوز تعدیل شده دارو

کلیرانس کراتینین

(میلی‌لیتر در هر دقیقه به ازای

هر 73/1 مترمربع)

دوز دارویی معمول

فواصل بین دوزهای دارو

دوز دارو بر حسب میلی‌گرم

هر 4 ساعت، برای مدت 5 روز

هر 12 ساعت

200

200

10<

10-0

200 میلی‌گرم هر 4 ساعت

هر 12 ساعت

هر 12 ساعت

400

200

10<

10-0

400 میلی‌گرم هر 12 ساعت

هر 4 ساعت، برای مدت 5 روز

هر 8 ساعت

هر 12 ساعت

800

800

800

25<

25-10

10-0

800 میلی‌گرم هر 4 ساعت

منبع: نشریه سپید