اثرات سیگار بر بدن انسان

1- اثرات روانی اعتیاد :

سیگار و سایر انواع تنباکو اعتیاد آور هستند.
نیکوتین به عنوان یک عامل دارویی علاوه بر ایجاد
اعتیاد می تواند منجر یه تغییرات خلق (psychoactive)
نیز گردد .

نیکوتین یک عامل ایجاد سرخوشی است و علایم محرومیت آن شامل تحریک پذیری ، کاهش تمرکز ، اختلالات شناختی ، اضطراب و افزایش وزن می باشد . فرایند فارماکولوژیک و رفتاری اعتیاد به سیگار مانند سایر مواد اعتیاد آور همچون هروئین و کوکائین می باشد. عوامل محیطی و فشارهای اجتماعی در شروع استعمال دخانیات ، الگوی مصرف مجدد آن نقش مهمی دارند. مشکل اعتیاد به سیگار و نیکوتین کاملا جدی است چرا که علایم وابستگی می تواند به سرعت ایجاد شود. ایجاد حتی یک علامت وابستگی قویا پیش بینی کننده مصرف سیگار در آینده خواهد بود.
قدرت اعتیاد آوری نیکوتین از سایر داروها بیشتر است. در یک مطالعه تجربی افراد سیگاری داوطلب که نیکوتین وریدی دریافت کرده بودند علایم مصرف سایر مواد همچون مرفین و کوکائین را گزارش نمودند . این عقیده که سیگار یا نیکوتین میتواند منجر به کاهش استرس شود یک باور غلط است چرا که نیکوتین به عنوان یک عامل اعتیادآور ، سیگاریها را در یک شرایط نیاز دائمی به نیکوتین قرار داده و به محض محرومیت از آن فرد دچار علایم تحریک پذیری ، فشار و اضطراب می گردد. این وابستگی شیمیایی می تواند منجر به اثرات جدی دیگری علاوه بر اعتیاد واقعی به نیکوتین و تنباکو گردد. به عنوان مثال برخی از انواع سیگار دارای میزان نیکوتین کم هستند به منظور جبران این مسئله برخی افراد سیگاری حجم دود استنشاقی را افزایش می دهند که در نتیجه میزان مواجهه ریه ها با عوامل سرطان زا در این افراد 2 تا 4 برابر می گردد. بنابراین مواجهه با این مواد در اثر مصرف سیگارهای با نیکوتین خیلی پایین بالاست. در یک مطالعه پژوهشی سیگارهایی که از سیگارهای با نیکوتین پایین استفاده می کردند تعداد کل مصرف سیگار بالایی داشتند. در سایر مطالعات ، سیگارهایی که از سیگارهای فیلتر دار استفاده می کردند، افزایش جذب بیشتری از هر سیگار داشتند. نتایج این مطالعات ، این باور غلط که سیگارهای با نیکوتین پایین کمتر مضر و اعتیاد آور هستند را نقض می کند. این مسئله همچنین گواهی است به این موضوع که چرا بروز مرگها و سرطانهای ریوی ناشی از سرطان ریه علیرغم استفاده از سیگارهای با نیکوتین و تار پایین کاهش نیافته است.
بسیاری از افرادیکه وابستگی به نیکوتین دارند قادرند بدون هر گونه برنامه درمانی آنرا ترک کنند. سایر افراد نیاز به یک برنامه کمکی تعریف شده دارند که بر اساس مداخلات دارویی و رفتاری بتواند زمان قطع مصرف را طولانی کند.

 2- اثرات ریوی :
بطور مشخص سیگاریها امکان بیشتری جهت ابتلا به سرطان ریه دارند ،بطوریکه 90-85 درصد تمام موارد سرطان ریه بعلت سیگار می باشد. احتمال ابتلا سیگاریها به سرطان ریه در مقایسه با افراد غیر سیگاری 30-20 برابر بیشتر است. سیگار منجر به یک طیف وسیعی از اختلالات ریوی شامل آمفیزم و برونشیت مزمن که با التهاب، انسداد و تخریب مجاری هوا همراه است، میگردد.

حداقل 80% این بیماریها بدلیل سیگار کشیدن است که منجر به تنگی نفس ، بیماریهای مکرر، بستری ، ناتوانی ریوی و اقدامات درمانی پرهزینه با اثربخشی ضعیف می گردد.
دخانیات حداقل به میزان 20 برابر خطر مرگ ناشی از بیماریهای انسدادی مزمن ریوی را افزایش می دهد. متوسط وضعیت عملکرد و ظرفیتهای ریوی در سیگاریها به نسبت افراد غیر سیگاری بدتر است که میزان کاهش عملکرد حتی در افراد بدون علایم آمفیزم و برونشیت مزمن در هر سال تا دو برابر میشود. افرادیکه از سنین پایین تر در معرض دود سیگار قرار می گیرند ، شانس بیشتری جهت ابتلا به آسم دارند. در افراد آسماتیک ، دود سیگار میزان افت عملکرد و ظرفیتهای ریوی را افزایش داده که با گذشت زمان و بدتر شدن شرایط امکان کنترل ضعیف تر می گردد. این مسئله منجر به افزایش مراجعه به اورژانس و افزایش دفعات بستری می گردد. افراد سیگاری احتمال بیشتری جهت استفاده از دستگاههای تنفس مصنوعی در هنگام بستری در بیمارستان دارند .
خطر عوارض ریوی همچون عفونتها در افرد سیگاری به نسبت افراد غیر سیگاری به وضوح بالاتر است . افرادیکه قبلا مبتلا به یک بیماری انسدادی مزمن ریوی ( همچون برونشیت مزمن یا آمفیزم ) شده اند و مصرف سیگار را ترک نموده اند ، یک کاهش واضح در دفعات بستری در بیمارستان را نشان می دهند ، وضعیت عملکرد ریوی این گروه با گذشت زمان به افراد غیر سیگاری نزدیک می شود. این موضوع به وضوح منجر به بهبود علایم تنگی نفس آنها می شود. سیگاریهایی که از عوارض ریوی و غیر ریوی مصرف سیگار رنج می برند ، به نسبت افراد غیر سیگاری احتمال بیشتری جهت بستری در بخش مراقبت ویژه (ICU) به دنبال جراحی دارند.

3- اثرات قلبی:
استعمال دخانیات به طور واضحی منجر به ایجاد بیماری عروق قلب ( انسداد و تنگی عروق تغذیه کننده قلب) می گردد که این مسئله منجر به علایم قلبی همچون درد قفسه سینه ، تنگی نفس ، حمله قلبی ، بستری ، ناتوانی و مرگ می شود . خطر ایجاد بیمارهای عروقی قلب در اثر استفاده از سیگار در مردان 3 برابر و در زنان تا 6 برابر افزایش می یابد. خطر ایجاد این بیماریها اغلب به وسیله افراد سیگاری مورد توجه قرار نمی گیرد.
ترک دخانیات در افراد مبتلا به بیماریهای قلبی ، خطر حمله قلبی مجدد و مرگ را فقط به میزان 50% کاهش می دهد بنابراین این مسئله نباید در افراد سیگاری بزرگ نمایی شود . استعمال دخانیات همچنین یک فاکتور خطر مستقل برای نارسایی احتقانی قلب که در آن قلب توانایی خود را برای تامین جریان خون مورد نیاز بدن از دست می دهد ، محسوب می گردد. این بیماری منجر به ضعف ، خستگی ، تنگی نفس شدید ، بستریهای مکرر و کاهش طول عمر فرد مبتلا می گردد.

4- اثرات عروقی
آئورت :
دخانیات به طور مشخص یک عامل خطر شناخته شده در ایجاد آنوریسم آئورت شکمی و آئورت قفسه صدری می باشد . آنوریسم آئورت شکمی یک گشادی معمولا پیشرونده در یک سگمان رگ آئورت می باشد که در صورت پارگی این آنوریسم منجر به خونریزی داخلی ، شوک ، کلاپس قلبی و مرگ می شود .
بیش از 75% افراد مبتلا به این بیماری سیگاری هستند. بعد از تشخیص این بیماری افرادیکه به استعمال دخانیات ادامه می دهند بیشتر در معرض خطر پارگی آنوریسم بوده و به طور مشخصی طول عمر کوتاهتری دارند .

عروق کاروتید :
همچون دیگر عروق بدن ، سیگار منجر به تنگی عروق کاروتید و کاهش خونرسانی به مغز می گردد . این شرایط به عنوان یک عامل مستعد کننده برای ایجاد سکته مغزی محسوب می گردد . عوارض یک سکته مغزی شامل فلج ، اختلال تکلم ، اختلال حس ، کوری ، ناتوانی ، فراموشی و حتی مرگ می باشد . بعد از جراحی اصلاحی در صورت استفاده از دخانیات شانس عود تنگی عروق کاروتید وجود خواهد داشت .

5- عروق محیطی
سیگار یک فاکتور اصلی مستعد کننده در انجاد بیماریهای آترواسکلروتیک عروق محیطی ( تصلب شرایین ) می باشد. در این بیماریها ، عروق تغذیه کننده جریان خون اندامها دچار سفتی و تنگی می شوند . این اختلال بیشتر عروق اندام تحتانی را تحت تاثیر قرار می دهد که نتیجه آن محدودیت حرکتی در راه رفتن ، درد در اندام مبتلا ، امکان ایجاد گانگرن و حتی قطع اندام می باشد . بیماران مبتلا به اختلالات عروق محیطی به شدت در معرض بیماریهای کشنده ای همچون حملات قلبی و سکته های مغزی می باشند .
اولین اقدام درمانی در این بیماران ترک دخانیات می باشد . دیگر بیماری جدی عروق محیطی که سیگار در ایجاد و یا پیشرفت آن نقش موثری دارد ، ترومبوآنژئیت ابلیترانت یا بیماری بورگر می باشد . این بیماری ارتباط قوی با سیگار کشیدن دارد که اغلب در سنین جوانی ( حدود 34 سالگی ) آغاز می شود . این بیماری منجر به درد شدید و پیشرونده در اندام مبتلا ، زخم ، گانگرن ، قطع عضو ، بستری مکرر و در بسیاری از موارد اختلال در راه رفتن می گردد .
تنها اقدام درمانی موثر در جلوگیری از پیشرفت بیماری و قطع اندام ، ترک کامل سیگار و دیگر انواع دخانیات می باشد . پس از تشخیص بیماری میزان قطع عضو در بیمارانی که همچنان به استفاده از سیگار ادامه می دهند بیش از افرادی است که سیگار را ترک می کنند.

6- سیستم عصبی :

سیگار خطر ابتلا به انواع فراموشی و اختلالات شناختی را افزایش می دهد و ترک سیگار اقدام اصلی در درمان فراموشی ناشی از بیماریهای عروقی محسوب می گردد . اختلالات شناختی همراه با سیگار اغلب در میانسالی ( بین 43 و 53 سالگی ) آغاز می گردد .

سیگار همچنین احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر را افزایش می دهد به طوریکه با قطع سیگار خطر ابتلا به بیماری کاهش میابد.

7- اختلالات اسکلتی و پوکی استخوانی :
استئوپروز (پوکی استخوان ) یک اختلال جدی استخوانی است که به طور آشکاری منجر به افزایش میزان شکستگیهای استخوانی به خصوص در استخوانهای هیپ (لگن) و ستون فقرات ، دردهای مزمن ، کاهش عملکرد ، اختلالات روانشناختی و مرگ زودرس می گردد. یک عامل مخدوش کننده در این میان جراحی و عوارض بعد از جراحی ناشی از درمان این شکستگی ها می باشد .
سیگار قویا یک عامل خطر شناخته شده در ایجاد و تسریع پوکی استخوانی در مردان و زنان و با احتمال بیشتر در زنان می باشد . اغلب شکستگیهای ناشی از پوکی استخوانی در زنان مسن ایجاد میگردد. این شکستگیها شامل شکستگیهای فشاری مهره ها ، شکستگی مچ دست ، شکستگی هیپ و شکستگیهای خفیف در دیگر مناطق می باشد. سیگار همچنین بطور مشخصی با شکستگیهای تکراری استخوانی در زنان سن یائسگی همراه می باشد .
بر اساس مدارک و مستندات علمی استفاده از مواد دخانی بدون دود نیز میتواند باعث پوکی استخوان و کاهش توده استخوانی گردد جراحیهای اختصاصی ستون فقرات در افراد سیگاری به نسبت افراد غیر سیگاری کمتر موفقیت آمیز است. سیگار همچنین منجر به اختلال در روند ترمیم استخوان ها بعد از عمل جراحی و در نتیجه افزایش عوارض بعد از درمان شکستگیها می شود.

 

 

 

8- اثرات بر دستگاه تناسلی مردانه :
باروری : بر اساس مدارک علمی قوی سیگار می تواند در افراد استفاده کننده منجر به کاهش تعداد اسپرم ، افزایش اسپرم های با ظاهر غیر نرمال و کاهش کیفیت اسپرم شود . مردان سیگاری با تاخیر صاحب فرزند می گردند و میزان باروری کاهش یافته دارند .
عقیمی : مدارک علمی قوی وجود دارد که سیگار یک عامل خطر موثر در ایجاد عقیمی مردان می باشد . سیگاریها در مقایسه با افراد غیر سیگاری 5/1 برابر بیشتر به اختلالات نعوظ مبتلا می شوند . نتایج یک مطالعه تحقیقاتی نشان داد که حدود 81% بیماران متبلا به عقیمی سیگاری هستند و یا سابقه مصرف سیگار را قبلا داشته اند.

 

9- اثرات گوارشی :
سیگار علاوه بر اینکه یک عامل کمکی در ایجاد بسیاری از سرطانهای دستگاه گوارش می باشد یک فاکتور کمکی اصلی در سایر بیماریهای دستگاه گوارش نیز محسوب می گردد.
زخمهای گوارشی : سیگار کشیدن عامل اصلی ایجاد زخمهای گوارشی هم در معده و هم در دوازدهه می باشد . علایم این بیماری شامل درد ، خونریزی شدید ، سوراخ شدن معده یا دوازدهه نیز می باشد .
رفلاکس معده به مری : مطالعات اخیر نشان داده است که سیگار منجر به افزایش برگشت اسید معده به داخل مری شده که این اختلال یک عامل خطر ایجاد بیماری رفلاکس معده به مری محسوب می گردد . رفلاکس معده به مری به عنوان یک عامل خطر ایجاد سرطان مری ، حنجره و حلق شناخته می شود که سیگار در بروز این سرطانها دارای اثر غیر وابسته و مستقل می باشد .

10-  سرطان :
ارتباط بین استعمال دخانیات و سرطان به هیچ وجه اغراق نیست ، چرا که سیگار یا به صورت مستقیم و یا به صورت کمکی در بروز تعداد زیادی از سرطانها موثر می باشد . هیچ ماده ای تا کنون با این ویژگی خاصی شناخته نشده است .
سرطان ریه : سرطان ریه به علت مرگ و میر بالایی که در دنیا ایجاد می کند مورد توجه خاصی می باشد . تقریبا 90-85% تمام موارد سرطان ریه به دلیل سیگار می باشد . برخی مطالعات نشان داده اند که زنان بیشتر در خطر ابتلا به سرطان ریه ناشی از سیگار هستند . مطالعات همه گیر شناسی اثبات کرده اند که سیگارهای دارای تار و نیکوتین پایین فقط به میزان مختصری منجر به کاهش خطر مرگ ناشی از سرطان ریه می شوند .
بطور مشابه افرادیکه تمام عمر از سیگارهای فیلتردار استفاده می کنند در مقابل افرادیکه سیگارهای بدون فیلتر استفاده می کنند و یا سیگارهایی که پس مدتی استفاده از سیگارهای بدون فیلتر به سیگارهای فیلتر دار متمایل می شوند تفاوت بسیار ناچیزی در میزان مرگ و میر نشان داده اند . در افرادیکه سیگار را ترک می کنند خطر ابتلا به سرطان ریه بعد از 10 سال به میزان 50-30 درصد افرادیکه سیگار کشیدن را ادامه می دهند کاهش میابد.
سایر سرطانها : استعمال دخانیات به طور مشخصی خطر سرطانهای حنجره ، مری ، مثانه ، پانکراس ، کلیه ، حفره دهان ، حلق و معده را افزایش می دهد . سرطان حفره دهان و معده علاوه بر ارتباط با سیگار ، با مصرف مواد دخانی از راه دهان (استعمال بدون دود ) نیز ارتباط دارد. استعمال دخانیات با بروز سرطان روده بزرگ ، کبد ، دهانه رحم ، سینوسهای بینی و لوکمی مرتبط است . سیگار همچنین به عنوان یک عامل خطر مستقل در سرطان سلولهای شاخی پوست (SCC) شناخته می شود .
استفاده از سیگار به صورت کوتاه مدت و بلند مدت خطر ابتا به سرطان تخمدان را به دو برابر افزایش می دهد و همچنین یک عامل خطر اصلی در ایجاد سرطان گردن رحم محسوب می گردد . نتایج مطالعات متعدد نشان می دهد مواجهه با دود سیگار به صورت مستقیم یا غیر مستقیم خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می دهد . همراهی بین گسترش سرطان پستان و ریه ها ( متاستاز ریوی ) و استعمال سیگار در زنان مشخص گردیده است .
این مسئله می تواند دلیل بالاتر بودن میزان مرگ و ناشی از سرطان پستان در میان زنان سیگاری باشد . افراد استفاده کننده از سیگار و حتی افراد با مصرف کم ، در معرض گسترش سایر انواع سرطانها نیز هستند . ترک سیگار منجر به کاهش خطر بسیاری از سرطانهای بدخیم مرتبط با سیگار منجمله سرطان مری ، سرطان پانکراس و مثانه می گردد.

11- سلامت دهان و دندان :
سرطان دهان و حلق در هر دو جنس زن و مرد دارای رتبه ششم در جهان می باشد . هر چند که در بسیاری کشورها در میان مردان سومین سرطان شایع محسوب می گردد. استفاده از توتون از راه تدخین و یا از طریق مصرف دهانی (بدون دود ) یک ریسک فاکتور اصلی سرطان دهان و همچنین بیماریهای پیش سرطانی ( پره کانسرو ) می باشد . سیگار همچنین عامل یک سری از ضایعات و بیماریهای دهان و دندان شامل ضایعات و بیماریهای دهان و دندان شامل ضایعات مخاطی همچون smokers' melanos ( پیگمانتاسیون سیاه غیر عادی در مخاط دهان ) پچهای کراتوتیک ، التهاب دهان ، لکوپلاکی ، ضایعات کام و زبان مودار سیاه می باشد .
استعمال دخانیات اغلب با لکه دار شدن دندانها ، پوسیدگی ، خوردگی و تخریب دندانها همراه است . این مسئله منجر به افزایش شیوع اختلالات لثه همچون التهاب لثه ها ، کاهش قدرت ترمیم و نکروز می گردد . علاوه بر این سیگار می تواند توده استخوانی اطراف دندان را کاهش داده ، عمق پاکتهای دندانی و احتمال پس زدن ایمپلنت را افزایش دهد .

12- پوست و مو :
یک ارتباط قوی بین سیگار و سرطان سلولهای شاخی پوست (SCC ) وجود دارد سیگار در ایجاد سرطان پوست یک نقش مستقل دارد و میزان ابتلا تحت تاثیر تعداد سیگار مصرفی می باشد . از دیگر اثرات مصرف سیگار و سایر دخانیات بر پوست و مو پیری و چروکیدگی زودرس پوست به خصوص پوست صورت در زنان و مردان می باشد . این اثر با افزایش تعداد سیگار مصرفی ، محتمل تر می شود .
یک ارتباط قوی بین سیگار و تغییر رنگ خاکستری مو ، کاهش مو و تاسی سر وجود دارد . از لحاظ بالینی سیگار می تواند منجر به بروز و افزایش شدت آکنه گردد . همچنین سیگار و توتون با یکسری از بیماریهای پوستی همچون پسوریازیس ، اگزما و تاولهای کف دست و پا همراهی دارد.

13- سیگار و حواس :
بینایی : در برخی مناطق جهان ، سیگار عامل اصلی اختلالات بینایی غیر قابل درمان محسوب می گردد که می تواند منجر به آب مروارید ، گلوکوم ، تحلیل وابسته به سن ماکولا و ضایعات چشمی مربوط به بیماری گریوز شود . سیگار تنها عامل قابل پیشگیری شناخته شده در ایجاد تمام انواع تحلیلهای وابسته به سن ماکولا می باشد . تداوم سیگار کشیدن ممکن است منجر به آسیبهای چشمی دائمی و نهایتا کوری دائم شود .
شنوایی : سیگار یکی از عوامل خطر اصلی ایجاد کاهش شنوایی و کری می باشد . در افراد سیگاری در مقایسه با افراد غیر سیگاری احتمال ابتلا به کاهش شنوایی بیشتر است که این تقریبا مشابه افرادیست که در مواجهه با سر و صدای زیاد محیط قرار دارند .
بویایی : در افراد سیگاری میزان بروز اختلالات بویایی دراز مدت در مقایسه با افراد غیر سیگاری دو برابر می باشد . اختلالا در افرادیکه سیگار را ترک می کنند بهبودی قابل توجهی دارد.

سلامت عمومی :

اثرات استعمال سیگار در زنان مورد توجه خاصی است چرا که زنان علاوه بر اینکه تقریبا به تمام عوامل زیان آور موجود در سیگار همچون مردان حساس هستند ، در معرض ابتلا به برخی بیماریها و تومورهای خاصی که ویژه جنس زن است نیز می باشند .
نتایج برخی مطالعات نشان داده اند که زنان حتی بیشتر از مردان خطر ابتلا به برخی بیماریهای ناشی از سیگار را دارا می باشند .
بر اساس یک مطالعه وسیع در زمینه سلامت زنان ، میزان مرگ و میر در زنان سیگاری حدود 2 برابر بالاتر از زنان غیر سیگاری می باشد که این مصوبه بود که به خصوص در سنین 44-35 سال مشخص تر است .
زنان در معرض تهدید طیف وسیعی از بیماریهای مرتبط با سیگار همچنین افزایش خطر انواع مختلف فراموشی ، پوکی استخوان و مشکلات بارداری میباشند . اجتناب از سیگار نقش مهمی دود سیگار هستند نه از طریق سیگار کشیدن واقعی کنترل این مواجهات ناخواسته در سلامت زنان نقش موثری دارد.

 

سلامت دستگاه تناسلی زنان :
بر اساس مدارک علمی موجود یک همراهی بین استعمال دخانیات و کاهش قدرت باروری زنان وجود دارد . دخانیات همچنین میزان سقط خودبخودی در جنین های با وضعیت کروموزومی نرما ، میزان پارگی جفت، جفت سرراهی، خونریزی در طی بارداری ، پارگی زودرس غشاءها و مرده زایی را افزایش می دهد که در این موارد به طور کلی منجر به کاهش قدرت تولید مثل زنان می گردد .
زنان سیگاری به نسبت زنان غیر سیگاری 2-1 سال زودتر دچار یائسگی می شوند . تمامی خطرات و عوارض مربوط به باروری و بارداری مربوط به سیگار در افرادیکه سیگار را قبلا ترک نموده اند کاهش می یابد.

دخانیات و داروهای ضد بارداری خوراکی (OCP ) :
در خانمهایی که از قرص های ضد بارداری مرسوم استفاده می کنند ، خطر بیماریهای قلبی عروقی و حملات قلبی در افراد سیگاری بالاتر می باشد ، که از این میان سیگاریهای شدید بیشتر در معرض حملات قلبی قرار دارند . لذا تشویق استفاده کنندگان از داروهای ضد بارداری جهت ترک سیگار از اهمیت خاصی برخوردار است .
افراد استفاده کننده از OCP که سیگار مصرف نمی کنند و دارای فشار خون نرمال هستند (Normotensive) ، کمتر در معرض خطر حمله قلبی می باشند . با توجه به تاثیر همزمان سیگار و OCP در ایجاد لخته های عروق مغزی ، زنان سیگاری استفاده کننده از OCP بیشتر در معرض سکته های مغزی قرار دارند . خطر لخته های وریدی و آمبولی ریوی در زنان سیگاری مصرف کننده OCP بالاتر است .

 دخانیات و بارداری :
امروزه آگاهی در خصوص اثرات مضر سیگار در طی بارداری افزایش یافته است . استعمال دخانیات به دلیل مواجهه با موادی همچون نیکوتین و گاز مونوکسید کربن با عوارض متعددی در طی بارداری همچون افزایش خطر سقط خودبخودی ، زایمان زودرس و تولد نوزاد با وزن کم همراه است .
مصرف سیگار در طی بارداری منجر به تاخیر رشد داخل رحمی (IUGR) می گردد . مواجهه با مقادیر کم دود سیگار و یا استفاده از سیگارهای با میزان تار و نیکوتین کم در کاهش احتمال تولد نوزاد با وزن کم تاثیری ندارد .
بچه های مادران غیر سیگاری که در معرض مواجهه با دود سیگار(ETS ) بوده اند ، در هنگام تولد وزن کمتری دارند . در صورتیکه این مادران خود نیز سیگار مصرف نمایند احتمال این اختلال افزایش میابد . استفاده از سیگار در طی دوران بارداری احتمال مرگ نوزاد در حوالی زمان تولد ( Perinatal Mortality ) را تا حدود 1/5 برابر افزایش می دهد سندرم مرگ ناگهانی نوزاد در مادران سیگاری شایعتر است .
سیگار نه تنها منجر به افزایش خطر سرطان رحم و گردن رحم در زنان می گردد ، بلکه احتمال ایجاد مشکلات باروری ، عوارض حین بارداری و مرگ نوزاد را افزایش می دهد . نتیجه مطالعات علمی نشان می دهد که سیگار ضمن ایجاد مشکلات در دوره بارداری منجر به تهدید زندگی مادر و کودک ، افزایش احتمال بروز عوارض دراز مدت و کوتاه مدت در نوزاد و حتی مرگ نوزاد می گردد.

دخانیات و شیر دهی :
محتویات سیگار و توتون آن به داخل شیر پستانها ترشح شده منجر به کاهش میزان شیر می شوند . سیگار همچنین منجر به کاهش برخی ویتامینهای موجود در شیر همچون ویتامین E و ویتامین C می شود . میزان مواجهه شیرخوار با نیکوتین ارتباط مستقیم با تعداد سیگار مصرفی توسط مادر دارد . مادران سیگاری در مقایسه با مادران غیر سیگاری ، طول شیردهی کمتری داشته و احتمال قطع شیردهی در آنها بیشتر است . نتایج مطالعات متعدد مشخص کرده است که یک ارتباط معکوس قوی بین تعداد سیگار مصرفی در روز و میزان شیردهی و همچنین طول مدت شیردهی با پستان وجود دارد که علیرغم وجود فاکتورهای موثر دیگر ، اثر آن همواره پابرجاست .
این مسئله منجر به محروم شدن تعداد زیادی از نوزادان از مزایای شناخته شده تغذیه با شیر مادر می گردد. البته این نوزادان در معرض سایر عواقب سیگار کشیدن مادر یعنی مواجهه محیطی با دود سیگار( مواجهه غیر مستقیم ) و یا عوارض مربوط به مواجهه در دوران بارداری نیز می باشند .

دخانیات و تکامل دوران نوزادی و کودکی

اثرات سوء دخانیات در دوران قبل از تولد
نوزادی که قبل از تولد در معرض مواجهه با دود سیگار قرار داشته اند بیشتر در خطر کاهش وزن و مرگ هنگام تولد قرار دارند . بر اساس مطالعات تجربی و اپیدمیولوژیک ، نوزادان با وزن کم (LBW ) ممکن است در آینده دچار یکسری عوارض جدی و یا بیماریهایی شوند که فقط به دوران نوزادی محدود نمی شود . تعدادی از اختلالات و نقص عضوهای مادرزادی همچون شکاف کام و لب ، پا چنبری و نقص اندامها با سیگار کشیدن در دوران بارداری مرتبط است . مطالعات پژوهشی سیگار محیط (ETS) در دوران بارداری منجر به اختلالات عملکرد ریوی در دوران نوزادی ، زمینه سازی آسم و افزایش تحریک پذیری برونش در دوران کودکی می گردد. بچه های مادران سیگاری که در طی بارداری و شیردهی در معرض مواجهه با دود سیگار بوده اند بیشتر احتمال ابتلا به اگزمای دوران کودکی را دارند . مواجهه محیطی با دود سیگار منجر به کاهش دامنه توجه کودک شده که این خود زمینه ساز اختلال در تکامل هوشی کودک و حتی تواناییهای هوشی کودک در آینده و افتی به میزان 15 درجه در ضریب هوشی می گردد. مطالعات همه گیر شناسی مشخص کرده اند مواجهه با دود سیگار در دوران قبل از تولد می تواند اختلالات رفتاری، رفتارهای پر خطر و افت تحصیلی را به همراه داشته باشد . دود سیگار بطور واضحی با اختلالات یادگیری و حافظه همراه است. بعلاوه کودکان مواجهه یافته با سیگار توان انعطاف پذیری در حل مشکلات را کمتر داشته، حرکات تهاجمی بیشتری دارند .

دخانیات و سلامت کودکان :
تهدیدهایی که سیگار بر سلامت نوزادان و کودکان ایجاد می کند اغلب از دوران بارداری آغاز می شوند . این تهدیدها عبارتند از :
1-
افزایش خطر سندرم مرگ ناگهانی شیرخوارSIDS
2-
عفونتهای دوران کودکی
3-
عفونتهای گوش میانی
4-
نقص تکاملی ریه ، برونشیت و کاهش کلی وضعیت سلامت ریه ها
5-
کاهش عملکرد و ظرفیتهای ریوی
6-
کاهش کلی در تکامل شناختی و فیزیکی
7-
تغییر وضعیت دفتاری و هوش کودکان
8-
افزایش میزان بستری در بیمارستان نوزادانی که مادرانشان سیگاری نیستند ولی پدرانشان سیگار استفاده می کنند بیشتر در خطر کاهش وزن حین تولد هستند . مواجهه محیطی با دود سیگار (ETS ) همچنین منجر به افزایش خطر ابتلا به آسم در دوران کودکی و نیز افزایش تعداد حملات آسم می گردد.
موادجانبی در تنباکو و دود سیگار بداخل شیرمادر ترشح شده منجر به کاهش تولید شیر می شوند. بچه هایی که از شیر مادران سیگاری تغذیه می کنند بیشتر در معرض ابتلاء به سرطان ریه هستند. همچنین خطر ایجاد سایر سرطانها منجمله سرطانهای سینوسها و بینی، تومورهای مغزی، لوکومی و لنفوم نیز در آنان افزایش می یابد.
دیگر اثرات سوء مصرف سیگار توسط والدین شامل افزایش احتمال سیگاری شدن در در فرزندان و در نتیجه افزایش احتمال ابتلاء به عوارض ناشی از مصرف سیگار و همچنین اختلالات رفتاری مربوط به سیگار کشیدن در دوران بلوغ می باشد.

دود سیگار در محیط (ETS)

در سالهای اخیر دانش و آگاهی از تاثیرات جدی، خطرناک و نامطلوب دود سیگار در محیط بر روی سلامتی افزایش یافته است. دود سیگار در میحط تقریبا هر عضو و دستگاهی از بدن را تحت تاثیر قرار میدهد و دود سیگار به طور واضح به عنوان علت مرگ در تعداد زیادی از افرادی که در معرض دود سیگار هستند محسوب می شود. قرارگیری در معرض دود سیگار در محیط به طور قابل ملاحظه ای علت تعداد زیادی از سرطانها از جمله سرطان ریه، سرطانهای بینی و سینوس به حساب می آبد. شورای فعالیتهای علمی و انجمن پزشکی آمریکا (AMA) موافق هستند که دود سیگار محیطی باید به عنوان عامل سرطان زای انسانی طبقه بندی شود. سازمان حفاظت زیست محیط (EPA) دود سیگار را به عنوان عامل سرطان زای کلاس A (سرطانزاهای شناخته شده انسان) طبقه بندی کرده است.
به طور آشکار مشخص شده است که قرار گرفتن در معرض دودسیگار در محیط باعث افزایش خطر ابتلا به بیماری عروق قلب و مرگ و میر مربوط به آن می شود. علایم این بیماری شامل دردهای سینه، کوتاهی تنفس و حمله یا سکته قلبی کشنده میباشد. شواهدی وجود دارد که دود سیگار در محیط ممکن است باعث تنگ شدن سرخرگهای کاروتید که خون را به مغز می رساند شود. این بیماری زمینه ساز سکته های مغزی در آینده می باشد. تعداد زیادی ای بیماریهای ریوی منجمله سرطان ریه، آسم و افت عملکرد ریه نتیجه قرار گرفتن در معرض دود سیگار محیطی می باشد. طراحی تهویه، جداسازی یا پاکسازی هوا اقدامات موثری جهت کاهش عوارض مواجهه با دود در محیط داخل نمی باشند چرا که برای به حداقل رساندن این اثرات نیاز به تهویه ای با قدرت 50/000 لیتر در ثانیه به ازای هر نفر می باشد که عملا امکان پذیر نمی باشد. مدارک علمی قوی دال بر عوارض مواجهه با دودسیگار در فضای بیرون وجود دارد. این مسئله به دلیل اقدامات و مواد افزاینده ای که صنایع تولید کننده سیگار برای تغییر در بو یا ظاهر سیگار بکار میبرند پیچیده تر می شود. چرا که هنوز مدارک و مستندات معتبری در خصوص میزان این مواد افزوده شده و اثرات سمی آن بر سلامت انسان در دست نیست. بعلاوه احتمل افزایش غلظت برخی مواد سمی یا سرطان زا بدلیل این تغییرات در سیگار وجود دارد. صنایع تولید کننده سیگار بمنظور تاثیر بر افکار عمومی و تکذیب شواهد علمی مربوط به عوارض مواجهه با ETS و مقابله با این موضوع زمان زیادی را صرف نموده اند. آنها از طریق پژوهشهای هدفمند و جهت دار علمی که سعی شده در آنها نقش صنایع سیگاری بی طرف نشان داده اقدام به این کار نموده اند.

ترک دخانیات و پیشگیری از استعمال

این باور غلط که استفاده از سیگار فقط برای کسانی مضر است که آن را انتخاب می کنند، کاملا نادرست است. با توجه به طیف وسیع اثرات سوء استعمال سیگار بر سلامت انسان، مزایای ترک سیگار کاملا مشخص و آشکار است. نتایج اصلی ترک سیگار در گزارش توسط انجمن متخصصین جراحی عمومی آمریکا تهیه شده، که بشرح ذیل می باشد:
1.
ترک سیگار فواید مهم و فوری در سلامت مردان و زنان در تمامی سنین دارد. این مزایا هم در مورد اشخاصی که بیماریهای مرتبط با سیگار کشیدن را دارند و هم در مورد اشخاصی که بیماریهای مربوط به سیگار کشیدن را ندارند صدق می کند.
2.
افراد دارای سابقه مصرف سیگار که سیگار کشیدن را قبلا ترک نموده اند در مقایسه با افرادی که به سیگار کشیدن ادامه می دهند زندگی طولانی تری دارند. به عنوان مثال افرادی که قبل از سن 50 سالگی سیگار را ترک می کنند در مقایسه با افرادی که به سیگار کشیدن ادامه می دهند خطر مرگشان در طی 15 سال بعد نصف می باشد.
3.
ترک سیگار خطر ابتلا به سرطان ریه و دیگر سرطانها، حمله قلبی، سکته مغزی و بیماریهای ریوی مزمن را کاهش می دهد.
4.
زنانی که قبل از بارداری یا در طی 4-3 ماه اول بارداری مصرف سیگار را قطع می کنند خطر تولد نوزاد با وزن کم در آنها با زنان غیر سیگاری برابر می شود.
5.
اثرات مطلوب و طولانی مدت ناشی از ترک سیگار خیلی بیشتر عوارض احتمالی ناشی از ترک آن همچون 3-2 کیلوگرم اضافه وزن یا هر گونه اثرات روانشناختی ناشی از محرومیت می باشد. به دلیل اثرات دراز مدت استعمال سیگار، طبیعت اعتیاد آور نیکوتین، آسیب پذیری جوانان و عواقب اجتماعی آن کلیه اقداماتی که بمنظور جلوگیری از شروع سیگار کشیدن انجام شود مورد تاکید ویژه می باشد.

شش سیاست برای کنترل اپیدمی مصرف دخانیات

مقدمه:
اپیدمی مصرف دخانیات قابل پیشگیری و کنترل می باشد. اگر رهبران دولتها و سیاستمداران هم اکنون عملکرد فوری برای جلوگیری از مصرف دخانیات به کار نگیرند صدها میلیون نفر در اثر بیماریهای مربوط به مصرف دخانیات جان خود را از دست خواهند داد. سازمان جهانی بهداشت به کشورها کمک می کند با مصرف دخانیات و بازار تولید انبوه دخانیات مبارزه کنند. WHO در ماه می سال 2003 به اتفاق آراء چارچوب قرار داد این سازمان به منظور جلوگیری از مصرف دخانیات در سطح ملی و بین المللی تصویب کرد. این قرارداد یکی از مهمترین قرادادهای بین المللی تصویب شده در مبارزه با مصرف دخانیات می باشد. این قرارداد روشهای مداخله ای موثری برای از بین بردن قاتلی که همه ساله جان میلوینها نفر را می گیرد ایجاد می کند .
رهبران کشورها در سراسر دنیا دریافته اند که مصرف دخانیات، اپیدمی است که بایستی با آن مقابله و مبارزه شود. برخی کشورها فعالیتهایی را برای حفاظت از شهروندان و اوضاع اقتصادی آغاز نموده اند. برای نمونه، مالزی با افزایش مالیات دخانیات قیمت سیگار را حدود 40 درصد افزایش داد. مصر مکانهای عمومی که سیگار کشیدن در آنجا ممنوع بود ایجاد کرد و هشدارهای بهداشتی تصویری و تصاویری از هشدارهای بهداشتی بر روی پاکتهای سیگار چاپ کرد.
تایلند تبلیغ مصرف دخانیات را از طریق آگهی در رادیو و تلویزیون ممنوع کرد و دستفروشان سیگار را توقیف کرد. کشور اردن مبارزه رسانه ای را برای از بین بردن مصرف دخانیات اعمال کرد. اروگوئه سیگار کشیدن را در مکانهای عمومی مثل رستورانها، تالارها و مراکز تفریحی ممنوع کرد. در واقع اروگوئه اولین کشور در قاره آمریکاست که صد درصد از سیگار رهایی پیدا کرده است. با این وجود اقدامات زیاد دیگری باید توسط تمام کشورها به انجام برسد.
برای افزایش مبارزه بر علیه اپیدمی مصرف دخانیات، سازمان بهداشت جهانی مجموعه MPOWER که از شش سیاست مشخص برای کنترل مصرف دخانیات تشکیل شده معرفی کرده است. مجموعه سیاست MPOWER می تواند اپیدمی مصرف دخانیات را کنترل و از میلیونها مرگ در اثر بیماریهای مربوط به مصرف دخانیات جلوگیری نماید.

این 6 سیاست عبارتند از:

1. پایش مصرف دخانیات و سیاستهای پیشگیرانه

Monitor tobacco use and prevention polices

2. محافظت مردم در برابر دود سیگار

Protect people from tobacco smoke

3. کمک به افراد سیگاری بمنظور ترک مصرف دخانیات

Offer help to quit tobacco use

4. اطلاع رسانی در مورد خطرات مصرف دخانیات

Warn about the dangers of tobacco

5. ممنوع کردن تبلیغات و آگهی های مصرف دخانیات

Enforce bans on tobacco advertising promotion and sponsorship

6. افزایش مالیات دخانیات

Raise taxes on tobacco

پایش مصرف دخانیات و سیاستهای پیشگیرانه

اهمیت داده های حاصل از سیستم پایش
پایش ملی و بین المللی قوی برای موفقیت در مبارزه بر علیه اپیدمی مصرف دخانیات ضروری می باشد. اطلاعاتی که از پایش مصرف دخانیات بدست می آید برای اطمینان از موفقیت پنج سیاست دیگر در مجموعه MPOWER لازم است. تنها از طریق برآورد دقیق می توان مشکلاتی را که مصرف دخانیات ایجاد می نماید درک کرد و مداخله ها را به طور موثر کنترل و بهبود بخشید. پایشهای جامع، رهبران دولتها و جوامع را از زیانهای اپیدمی مصرف دخانیات بر کشورشان اگاه می کند، و به آنها کمک می کند که منابع کنترل مصرف دخانیات را شناسایی نموده میتوان موثرترین اقداماتی را که می توان انجام داد تعیین نمایند. پایش مصرف همچنین نشان میدهد که آیا سیاست ها و اقدامات موثر است و چگونه این سیاستها بایستی از نیازهای کشورهای مختلف و با گروههای مختلف یک کشور هماهنگ شود.

ویژگیهای سیستمهای پایش موثر
سیستمهای پایشی موثر بایستی چندین شاخص را پی گیری کنند، منجمله (1) شیوع مصرف دخانیات، (2) تاثیر مداخلات سیاسی و (3) خرید و فروش، تبلیغ و آگهی مصرف دخانیات اطلاعات باید بطوری دقیق جمع آوری شوند بطوریکه دولتها، رهبران و سیاستگذاران بتوانند از این سیستم برای توسعه سیاستهای کنترل دخانیات و اجرایی کردن اهداف استفاده نمایند.
اطلاعات بدست آمده از طریق سیستم پایش مهمترین ابزار دولتها برای سیاست گذاریهای مناسب می باشد. برنامه های کنترلی نیاز به اطلاعات کامل در زمینه اپیدمی مصرف دخانیات دارد. این اطلاعات شامل ارزیابی شیوع مصرف دخانیات و همچنین ویژگیهای افراد مصرف کننده از لحاظ سن، جنس، درآمد و .... هم در سطح ملی و هم در سطح منطقه ای می باشد.
تاثیر برنامه های ملی و منطقه ای جلوگیری از مصرف دخانیات نیز بایستی دقیقا ارزیابی می شوند. همکاری بین تمام متولیان سلامت، اقتصاددانها، همه گیر شناسان، مدیران اطلاعاتی، کارمندان و دولت و غیره برتی حفظ سیستم پایش موثر لازم می باشد.

محافظت مردم در برابر دود سیگار

ایجاد محیطهای عاری از دود سیگار
پژوهش ها بطور واضح نشان میدهد که هیچ سطح مجازی برای مواجهه غیرمستقیم با دودسیگار وجود ندارند. در کنفرانس مشترک سازمان بهداشت جهانی، آژانس بین المللی تحقیق بر روی سرطان، انجمن جراحان عمومی آمریکا و کمیته علمی دخانیات و سلامت این عقیده وجود داشت افرادی که به طور مستقیم غیر مستقیم در معرض دودسیگار هستند به بیماریهای زیادی از جمله بیماریهای قلبی و بیشتر سرطانها ممکن است دچار شوند.
برای نمونه، در افرادی که به طور غیر مستقیم در معرض دودسیگار هستند خطر بیماریهای قلبی عروقی 25 تا 30 درصد و خطر سرطان ریه 20 تا 30 درصد افزایش می یابد. ایرلند مدارک قوی از تاثیرات مثبت محیطهای فاقد دودسیگار ارائه داده است. بعد از تصویب قانون محیطهای عاری از دودسیگار در سال 2004، نیکوتین هوای محیط تا 83 درصد کاهش پیدا کرد و کارگران که هر هفته سی ساعت در معرض دود سیگار بودند زمان مواجهه آنان به صفر رسید.
محیطهایی که سیگار کشیدن در آنها ممنوع می باشد به افراد سیگاری نیز به منظور ترک کمک می کند. قوانین ایجاد محیط فاقد دود در محل کار میتواند شیوع مصرف سیگار را تا 4 درصد کاهش دهد. سیاستهای محیط فاقد دود در محیط های کاری در چندین کشور صنعتی به طور کلی مصرف دخانیات را در بین کارگران بمیزان 29 درصد کاهش داده است. قانون منع استعمال دخانیات در مکانهای عمومی خانواده ها را نیز تشویق می کند که در منازلشان نیز سیگار کشیدن را ممنوع سازند تا بچه ها و دیگر اعضای خانواده از خطرات مواجهه غیر مستقیم، دودسیگار در امان باشند. حتی برخی از افراد سیگاری بطور داوطلبانه قانون منع استعمال دخانیات را در منازلشان نیز اجرا می نمایند. زماینکه سیگار کشیدن در مناطق یا مکانهای خاصی آزاد شود تاثیر قوانین منع مصرف دخانیات کاهش می یابد. صنعت دخانیات خود تاثیر محیطهای فاقد دود را بر روی مصرف دخانیات اذعان می نماید و اینکه مستثنی کردن بعضی موارد یا مکانها می تواند این تاثیر گذاری را کم نماید تایید می کند.
گزارش فلیپ موریس در سال 1992 مشخص کرد که: منع کامل سیگار در محل کار به شدت بر روی صنعت دخانیات تاثیر کمتری در ترک سیگار و کاهش میزان مصرف دارد.

 

 

 

گسترش محیط های عاری از دودسیگار

موفقیت قاطع و محبوبیت قانون حمایت از مکانهای بدون سیگار در کشورهایی که این مسئله را پذیرفته اند ادعای غلط صنایع دخانیات را در مورد غیر قابل اجرا و پر هزینه بودن این قوانین تکذیب می نمایند. در حدود نیمی از مردم آمریکا و نود درصد از مردم کانادا در مناطقی زندگی می کنند که مکانهای عمومی و محل کارآنها عاری از سیگار می باشد.
یک بررسی گذرا روی مقالات علمی مربوط به اثرات اقتصادی محیط های بدون سیگار در جهان نشان میدهد که هیچیک از این اقدامات تاثیر اقتصادی منفی در برندارد، بلکه به جای تاثیر منفی، تاثیر مثبت یا خنثی در فعالیتهای تجاری دارد. زمانیکه قانون منع مصرف سیگار در کشور ایرلند پیشنهاد شد، صنعت دخانیات به شدت این مسئله را مورد بحث قرارداد که سیگار بخش جدایی ناپذیری از فرهنگ رستورانهای کشور بوده، منع سیگار غیر قابل اجرا می باشد و صدمات اقتصادی جبران ناپذیری به مالکان رستورانها و مراکز تفریحی می زند. اما همین کشور بیشتر از دو سال است که قانون منع مصرف سیگار را اجرا می نماید و هیچ تاثیر منفی بر فعالیتهای تجاری خود گزارش نکرده است بررسی عمومی نشان می دهد که قانون منع سیگار به طور گسترده رواج پیدا کرده و بطور فراگیر اجرا شده است.
در سال 2006 کشور اروگوئه اولین کشور قاره آمریکا بود که با اجرای قانون منع سیگار در تمام مکانهای عمومی و محل کار، از قبیل رستورانها، کازیونها و مراکز تفریحی، صد در صد عاری از سیگار شد. این ممنوعیت در هشت شهر از ده شهر اروگوئه اجرا شد که تقریبا رسوم آدمهای سیگاری را شامل می شد. نیوزلند هم قوانین منع سیگار را در سال 2004 قبول کرد. 69 درصد از شهروندان این کشور گفته اند که این قانون از حقوق مردم برای کار در محیط های بدون سیگار حمایت می کند. در کالیفرنیا، 75 درصد از مردم قانون منع سیگار در محل کار که شامل رستورانها و مراکز تفریحی می شود و توسط ایالات متحده ی آمریکا در سال 1998 را اجرا شده تایید می کنند. گرچه کشور چین مکانهای عمومی کمی دارد که در آن سیگار منع شده، اما 90 درصد از مردم ساکن در شهرهای بزرگ (هم افراد سیگاری و هم افراد غیر سیگاری) از منع سیگار در مکانهای عمومی همچون وسایل حمل و نقل عمومی، مدارس و بیمارستانها حمایت می کنند. بیشتر از هشتاد درصد آنها از منع سیگار در محل کار، و حدود نیمی از آنها از منع سیگار در رستورانها و کازینوها حمایت می کنند.

ویژگیهای سیاستهای منع مصرف سیگار:
منع کامل سیگار در تمام محیطهای عمومی تنها مداخله ای است که به طور موثر مردم را از صدمات احتمالی مواجهه غیر مستقیم با دود سیگار حفاظت می کند. اجرای کامل و سریع قوانین منع سیگار در باور اجتماعی مردم نقش مهمی دارد. ممنوعیت استعمال سیگار در مکانهایی که منع شده است بایستی با جدیت و بطور یکنواخت اجرایی شود. جریمه برای مالکان مکانهایی که در آنجا سیگار می کشند بیشترین تاثیر را در اجرای قانون منع سیگار دارد البته افرادی که در این مکانها سیگار می کشند هم می توانند جریمه شوند.
هدف اصلی از ایجاد محل های کار بدون سیگار حمایت از سلامتی گارگران می باشد. کلیه کارفرمایان ملزم به ایجاد محیط کاری سالم و ایمن برای کارکنان خود می باشند.

مقابله با کارشکنیهای صنعت دخانیات

تجربیات گذشته نشان می دهد که مخالفت با قانون منع مصرف سیگار به طور اجتناب ناپذیری رو به افزایش است. صنعت دخانیات ادعا می کند که قوانین منع سیگار برای اجرا خیلی مشکل هستند و مشتریان بخصوص صاحبان رستورانها و کازینوها را از کار باز می دارد. صنعت دخانیات مناطق خاص برای سیگار کشیدن یا نصب دستگاههای تهویه را به عنوان روشهای معقول برای محیطهای کاری پیشنهاد می کند. اما این روشها از قرارگیری در معرض دود سیگار به طور غیر مستقیم جلوگیری نمی کند. تجربه نشان می دهد که در هر کشوری که قانون منع سیگار به طور کامل اجرا شده است، محیطهای بدون سیگار بسرعت افزایش یافته و میتواند حتی تاثیری مثبت بر فعالیتهای تجاری داشته باشد.
تیم زاگات، بنیان گذار بررسیهای زاگات، اخیرا یکی از قویترین دلایل را برای مزایای فعالیت تجاری بدون سیگار ارائه کرده است. مخالفان قوانین منع سیگار عنوان کردند که این قوانین به فعالیتهای تجاری کودچک صدمه می زنند. مخالف درست می گوید .... بعد از اینکه این قانون تاثیر خود را گذاشت، با بررسی شهر نیویورک در سال 2004، متوجه شدیم که 96 درصد از مردم نیویورک بیشتر از قبل غذا را بیرون از منزل می خورند زاگات دریافت که رستورانها و کازینوها در شهر، نهایتا تمام آنهایی که از این قانون شکایت داشتند، همگی افزایش درآمد داشته اند.
دلالان سیاسی و نمایندگان صنعت دخانیات همچنین عنوان می کنند که محیطهای بدون سیگار با حقوق افراد سیگاری در تضاد می باشد، چرا که افراد سیگاری و غیر سیگاری هر دو به تاثیرات مضر دود سیگار در محیط حساس هستند، و دولتها ملزم هستند از آزادی و حق انتخاب تمام افراد به عنوان حق مسلم و طبیعی آنها حمایت کنند.
کلیه آحاد جامعه حق دارند زندگی سالمی همانطور که در قوانین بین المللی مشخص شده داشته باشند. این وظیفه بطور رسمی در قوانین بیشتر از صد کشور به تصویب رسیده است. قرارگیری در معرض دودسیگار بطور مشخص به این حقوق تجاوز می کند.

کمک به افراد سیگاری به منظور ترک مصرف دخانیات

افرادی که معتاد به نیکوتین هستند قربانیان اپیدمی مصرف دخانیات می باشند. از هر 4 نفر سیگاری 3 نفر تمایل به ترک سیگار دارند. ترک سیگار برای افراد سیگاری مشکل می باشد. مسئولیت اصلی سیستمهای مراقبت از سلامتی در کشورها درمان اعتیاد به مصرف دخانیات می باشد. درمان شامل روشهای مختلفی از توصیه های پزشکی ساده تا دارو درمانی و مشاوره های تلفنی و حضوری می باشد. این روشهای درمانی هزینه های متفاوتی دارد و تاثیر یکسانی بر روی افراد سیگاری ندارد. درمان بایستی با شرایط فرهنگی، بومی و منطقه ای منطبق و با خواسته ها و نیازهای شخصی سازگار باشد. در بیشتر موارد، مداخله های درمانی پایه می تواند به ترک مصرف دخانیات منجر شود:

سه اصل اساسی در برنامه های درمانی باید مدنظر باشد:
1-
برنامه های ترک سیگار جزء خدمات اولیه ی بهداشتی باشد
2-
امکان دسترسی برای همه وجود داشته باشد
3-
دسترسی به درمان دارویی با هزینه ی پایین امکان پذیر باشد

ادغام برنامه های ترک دخانیات در نظام سلامت

ادغام برنامه های ترک سیگار در مراقبتهای اولیه ی بهداشتی و برنامه های پزشکی رایج فرصتی را ایجاد می کند که مصرف کنندگان به یادآورند که دخانیات به سلامتی خود و اطرافیان آنان صدمه می زند. تکرار هشدارها و گفتن مضرات دخانیات در هر نوبت ویزیت پزشکی نیاز به ترک دخانیات را تقویت می کند. توصیه های کارکنان بهداشتی می تواند به طور گسترده میزان اجتناب از دخانیات را افزایش دهد. این مداخله نسبتا ارزان است زیرا این کار بخشی از خدمات موجود می باشد که بیشتر مردم حداقل گهگاهی از آن استفاده می کنند. این مداخله می تواند بسیار موثر باشد چرا که توسط یک شخص حرفه ای مورد احترام انجام می گیرد که ممکن است با مصرف کنندگان دخانیات ارتباط مناسب و موثری داشته باشد (بخصوص در کشورهایی که دارای نظام مراقبت سلامتی اولیه هستند).
اما این ادغام می تواند در هر سطحی از نظام سلامت انجام شود. بعد از آموزش و توجیه کارکنان بهداشتی سرمایه گذاری دیگری نیاز نیست و خطرات سیاسی خاصی هم در این روش وجود ندارد. این روش درمانی همچنین کارکنان بهداشتی و بیماران را برای حمایت از سایر اقدامات کنترل دخانیات نیز آماده می کند. خطوط تلفنی ترک دخانیات با کارمندان مجرب بایستی برای تمام مردم کشور بصورت رایگان در دسترس باشد. خطوط تلفنی ترک ارزان، در دسترس و قابل استفاده درتمام شبانه روز می باشند چرا که بیشتر مصرف کنندگان دخانیات شاید قادر نباشند یا نخواهند در ساعتهای کار تماس بگیرند. این خطوط همچنین می تواند به مصرف کنندگان با معرفی دیگر مراکز درمان اعتیاد (مراکز مشاوره و درمان جایگزین نیکوتین) کمک کند. علاوه بر این، خطوط تلفنی می توانند افراد را از راههای دور با هم مرتبط سازد و به بخش وسیعی از جمعیت عمومی دسترسی دارد.
برای نمونه خطوط تلفنی در انگلیس، بیست هزار تلفن را در سال دریافت می کند و به 10 درصد از جمعیت مصرف کننده ی دخانیات که آسیایی می باشند، دسترسی دارد. گرچه خطوط تلفنی بطور سنتی فقط به تماسها پاسخ می دهند، اما با این وجود می توانند نتایج مهمی را در برداشته باشند. خطوط تلفنی که با مرکز مشاوره ای در ارتباط هستند در کمک به مردم برای ترک اعتیاد نیکوتین موثرند.
بهترین و موثرترین خطوط تلفنی، خطوطی هستند که کارمندان خود را موظف می کنند با بیماران تماس گرفته، بصورت فعال پیشرفت آنها را جویا شده و تاثیر خدمات مشاوره ای را ارزیابی کنند. بعضی از این خطوط تلفنی به اینترنت هم اتصال داشته و اقدامات حمایتی مستمر و همچنین ارتباط با سایر خدمات را ایجاد کرده اند.

Top of Form

Bottom of Form

 

درمان دارویی

علاوه بر توصیه های پزشکی و خطوط تلفنی برای ترک سیگار، درمانهای دارویی موثر از قبیل درمان جایگزین نیکوتین به شکل چسبها، آبنباتهای مکیدنی، آدامس، اسپری و داروهای نسخه ای مثل بوپروپیون و وارنیکلین نیز وجود دارند.
جایگزینهای نیکوتین معمولا بدون نسخه هم در دسترس می باشند، در حالیکه داروهای دیگر نیاز به نسخه پزشک دارند. درمان جایگزین نیکوتین نشانه های ترک را بوسیله برخی ترکیبات جایگزینی کاهش می دهد. بوپروپیون داروی ضد افسردگی است که میل به سیگار و نشانه های ناشی از ترک سیگار را کاهش می دهد. مکانیسم اثر وارنیکلین به این صورت است که به گیرنده های نیکوتینی در مغز برای جلوگیری از رهایی دوپامین متصل می شود و احساسات خوشایندی را که افراد سیگاری هنگام مصرف سیگار تجربه می کنند جایگزین می کند. درمان دارویی معمولا گرانتر است و هزینه اثربخشی آن نسبت به سایر روشهای ترک دخانیات کمتر است، اما میزان موفقیت آن دو یا سه برابر میباشد. هزینه درمان دارویی کمتر از هزینه ای است که فرد صرف سیگار کشیدن می کند. بمنظور کاهش هزینه های ترک، درمان با جایگزینهای نیکوتین و داروهای دیگر می تواند به وسیله ی نظام سلامت زیر پوشش قرار گیرد یا بازپرداخت شود.

Top of Form

Bottom of Form

 

حمایت دولت برای درمان اعتیاد به دخانیات

با توسعه سیاست منع مصرف دخانیات، دولتها گامی مهم در ایجاد جامعه فاقد دخانیات برداشته و منافع بزرگی را کسب خواهند نمود. دولتها می توانند مقداری از درآمدهای مالیاتی دخانیات را برای کمک به کسانیکه میخواهند دخانیات را ترک کنند استفاده کنند.
نیوزلند نمونه ی خوبی از عملکرد دولت می باشد. به دنبال یک مبارزه ی تبلیغی بر علیه مصرف دخانیات در عرض 5 سال، یک کشور فاقد برنامه درمانی ترک دخانیات به یکی از پیشرفته ترین کشورها در زمینه ترک دخانیات تبدیل شد، بطوریکه هزینه های دولت برای ترک سیگار از عدد صفر به ده میلیون دلار در سال رسید.

اطلاع رسانی در مورد خطرات مصرف دخانیات

بیشتر مصرف کنندگان دخانیات از خطرات مصرف آن آگاه نیستند. علیرغم مدارک موجود مبتنی بر مضرات دخانیات، تعداد کمی از مصرف کنندگان دخانیات خطرات آن را بطور کامل درک می کنند. مردم معمولا می دانند که مصرف دخانیات مضر است، اما صرفا به عنوان یک عادت بد آن را انتخاب می کنند و در مصرف آن زیاده روی می کنند. اعتیاد به دخانیات و خطرات گسترده آن بر روی سلامتی کاملا برای همگان توضیح داده نشده است. بهمین دلیل برخی افراد معتقدند که می توانند مصرف دخانیات را قبل از اینکه مشکلاتی به وجود آورد کم یا قطع کنند. واقعیت این است که اغلب مصرف کنندگان دخانیات قادر به ترک نمی باشند، و بیش از نیمی از آنها در اثر بیماریهای مربوط به مصرف دخانیات جان خود را از دست می دهند. اغلب مردم نمی دانند که حتی مصرف خیلی کم دخانیات هم خطرناک است. بیشتر مصرف کنندگان نام بیماریهای خاصی که در اثر سیگار کشیدن به وجود می آید مثل سرطان ریه را نمی دانند، و نسبت به سایر عوارض استعمال دخانیات همچون بیماریهای قلبی، سکته و دیگر بیماریها بی اطلاعند.

تغییر نگرش نسبت به دخانیات
هشدار دادن در مورد خطرات مصرف دخانیات برای تغییر تصویر آن مخصوصا در بین نوجوانان و جوانان بسیار ضروری است. لازم است مردم با عاقبت اعتیاد به دخانیات و خطرات و پیامدهایی که بر روی سلامتی دارد آشنا شوند و دخانیات را از نظر اجتماعی نامطلوب منفی ببینند. تمام این کارها می تواند توسط دولتها و نهادهای اجتماعی اجرایی شود. دولتها بایستی با کمک و حمایت سازمانهای غیر دولتی به تبلیغات بر ضد مصرف دخانیات از طریق تمام رسانه ها بپردازند.
این مبارزات می تواند تصور غلط مردم از دخانیات را از بین ببرد، تاثیرات مضری که بر سلامتی افراد دارد نشان دهد، اثرات منفی آن بر اقتصاد خانواده و کشور را روشن سازد، و مزایای جامعه بدون دخانیات را توضیح دهد. استفاده از تصاویر زنده و نمونه های عینی از زیانهای مصرف دخانیات که توسط صنعت دخانیات تبلیغ شده نه تنها موثر نیست بلکه دقیقا مصرف دخانیات را افزایش می دهد. تبلیغات ضد مصرف دخانیات بایستی همچنین در مورد حفاظت خانواده ها مخصوصا بچه ها از مواجهه غیرمستقیم با دودسیگار اطلاع رسانی کند. پیامها بایستی تاثیرات اقتصادی مصرف دخانیات بر روی خانواده ها، و عاقبت مرگ زودهنگام یکی از والدین را توضیح دهد. پیامها بایستی همچنین موارد موفق ترک دخانیات را بخصوص در بین جوانان به نمایش گذارد.
تبلیغات ضد دخانیات همچون آگهی های تجاری باید بصورت حرفه ای تولید شوند و برای نمایش در بین گروه های مورد نظر هدفمند شده، اطمینان حاصل شود که پیامها در بین مخاطبان موثر واقع می گردد. این آگهی ها شاید گران باشند اما مرکز کنترل و مراقبت بیماریها (CDC) پیشنهاد می کند که دولتها باید سالانه 4-2 دلار برای هر شخص جهت تبلیغات بر ضد دخانیات و آگهی خرج کنند، که این بایستی حدود 15 تا 20 درصد کل هزینه های برنامه های کنترل دخانیات را تشکیل دهد. دربعضی موارد، دولتها یا سازمانهای غیردولتی می توانند به هزینه های تولید و انتشار این آگهی ها یارانه بدهند، یا بصورت مشارکتی با سایر شرکتها (نه شرکتهای تولید کننده دخانیات) اقدام نمایند.

تاثیر هشدارهای بهداشتی روی بسته های سیگار
هشدارهای بهداشتی روی محصولات دخانیات به اطلاع تمامی مصرف کنندگان می رسند. تولید کنندگان دخانیات همیشه از بسته بندی به عنوان وسیله ای برای نشان دادن صداقت خود و القاء این حس به مصرف کنندگان بخصوص افراد جوان استفاده کرده اند. هشدارهای روی بسته بندی این اثر تبلیغاتی را کاهش می دهند. صنعت دخانیات با به کار بردن واژه های فریبنده همچون سبک، ملایم، خفیف و ... سعی در افزایش مصرف دارد، هر چند که هیچ کدام از این شعارها حاکی از کاهش خطرات آن نمی باشد. هشدارهای بهداشتی روی بسته های دخانیات برای آگاهی از اثرات سوء مصرف دخانیات موثر است. به کار بردن عکسها یا تصاویری از بیماریها و عواقب منفی استعمال دخانیات تاثیر بیشتری دارد تا اینکه تنها از واژه ها استفاده شود. این کار همچنین برای تعداد زیادی از مردم که خواندن نمی دانند مهم است.
تجارب کشورهایی نظیر استرالیا، بلژیک، برزیل، کانادا، تایلند و نشان می دهد که هشدارهای بهداشتی قوی و محکم بر روی بسته های سیگار، مخصوصا هشدارهای تصویری، یک منبع اطلاعاتی مهم برای جوانان سیگاری و نیز برای مردم کم سواد می باشد. عکسها همچنین در ارائه پیامها به بچه ها بویژه بچه های مصرف کنندگان سیگار که بیشتر احتمال سیگاری شدن آنها می رود مفید و موثر هستند. گرچه برخی کشورها هشدارهای روی بسته های سیگار را اجباری کرده اند اما این الزامات بسیار متنوع هستند. بیشتر کشورها اصلا الزامی برای این هشدارها ندارند. برای اینکه هشدارها موثر واقع شود، بایستی بزرگ، واضح و خوانا باشد، حاوی عکس و نوشته باشد و حداقل نیمی از بسته را بپوشاند و تاثیرات مضری که دخانیات بر روی سلامتی دارد و نیز بیماریهایی که در اثر مصرف دخانیات بوجود می آید را توضیح دهد. هشدارهای نوشته شده باید به زبان اصلی کشورها باشند و از رنگها، زمینه ها و خطوطی استفاده شود که حداکثر جلب توجه را داشته باشد. هشدارها بایستی بر روی تمام بسته ها و روی قسمت خارجی آن حک شوند و هر چند وقت یکبار تغییر کنند تا مردم نسبت به آنها بی تفاوت نشوند.
در سال 2005، کمیسیون اروپایی 42 عکس و تصویر رنگی را برای اعضای اتحادیه اروپا تصویب کرد تا به عنوان هشدارهای سلامتی استفاده نمایند. دولتها برای هشدارهای سلامتی روی پاکتهای سیگار هیچ هزینه ای پرداخت نمی کنند. بخش وسیعی از هشدارهای تصویری توسط جمعیت عمومی حمایت شده و معمولا بجز صنعت دخانیات مخالف دیگری در این خصوص وجود ندارد.

ممنوع کردن تبلیغات و آگهی های مصرف دخانیات

برای فروش محصولی که نیمی از مصرف کننده ها را به کام مرگ فرو می برد به زیرکی خاصی در بازار نیاز می باشد. تولیدکنندگان دخانیات بعضی از بهترین فروشندگان در جهان می باشند و بطور گسترده با فریب و نیرنگ آگهی ها و تبلیغاتی را که برای مهار مصرف دخانیات طراحی شده بی اثر می کنند. صنعت دخانیات ادعا می کند که آگهی ها و تبلیغات او تاثیری در افزایش فروش یا جذب مصرف کنندگان جدید ندارد، بلکه فقط در بین مصرف کنندگان موجود توزیع می شود در حالیکه این ادعا درست نیست. تبلیغ در بازار، فروش دخانیات را افزایش می دهد و بنابراین در مرگ افراد سیگاری بوسیله تشویق آنها به سیگار کشیدن بیشتر و کاهش انگیزه برای ترک سهیم میباشد.
بازار تجاری همچنین بر روی مصرف کنندگان جوان تاثیر می گذارد چرا که تمایل دارد آنها مشتری دراز مدت دخانیات شوند. تبلیغات دخانیات مخصوصا در بین جوانان بسیار موثر است. بازار تجارت دخانیات موانع دیگری هم بوجود می آورد که باعث می شود تلاشها در جهت کنترل دخانیات کم شود. آگهی های دخانیات به طور گسترده مصرف دخانیات را همچون سایر مواد مصرفی برای مصرف کنندگان عادی جلوه می دهد. این آگهی ها باعث می شود مردم خطرات مصرف دخانیات را کمتر درک کنند.
بازار تجاری به طور غلط دخانیات را با ویژگیهای مطلوبی مثل جوانی، انرژی زایی، زیبایی و جذابیت جنسی همراه می کند. همچنین با صرف میلیاردها دلار تبلیغات و آگهی، صنعت دخانیات را در رسانه ها همچون یک فعالیت ورزشی یا تفریحی جلوه میدهد.

یک وسیله قدرتمند برای حفاظت از شهروندان
صنعت دخانیات به شدت با ممنوعیتهای موجود مخالف است زیرا آنها در کاهش مصرف دخانیات تاثیر بسزایی دارند، این صنعت حتی بر علیه کوچکترین محدودیتها فعالیت و تبلیغ خواهد کرد. مطالعات در سطح ملی قبل و بعد از ممنوعیتهای تبلیغاتی کاهش مصرف دخانیات را تا 16 درصد نشان می دهد. منع تبلیغات، مصرف دخانیات را در بین تمام اقشار مردم با هر درآمد و تحصیلاتی کاهش می دهد. دولتها در سیاستهای منع تبلیغات بایستی توجه کنند که سایر فعالیتهای تجاری هم از آگهی و تبلیغ دخانیات سود می برند.
رسانه ها، وارد کننده ها، خرده فروشان، ورزش و فعالیتهای تجاری سرگرم کننده به عنوان مدافعان صنعت دخانیات برای مبارزه، با سیاستهای کنترلی عمل نخواهند کرد زیرا آنها نگران از دست دادن مشتریان یا درآمدهای تبلیغاتی خود هستند.

ممنوعیتهای جامع و اجرای کامل قانون ضروریست

اعمال محدودیت در بازار دخانیات و بویژه تبلیغات آن سلاح قدرتمندی بر علیه اپیدمی مصرف دخانیات می باشد. تولیدکنندگان دخانیات می دانند که اغلب مردم مصرف دخانیات را بعد از اینکه به بزرگسالی رسیدند و قدرت تصمیم گیری داشتند شروع نمی کنند. صنعت فعالیتهای تبلیغاتی را بگونه ای طراحی می کند که جوانان از زندگی با دخانیات لذت ببرند، و به طور دراز مدت مصرف کننده دخانیات می شوند. برای اینکه کنترل دخانیات موثر واقع شود، بایستی کامل باشد و در تمام بازار و تبلیغات اعمال شود. اگر فقط آگهی های تلویزیونی و رادیویی ممنوع شود، صنعت دخانیات بودجه ی خود را از طریق آگهی های دیگر مثل روزنامه، مجله ها، بیل بوردها و اینترنت هزینه می کند. اگر جلوی تمام آگهی های رایج و معمول گرفته شود، صنعت دخانیات هزینه آگهی ها را با اسپانسر شدن در فعالیتهای جذاب در بین جوانان مثل مسابقات اتوموبیلرانی و جشنواره های موسیقی می پردازد. روشهای دیگر بازاریابی که توسط صنعت دخانیات به کار گرفته می شود شامل تخفیف در مغازه های خرده فروشی، توزیع آزاد دخانیات با قیمت کم در مسابقات یا ارسال از طریق پست می باشد. فعالیتهای تبلیغی دیگر شامل شعارهای دخانیات روی لباسها و دیگر وسایل مصرفی، تولید دخانیات با سایر مواد مصرفی، تبلیغ در تلویزیون و فیلمهای سینمایی می باشد. ممنوعیت کامل و فراگیر بایستی تمام این فعالیتها را شامل شود. ممنوعیتهای نسبی معمولا تبلیغات غیرمستقیم بزار منجمله تبلیغات از طریق اسپانسری مسابقات جذاب برای جوانان را در بر نمی گیرد. این ممنوعیتهای نسبی منجر به کنترل مصرف دخانیات در افرادی که هنوز شروع به مصرف نکرده اند و همچنین بالغینی که تصمیم به ترک گرفته اند را نیز حمایت نمی کدن و لذا کمتر تاثیرگذار است.

اجرای ممنوعیتهای موثر
سیاستگذاران بایستی قبل از اجرای ممنوعیتهای تبلیغاتی اطلاع رسانی لازم را انجام دهند. این کار زمان کافی را به رسانه ها و دیگر فعالیتهای تجاری می دهد تا آگهی دهندگان و اسپانسرهای جدید پیدا کنند. برای کاهش مصرف دخانیات ممنوعیتها بایستی کامل باشد. ممنوعیتهای کامل در بازار باید مرتبا بر اساس نوآوریها و ترفندهای صنعتی و رسانه ای اصلاح شوند. با حذف بخشودگیهای مالیاتی صنعت سیگار، تبلیغات این صعت کاهش پیدا می کند. گرچه رسانه های بین المللی اغلب به ممنوعیتهای تبلیغاتی توجه نمی کنند، اما اکثر کشورها روزنامه ها و مجله های بین المللی را که با قانون آن کشورها هماهنگی دارد در کشور خود منتشر می کنند. شبکه های محلی می توانند از آگهی های اینترنتی که از طریق وب سایتها در کشورهای دیگر پخش می شوند، جلوگیری کنند. برنامه های ماهوره ای بین المللی قبل از اینکه به کشوری منتقل شوند می توانند بر اساس قوانین داخلی آن کشور اصلاح شوند.
ممنوعیتهای بین المللی زمانی می توانند موفق شوند که کشورهای که از لحاظ فرهنگی به یکدیگر نزدیک هستند بطور همزمان بازار مصرف دخانیات را منع کنند. صنایع دخانیات معتقدند که ممنوعیتهای تبلیغاتی لازم نیست و قوانین اختیاری و خود مراقبتی کافی می باشد. صنایع دخانیات همچنین ادعا می کنند که تبلیغات حق قانونی و مسلم آنها می باشد و ممنوعیتها حق آزادی بیان آنها را محدود می کند (مثل حق تبلیغ یک تولید قانونی). آنها ادعا می کنند که همچون صنایع تولید اسباب بازی و سرگرمی مطلقا هیچ ضرری برای سلامتی و اقتصاد ندارند و تاکید دارند که حق مردم برای زندگی آزاد مهمتر از علایق مالی صنعت دخانیات می باشد.

افزایش مالیات دخانیات

مالیات- بهترین روش برای ترک مصرف دخانیات
افزایش قیمت و مالیات دخانیات موثرترین روش برای کاهش مصرف و تشویق مصرف کنندگان به ترک سیگار می باشد. یک افزایش هفتاد درصدی در قیمت دخانیات بیش از یک چهارم مرگ و میر مربوط به سیگار کشیدن را کاهش می دهد. همچنین افزایش مالیات مستقیما برای دولتها سودمند می باشد. جرا که می توانند از این وجوه دریافتی برای کنترل مصرف دخانیات و برنامه های سلامت اجتماعی استفاده کنند. این مالیاتها به خوبی توسط رهبران سیاسی و عمومی پذیرفته شده است، زیرا مصرف دخانیات پسندیده نیست و مالیات برای آن اقدامی جایز محسوب می گردد. هم افراد سیگاری و هم افراد غیر سیگاری از این قانون حمایت می کنند. در واقع مالیاتهای دخانیات در بین اکثریت مردم حتی افراد فقیر مقبولیت دارد، زیرا اغلب مردم به مضرات مصرف دخانیات آگاهند. اختصاص درآمدهای مالیاتی برای کنترل دخانیات و دیگر برنامه های سلامت اجتماعی جذابیت این اقدامات را افزایش می دهد.

مالیاتهای بیشتر، درآمدهای دولت را افزایش می دهد
بر خلاف تبلیغات صنعت دخانیات، افزایش مالیات دخانیات درآمدهای مالیاتی دولت را کاهش نمی دهد. افزایش مالیاتهای دخانیات بمیزان ده درصد معمولا مصرف دخانیات را تا میزان 4 درصد کشورهای پردرآمد و تا حدود 8 درصد در کشورهای کم درآمد و یا با درآمد متوسط کاهش داده و درآمدهای مالیاتی دخانیات را به حدود هفت درصد افزایش می دهد. تاثیر این مالیاتها در کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط کمی بیشتر است. بعنوان مثال در آفریقای جنوبی هر ده درصد افزایش در مالیات غیر مستقیم سیگار تقریبا افزایش شش درصدی درآمدهای مالیاتی غیر مستقیم را بهمراه داشته است به طوریکه از سال 1994 تا سال 2001 درآمدهای مالیاتی غیرمستقیم بیش از دو برابر شده است.

افزایش مالیاتها به جوانان و فقرا بیشتر کمک می کند
افزایش مالیاتها برای از بین بردن مصرف دخانیات بویژه در بین جوانان و فقرا اهمیت دارد چرا که بیشترین سود از کاهش مصرف دخانیات را این گروه می برند. این گروه بلحاظ اقتصادی اجتماعی نسبت به قیمتها حساس تر هستند. افزایش قیمت آنها را متقاعد می کند که مصرف دخانیات را ترک کنند یا اصلا شروع نکنند. برای نمونه در آفریقای جنوبی میزان مالیات دخانیات در دهه 1990 به 250 درصد افزایش یافت که این رقم کمتر از 50 درصد قیمت خرده فروشی بود. مصرف سیگار به ازای هر ده درصد افزایش در قیمت سیگار 5 تا 7 درصد کاهش پیدا کرد و نتیجه ی آن کاهش سریع مصرف بویژه در بین جوانان و فقرا بود. مدیران صنعت دخانیات استدلال می کنند که افزایش مالیات دخانیات درآمدهای دولت را افزایش می دهد که این درآمدها می تواند صرف تامین بودجه ی برنامه های اجتماعی شود. بخشی از دریافتهای مالیاتی جدید را میتوان صرف تبلیغات بر ضد دخانیات و همچنین گسترش مراکز ترک دخانیات کرد. علاوه بر این، افزایش مالیاتها به افراد فقیر کمک می کند که مصرف دخانیات را ترک کنند و درآمد خود را به مواد و وسایل ضروری مثل غذا، مسکن، آموزش و مراقبتهای بهداشتی اختصاص دهند.

مالیاتهای بیشتر منجر به افزایش قاچاق نمی شود
برخلاف ادعاهای صنعت دخانیات افزایش قاچاق در اثر بالا رفتن میزان مالیاتها نمی باشد. بعنوان مثال در اسپانیا برای مدتها مالیاتهای دخانیات پایین و قاچاق دخانیات بیشتر از دیگر کشورهای اروپایی بود، چرا که قوانین مالیاتی به درستی اعمال نمی شد و میزان جرم و جنایت بیشتر بود. زمانیکه در اسپانیا مالیات دخانیات بالا رفت و در دهه 1990 اجرای قوانین تقویت شد، قاچاق مواد کاهش پیدا کرد و درآمدهای مالیاتی دولت 25 درصد افزایش یافت.
بالصاق مهرهای مالیاتی بر هر پاکت سیگار، قاچاق بطور چشمگیری کاهش می یابد. بهبود امنیت مرزها و جلوگیری از پول شویی و رشوه گیری و اجرای قطع قانون توسط دولت به مبارزه با قاچاق کمک می کند. هزینه های اجرای قوانین شدید فقط بخش کوچکی از درآمد اضافی بدست آمده از مالیاتهای دخانیات را بخود اختصاص می دهد. امروزه تلاشهای جهانی بر علیه قاچاق دخانیات در حال گسترش می باشد. اعضای برخی تشکلهای بین المللی در حال مذاکره و تصویب قوانین جدیدی بر علیه تجارت غیرقانونی دخانیات می باشند که این اقدام نقش مهمی در مغلوب کردن اپیدمی مصرف دخانیات دارد. این توافق نامه ها قطعا همکاریهای بین المللی را در جهت کنترل مصرف دخانیات افزایش خواهد داد.

سیاستهای مالیاتی موثر برای کنترل دخانیات
انواع مختلفی از مالیات برای دخانیات وجود دارد، اما موثرترین نوع آن معمولا مالیات غیرمستقیم برای مقدار تعیین شده از دخانیات بعنوان مثال به ازاء هر پاکت یا کارتن سیگار می باشد. مالیاتهای غیر مستقیم نباید با مالیاتهای فروش یا ارزش افزوده که برای سایر وسایل گرفته می شود یا با مالیاتی که از فعالیتهای تجاری اخذ میشود، اشتباه گردد. با تعیین مقدار معینی از مالیات برای هر واحد از محصولات دخانی، دولتها می توانند سوء استفاده های مالیاتی را محدود کنند. مالیاتهای غیر مستقیم بایستی براحتی قابل اجرا باشند و مرتبا با نرخ تورم و قدرت خرید مشتری بمنظور کاهش مصرف دخانیات تطبیق داده شوند. مالیاتهای غیر مستقیم بهتر است در سطح تولید و با نصب یک علامت یا مهر مشخص اخذ شوند. این روش بهتر از اخذ مالیات در سطح فروش (کلی یا جزئی) میباشد، چرا که نیاز به فعالیت اجرای کمتری داشته و امکان فرار از پرداخت مالیات را به حداقل می رساند.
این سیاست برای سیگارهای وارداتی هم بایستی اجراء شود. تمام تولیدات دخانیات بایستی بطور مشابه مالیات بندی شوند. مالیات برای محصولات دخانی ارزان قیمت باید برابر با محصولات گران قیمت همچون سیگار باشد تا از جایگزین سازی مصرف جلوگیری شود.

 

خلاصه

سیاستهای MPOWER پیچیده نیستند. آنها در حقیقت سیاستهای رایجی هستند که بر اساس مدارک موجود اجراء می شوند و قابلیت اجراء توسط دولتها را دارند. این شش سیاست اگر در هر کشوری به عنوان یک مجموعه جامع و کامل اجرا شود منجر به ارتقاء سلامت عمومی خواهد شد. هر چند هنوز هیچ کشوری کاملا این سیاستها را اجراء نکرده و تعداد اندکی در حال اجرایی نمودن آن بطور کامل هستند، بهرحال همه کشورها برای کنترل اپیدمی دخانیات راهی طولانی را در پیش دارند.

دخانیات عامل 10 درصد مرگهای بالغین در جهان میباشد

گزارش WHO در سال 2002

برنامه کشوری کنترل دخانیات

(مرکز سلامت محیط و کار، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)

ضرورت اجرای برنامه کنترل دخانیات:
متأسفانه بسیاری از مردم علی الخصوص جوانان به خطر اعتیاد سیگار معتقد نیستند و آنرا نادیده میگیرند. تحقیقات سازمان جهانی بهداشت نشان می دهد که در کشورهای توسعه یافته آگاهی کافی در زمینه آثار زیانبار مصرف دخانیات وجود دارد ولی در کشورهای در حال توسعه و یا کشورهای فقیر این آگاهی بسیار کمتر است، در بسیاری از موارد با وجود اگاهی های لازم، افراد معتاد به سیگار خطرات مصرف سیگار را نسبت به سایر بیماریها دست کم می گیرند و یا اینکه حداقل در مورد شخص خودشان از این آگاهی استفاده نمی کنند.
بنابراین ارتقاء آگاهی عموم از پیامدهای مصرف دخانیات بر سلامتی و استنشاق تحمیلی دود سیگار در کاهش مصرف آن مؤثر است و ضروریست جهت اثر بخشی برنامه های کنترل دخانیات با ایجاد مراکز مشاوره ای در نظام بهداشتی کشور دسترسی آحاد جامعه به خدمات کنترل دخانیات افزایش یابد، تا بتوان گامی مؤثر در جهت پیشگیری از ابتلا، به مصرف دخانیات و ترک سیگار و درمان افراد سیگاری و در نهایت جامعه ای عاری از دخانیات برداشت.

اهداف برنامه
هدف کلی:
ارتقاء و حفظ سلامت نسل حال و آینده از زیانهای بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی مصرف دخانیات و تماس با دود آن

اهداف اختصاصی:
1-
ارتقاء آگاهی عمومی با توجه به ویژه به کودکان، نوجوانان و جوانان در خصوص مضرات استعمال و استنشاق تحمیلی دود سیگار
2-
کاهش دسترسی به مواد دخانی
3-
کاهش استعمال دخانیات در میان سیگارهای فعلی از طریق توسعه و تقویت مراکز مشاوره ترک دخانیات
4-
توسعه قوانین و سیاست های کنترل دخانیات در کشور
5-
جلب مشارکت جامعه و توسعه سازمان های غیردولتی فعال در زمینه کنترل دخانیات
6-
راه اندازی نظام پایش و مراقبت در زمینه مصرف دخانیات و آثار سوء مصرف آن

Top of Form

Bottom of Form

 

زیانهای ناشی از مصرف دخانیات

1- بیماریها و مرگ و میر ناشی از مصرف دخانیات و استنشاق تحمیلی آن:

استعمال دخانیات عامل بروز یا تشدید کننده بسیاری از بیماریهای مرتبط از جمله سرطانهای ریه، حفره دهان، حنجره، بیماریهای قلبی و عروقی، کاتاراکت، از دست موها، ضایعات شنوایی، پوکی استخوان، فساد دندانها و .... می باشد. در جمعیتهای که استعمال دخانیات در چند دهه اخیر امری متداول می باشد. 90 درصد سرطان ریه، 15 تا 20 درصد سایر سرطانها، 75 درصد برونشیت مزمن و آمفیزم و 25 درصد مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی در سنین 35 تا 69 سال، ناشی از مصرف دخانیات بوده است.

مصرف دخانیات در حال حاضر یکی از بزرگترین عوامل در حال افزایش مرگ و میر در سطح جهان می باشد. در حال حاضر 4 میلیون نفر هر ساله در اثر ابتلاء به بیماریهای ناشی از مصرف دخانیات جان خود را از دست می دهند. با الگوهای جاری استعمال دخانیات، 500 میلیون نفر از جمعیت حال حاضر دنیا، بالاخره بعلت مصرف دخانیات خواهند مرد. که بیش از نیمی از این افراد را کودکان و نوجوانان امروز تشکیل می دهند. تا سال 2030 انتظار می رود که دخانیات با قربانی کردن 10 میلیون نفر در سال، بیش از کل مرگهای ناشی از مالاریا، مادران باردار، کودکان و سل، تنها عامل عمده مرگ در دنیا باشد. بیش از 70 درصد این مرگ و میرها در کشورهای در حال توسعه اتفاق می افتد. در ایران نیز مرگهای ناشی از مصرف دخانیات به 50 هزار نفر در سال برآورد شده است و پیش بینی می شود طی 20 سال آینده این میزان به 200 هزار نفر درسال افزایش یابد.

2- زیانهای اقتصادی ناشی از مصرف دخانیات:
بر اساس مطالعات سازمان جهانی بهداشت 2 تا 3 برابر هزینه مصرف دخانیات صرف درمان بیماریهای ناشی از آن می گردد چنانچه به گزارش شرکت دخانیات ایران، مصرف داخلی 50 میلیارد نخ باشد بطور متوسط سالانه 1000 میلیارد تومان صرف خرید و دودشدن این محصول 2000 تا 3000 میلیارد تومان صرف درمان بیماریهای مرتبط با آن می گردد.
بنا به گزارش بانک جهانی در ایالات متحده هزینه های مراقبتهای بهداشتی ناشی از دخانیات 7 درصد کل هزینه های بهداشتی یا به عبارتی 71/3- 2 دلار به ازای هر بسته سیگار 20 تایی فروخته شده می باشد. چنانچه این رقم بطور متوسط 3 دلار به ازای هر پاکت فرض شود، برای مصرف 50 میلیاردی ایران هزینه مراقبتهای بهداشتی چیزی حدود 6000 میلیارد تومان می گردد. همینطور مطالعات مستند سازمان جهانی بهداشت نشان می دهد که از هر دو نفر سیگاری، یک نفر 15 تا 25 سال زودتر از موعد مقرر می میرد که با توجه به تعداد افراد سیگاری در کشور (9 میلیون نفر) سالیانه بیش از 3 میلیون سال به دلیل مرگ های زود هنگام ناشی از مصرف دخانیات از دست می رود هزینه خسارتهای ناشی از آتش سوزیها و حوادثی که با آتش ته سیگار اتفاق می افتد یکی دیگر از زیانهای اقتصادی می باشد.
(
طبق گزارشی از آتش نشانی تهران، یک سوم آتش سوزیهای شهر تهران بدلیل آتش ته سیگار و سایر ملزومات آن می باشد).


3- زیانهای اجتماعی ناشی از مصرف دخانیات

مصرف سیگار نوعی اعتیاد است ولی متاسفانه این مسئله به مرور در اجتماع جا افتاده و قابل قبول ترین عمل خلاف عرف محسوب می شود. دلایل شیوع این عادت عبارتند از احساس بدست آوردن شخصیت کاذب در افراد جوان، اثر تخدیرکنندگی جزئی سیگار، مصرف آن در لحظات عصبانیت و غم، باور غلط و وابستگی جسمی و روانی و ....
متاسفانه وجود این عادت خود زمینه ساز بروز اعتیاد به مواد مخدر، الکل، فقر و بزهکاری علی الخصوص در افراد جوان می گردد.

4- زیانهای زیست محیطی ناشی از دخانیات:
از بین رفتن خاک، تخریب جنگلها، و مصرف آفت کشها و آلودگی آبهای زیرزمینی و هوا از مضرات زیست محیطی دخانیات می باشد. مصرف مواد مغذی خاک توسط گیاه توتون موجب عاری شدن خاک از این مواد شده و از طرفی موجب جذب آفتها می گردد و استفاده از انواع کودهای شیمیایی و آفت کشها آلودگیهای آبهای زیرزمینی را بدنبال دارد، از طرفی مقدار زیادی از درختان جنگلها برای سوخت در عمل آوردن توتون از بین می روند.
آلودگی هوا ناشی از دود سیگار نیز یکی دیگر از زیانهای آن می باشد. دود سیگار دارای دو جریان اصلی و کناری است جریان اصلی هنگام پک زدن و به دهان و ریه وارد می شود و جریان کناری در فاصله پلک زدن از نوک سیگار در هنگام بازدم وارد محیط و سپس ریه می شود.

مزیت های برنامه کنترل دخانیات:
ارتقاء آگاهی کارکنان بهداشتی از مضرات استعمال دخانیات و استنشاق تحمیلی دودسیگار
بهبود عملکرد کارکنان بهداشتی در زمینه کنترل مصرف دخانیات
ارتقاء دانش کارکنان بهداشتی در خصوص روشهای کنترل مصرف دخانیات
افزایش سطح آگاهی مردم در خصوص زیانهای ناشی از مصرف دخانیات و استنشاق تحمیلی دود آن
کاهش مصرف دخانیات در جامعه
ارتقاء سلامت افراد جامعه

ضروری ترین و مهم ترین پیامدهای حاصل از اجرای برنامه :
کنترل مصرف دخانیات در بین کارکنان و افراد جامعه
ایجاد محیط های کاری بدون دود
ارتقاء آگاهی جامعه تحت پوشش نسبت به مضرات مصرف دخانیات
کاهش مصرف دخانیات در اماکن عمومی و اماکن تهیه و توزیع موادغذایی
افزایش حساسیت مردم نسبت به دود سیگار و افراد سیگاری
قابل دسترس بودن خدمات ترک دخانیات جهت درمان

الزامات قانونی

مصوبه هیأت محترم وزیران در تاریخ 15/10/76 به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در خصوص ممنوعیت استعمال و عرضه سیگار و سایر مواددخانی در اماکن عمومی
ماده 1- به منظور حفظ حقوق افراد جامعه و تأمین سلامت آنها در برابر زیانها و بیماریهای ناشی از استعمال دخانیات، استعمال هر نوع سیگار و سایر مواددخانی در اماکن عمومی مسقف به هر نحو ممنوع است.
تبصره 2 ماه 1: مسئولان اماکن عمومی موظفند تابلوی ممنوعیت مصرف دخانیات را به تعداد مناسب در محلهایی که قابل رؤیت باشد نصب نمایند و ممنوعیت استعمال دخانیات در اماکن عمومی در یادآور شوند.
ماده2 - وزارتخانه های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیما و سایر دستگاههای فرهنگی و شهرداریها موظفند به منظور جلوگیری از اعتیاد جوانان و تبیین زیانهای جانی، بهداشتی، اجتماعی و مالی ناشی از مصرف دخانیات از هر گونه اقدامی که موجب تبلیغ، تشویق یا تحریک افراد به استعمال یا مصرف بیشتر دخانیات شود جلوگیری نموده و نسبت به تهیه برنامه های منظم و منسجم فرهنگی و تبلیغی مناسب در زمینه تبیین مضرات و تقبیح مصرف مواددخانی برای همگان بویژه جوانان اقدام نمایند.
آئین نامه اجرایی قانون اصلاح ماده 13 قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی، بهداشتی مصوبه مجلس شورای اسلامی مورخ 13/9/79:
ماده 13 - استعمال دخانیات توسط متصدیان و کارگران مشمول این آئین نامه در حین کار ممنوع است.
ماده 14- فروش و عرضه سیگار در کارگاههای و کارخانجات و اماکن و مراکز و محلهای موضوع این آئین نامه ممنوع است.
تبصره 1- اماکن و مراکز و محلهائیکه دارای مجوز و عالمیت عرضه دخانیات هستند از شمول ماده 14 مستثنی می باشند.
تبصره 2- فروش به افراد کمتر از 18 سال در اماکن و مراکز موضوع این آئین نامه ممنوع است.
ماده 15- مصرف هرگونه محصولات دخانی در محوطه های عمومی کارگاهها، کارخانجات و اماکن و مراکز و محلهای موضوع این آئین نامه ممنوع است.
تبصره 1- متصدیان، مسئولین و یا کارفرمایان محلهای موضوع این آئین نامه مسئول اجرای مفاد ماده 15 بوده و موظفند جهت نصب تابلوهای هشدار دهنده در نقاط مناسب و در معرض دید از مصرف دخانیات جلوگیری کنند.
تبصره 2- متصدیان، مسئولین و یا کارفرمایان موضوع تبصره 1 می توانند محل مشخصی را که کاملا از محلهای معمولی و عمومی جدا باشد جهت افرادیکه میخواهند دخانیات مصرف کنند در نظر بگیرند.

چالشهای اجرای برنامه:
عدم آگاهی مردم از خطرات واقعی سیگار
ناکافی بودن فرصتهای مناسب برای اوقات فراغت جوانان
در دسترس بودن محصولات دخانیات در هر نقطه از کشور
برخورد غیر اصولی متولیان امور فرهنگی و اجتماعی با معضل سیگار
بی توجهی یا کم توجهی مدیران ارشد به برنامه های کنترل دخانیات
قاچاق سیگار
عدم توجه به قوانین و مقررات
عدم آگاهی کارکنان بهداشتی از روشهای مناسب کنترل دخانیات
تأثیر شخصیتهای سیگاری که از نظر اجتماعی، مذهبی برای جوانان الگو هستند.
عدم نظارت و پایش صحیح

Top of Form

Bottom of Form

 

 

استعمال دخانیات از دیدگاه فقهاء مذاهب اسلامی

انواع دخانیات در ردیف زیان آورترین مواد قرار دارند. تاریخچه دخانیات، انحطاط بشری را در مقابل این ماه نشان می دهد. مواد تشکیل دهنده سیگار، همگی سمی و مضر بوده و دارای عوارض گوناگون اند که این امر حاکی از حرمت سیگار است. بررسی دلایل حرمت مواد مخدر به ویژه دخانیات از سوی علمایی که آن را حرام کرده اند، نشان از درستی فتوای ایشان دارد. نقل فتاوای فقها مبنی بر حرمت مواد مخدر و دخانیات، یکی از روشها برای هوشیار نمودن مردم و خنثی نمودن نقشه های برخی سودجویان در مقابل این مواد است.

دلایل حرمت دخانیات و موادمخدر از دیدگاه فقه اسلامی
1- علامه طباطبایی در تفسیر آیه « و لا تلقوا بایدیکم الی التهلکه» (بقره، 195) «خویش را با دست خویش به هلاکت نیفکنید». می نویسد: «از نظر ادبی «با» در «بایدیکم» یا برای سببیت است .... یا برای تأکید زیاد و کلمه «ایدی» مفعول و کنایه از قدرت و نیروها است (چون «ید» مفرد «ایدی» یعنی دست مظهر قدرت است) و بنابراین، مفاد جمله این است: نیروها و قدرتهای خود را از دست ندهید تا بیچاره و بدبخت شوید و «تهلکه» مانند «هلاک» مصدر است؛ ولی در لغت، بر وزن آن مصدر دیگری نیامده و معنایش این است که انسان به حدی بیچاره و درمانده شود و خود را گم کند که نفهمد کجا هست. در این آیه از آنچه موجب هلاکت شود، مطلقا نهی شده، خواه افراط و خواه تقریط باشد.

2-
آیت ا... سید عبدالحسین طیب در تفسیر این آیه می گوید: « ..... تعبیر «بایدیکم» اشاره به این است که از روی اختیار خودتان چنین نکنید .... و مراد از تهلکه، اعم از هلاکت دنیوی و اخروی است و مراد از القاء به تهلکه، اقدام به هر عملی است که موجب وقوع در هلاکت انسان یا ترک عملی که باعث هلاکت آدمی گردد؛ مثلا، عملی که مریض انجام دهد و باعث زیادتی مرض یا موت او گردد.» در تفاسیر دیگر نیز چنین آمده است: «خودکشی و ضرر به نفس، حرام قطعی است که از این آیه استفاده می شود». «حرمت خودکشی و انتخاب طریق، روشی که به هلاکت آدمی می انجامد». این آیه، دلیلی گویا و روشن بر حرمت دخانیات و مواد مخدر می باشد.

3-
آیت ا... مرتضی مطهری در تقسیم بندی انواع مرگ، قسمتی را به «جنایت» اختصاص می دهد و می گوید: «مرگهایی که خود آن مرگها جنایت است، از قبیل خودکشیها، این گونه مرگها نفله کردن و هدر دادن خود است، بدترین انواع مرگهاست. کسانی که در تصادف اتومبیل کشته می شوند و خود مقصرند، مرگشان از این قبیل مرگهاست و همچنین کسانی که در راه یک گناه به هر شکل و به هر صورت باشد، کشته شوند».

4-
آیت ا... ناصر مکارم شیرازی در این باره می گوید: «قرآن مجید در آیه 195 سوره بقره می فرماید: «ولا تلقوابأیدیکم الی التهلکه {خودتان را با دستانتان به هلاکت نیفکنید}. طبق آمارهایی که از سوی پزشکان متخصص اعلام شد، مرگ و میر ناشی از دود سیگار در سال، به پنج میلیون نفر می رسد، بنابراین، کشیدن سیگار، مصداق القاء نفس در تهلکه است». دکتر شیخ یوسف قرضاوی (از علمای اهل تسنن) نیز این آیه را از جمله دلایل حرمت استعمال دخانیات می داند. وی ادامه می دهد که هر چیزی که مضر و دارای زیان باشد، خوردن و نوشیدن آن حرام است. همچنین شیخ ابویحیی انصاری (شافعی مذهب متوفی 926 قمری) به این آیه برای حرمت مواد مخدر استناد می نماید.

تحریم اسراف

الف: «کلوا و اشربوا ولا تسرفوا انه لا یحب المسفرین».
ب: «و لا تسرفوا انه لا یحب المسفرین»
ج: «ولا تبذر تبذیرا ان المبذرین کانوا اخوان الشیاطین».
د: «واهلکنا المسرفین»
و: «ان المسرفین هم اصحاب الناز».
ه: «انماالا سراف فیما اتلف المال و اضر بالبدن»
شیخ حر عاملی (1104- 1033 ق) آیه 43 سوره غافر و روایت مذکور را از جمله دلایل حرمت استعمال دخانیات می داند.
علامه طباطبایی می گوید: «... در این جمله، دو امر اباحی و یک نهی تحریمی است و جمله «انه لا یحب المسرفین» نهی تحریمی مزبور را تحلیل می کند».
آیت ا.... مکارم شیرازی می گوید :« کلمه «اسراف» کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده روی در کمیت و کیفیت و بیهوده گرایی و اتلاف و مانند آن را شامل می شود.» شیخ عبدالحی رضوی کاشانی (از علمای قرن دوازدهم هجرِ) در کتاب حدیقه الشیعه با استفاده از حرمت اسراف و دلایل دیگر خواسته اش، ترک دخانیات و حرمت آن است. بر کسی پوشیده نیست که سیگار و سایر دخانیات و موادمخدر، زیانهای اقتصادی شدیدی به هر جامعه که به آن معتاد است، وارد می نماید. دکتر شیخ یوسف قرضاوی در این باره می گوید: «ضرر مالی سیگار روشن است که بدون اینکه نفع دینی و دنیوی داشته باشد، مال را به هدر می دهد در حالی که حضرت رسول (ص) از اضاعه و به هدر رفتن مال نهی کرده است. مخصوصا برای کسانی که خود یا خانواده شان نیازمندند، شدیدا از این کار منع شده اند».
«
ولا تقتلوا انفسکم» (نساء، 29) در روایات اهل بیت علیهم السلام از این آیه به «انتحار و خودکشی» تفسیر شده است. بر اساس آیه 195 سوره بقره، استعمال دخانیات و مواد مخدر نوعی قتل نفس محسوب می گردد.
همچنین شیخ دکتر یوسف قرضاوی از این آیه برای حرمت استعمال دخانیات استفاده نموده است. «قل انما حرم ربی الفلو الفواحش ماظهر منها و ما بطن والاثم و البغی بغیر الحق» (اعراف، 33). «بگو همانا پروردگارم ناشایستیها را چه آشکار باشد چه پنهان، حرام کرده است و نیز سرکشی ناحق را.» «الذین یتبعون الرسول ... یحل لهم الطیبات و یحرم علیهم الخبائث..» (اعراف، 157) «کسانی که از رسول خدا پیروی می کنند .... {همان پیامبر} طیبات و پاکیزه ها را بر آنان حلال و پلیدها را حرام می نماید ...»
در تفسیر این آیات چنین آمده است که: «قبح گناه، قبح ذاتی و عقلی استف نهتنها اجتماعی.» منطق قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بین علیهم السلام نیز چنین است که با روشهای گوناگون در مقابل اعتماد نادرست مردم ایستادگی می نمودند. (شیخ حر عاملی نیز برهمین عقیده است). همچنین بر اساس این آیه، قبایح و خواهش به دو قسمت ظاهریه ( مثل زنا، غیبت و ...) و باطنیه یا عقلیه تقسیم می شود و سپس به قاعده «کلما حکم به العقل حکم به الشرع» بر حرمت قبایح عقلیه و باطنیه تصریح شده است. همچنین شیخ محمدبن جعفرکتانی (مالکی مذهب متوفی 1345 قمری) و شیخ عبدالله بن جارالله بن ابراهیم (از علمای اهل سنت) آیه «ویحرم علیهم الخبائث» را یکی از دلایل حرمت دخانیات می دانند.
دلایل روایی: «لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام». «ضرر دیدن و ضرر رساندن در اسلام وجود ندارد». حدیث فوق که منقول از رسول گرامی اسلام (ص) می باشد، از شیعه و سنی نقل گردیده است و بر اساس نظر هر دو مذهب، قاعده ای منتهی محسوب می گردد و کسی حق ندارد به خود و دیگری ضرر برساند. آیت ا.. ناصر مکارم شیرازی از جمله دلایل حرکت دخانیات را قاعده لاضرر می داند و می گوید: «قاعده لا ضرر .... اضرار به نفس را نیز شامل می شود
دکتر شیخ یوسف قرضاوی نیز از جمله دلایل حرمت استعمال دخانیات را این قاعده دانسته است و می گوید: «پیامبر اسلام (ص) می فرماید: لاضرر و لاضرار فی الاسلام، بر اساس این دستور حضرت رسول (ص) می توان گفت که استعمال دخانیات، از قبیل سیگار و قلیان و غیره مادام که ثابت شود به اشخاصی که آن را استعمال می کنند، ضرر می رساند، حرام است». «کل امر یکون فیه الفساد مما قد نهی عنه ... فحرام ضار للجسم و فساد للنفس
آیت الله ناصر مکارم شیرازی درباره این روایت می گوید: «این حدیث معروف در فقه الرضا (ع) آمده است: کل امریکون فیه الفساد مماقد نهی عنه ... فحرام ضار للجسم و فساد للنفس. طبق این روایت، هر چیزی که ضرر مهمی برای بدن داشته باشد، حرام است». «ان الطین یورث السفم فی الجسد و یهیج الداء.» قاعده کلما حکم به العقل حکم به الشرع آیت ا... مکارم با استناد به این قاعده می گوید: « طبق قاعده مسلم اصولی کلما حکم به العقل حکم به الشرع (هر چیزی که عقل قطعی به آن حکم کند، شرع هم به آن حکم خواهد کرد) مسئله حرمت سیگار و انواع دخانیات در عصر ما که زیانهای مهم آن بر همه دانشمندان ثابت شده، جای تردید باقی نمی گذارد، سرچشمه می گیرد.
با مراجعه به متون فقهی شیعه و اهل سنت، به این نتیجه خواهیم رسید که فقهای مذاهب اسلامی و حتی فقهای یک مذهب، از گذشته تا کنون، به طور یکسان به موضوع موادمخدر و دخانیات نپرداخته اند. در فقه شیعه، فقهایی چون محقق حلی، علامه حلی، شهید ثانی، مرحوم آیت ا... سید ابوالحسن اصفهانی (وفات 1366 ق) تریاک یا افیون را در صورتی حرام می دانند که ضرر معتنی به یا معتد به (ضرر قابل توجه) داشته باشد. این امر بیانگر این است که این فقها به ضرر قطعی آن یقین نداشته اند و به تعبیر آیت ا.. مرتضی مطهری «از این لحاظ است که به جنبه مطلب واقف نیستند، یعنی برایشان روشن نیست که آیا واقعا ضرر دارد یا ندارد؛ مثلا فتوا در مسئله کشیدن تریاک».
علامه حلی در کتاب القواعد می گوید: «چیزی که بسیار آن کشنده باشد و حکم آن کشنده نباشد، بسیار خوردن آن حرام است مثل تریاک ... اگر زهرهای کشنده از این نوع باشند که مصرف اندک آن مانند تریاک و سقمونیا فایده داشته باشد، بیع آن جایز است ..» امروزه، فقهای شیعه بر حرمت مطلق موادمخدر اتفاق نظر دارند، اما در مورد حرمت دخانیات، بسیاری از فقیهان شیعه همان دیدگاه (یعنی داشتن ضرر معتد به یا معتنی به) را دارند.
در عین حال، علمایی هم هستند که استعمال دخانیات را مطلقا حرام می دانند که برخی از ایشان، عبارتند از:
شیخ حر عاملی شیخ عبدالحی رضوی کاشانی (قرن 12)، آیت ا... مرتضی مطهری، آیت ا... ناصر مکارم شیرازی، همچنین امام خمینی در پاسخ به استفتائی، استعمال و مصرف موادمخدر و هر نوع ماده اعتیاد آور دیگر برای کسانی که معتاد نمی باشند را از نظر شرع مقدس جایز ندانسته است. حکم مواد مخدر و دخانیات در فقه اهل سنت نیز در مورد این مسئله، وضعیتی همانند فقه شیعه وجود دارد ولی از جهاتی متفاوت است. شیخ ابوحیان (از علمای شافعی، متولد 754 ق) می نویسد: «مفسرین، اشیایی را بیان داشته اند که اهل علم در حلت و حرمت آن اختلاف دارند.
صاحب تحریر و تجبیر می گوید: اما مواد و اشیاء مخدر مثل بنگ، شوکران و حشیش، اهل علم به تصریح، آنها را تحریم نکرده اند، اما از نظر من به تحریم نزدیک اند، چون اگر سکرآور باشند، بنا به فرموده پیامبر (ص) که هر چیز سکرآور حرام است، حرام می گرداند و چنانچه سکر آور نباشند، باز هم وارد کردن ضرر بر جسم، حرام است.» شیخ احمد باباسودانی (مالکی مذهب) حکم به اباحه مصرف دخانیات و تریاک (برای کسانی که سبب زوال عقل آنان نمی گردد) نموده است. شیخ نورالدین محمد اجهوری (مالکی مذهب) مصرف دخانیات را جایز می دانسته است.
دکتر شیخ وهبه الزحیلی (حنفی مذهب و معاصر) در کتاب الفقه الاسلامی وادلته می گوید: «شیخ مرعی بن یوسف حنبلی صاحب کتاب غایه المنتهی می نویسد: مصرف دخانیات حلال می باشد، لکن بهتر آن است که صاحبان عقل و خرد، از آن پرهیز نمایند». دکتر شیخ یوسف قرضاوی می گوید: «استعمال دخانیات از قبیل سیگار و قلیان و غیره، مادام که ثابت گردد که به اشخاصی که آن را استعمال دخانیات از قبیل سیگار و قلیان و غیره، مادام که ثابت گردد که به اشخاصی که آن را استعمال می کنند، ضرر می رساند، حرام است.» به هر حال امروزه فقهای اهل سنت (مانند فقهای شیعه) بر حرمت مواد مخدر توافق نظر دارند. در مورد استعمال دخانیات بسیاری از آنها، دخانیات را مطلقا حرام می دانند. در فقه اهل سنت، علل دیگری نیز وجود دارد.
شیخ محمد کتانی (مالکی مذهب و متوفی 1345 ق) به این تفاوت اشاره کرده است و می گوید: «عده ای از علما فقط به دلیل بوی زشت آن، حکم به کراهت داده اند و عده ای نیز فتوا به تحریم داده اند که مطابق واقع، حکم اخیر می باشد و برخی هم به دلیل جهل و عدم شناخت و گاهی کوتاهی و سهل انگاری در امور دین، حکم به اباحه داده اند». وی در ادامه می گوید: «فتوای فقهای مالکی در باره ی حرمت دخانیات، بالغ بر سیصد رای است».

پاسخ حضرت آیت ا... العظمی مکارم شیرازی

پاسخ حضرت آیت ا... العظمی مکارم شیرازی به سوال جمعی از طلاب حوزه علمیه قم درباره استعمال دخانیات:
"
اینجانب از چند سال پیش این فتوا را به صورت مشروط ذکر کرده بودم و در رساله توضیح المسائل موجود است که اگر کشیدن سیگار (و سایر دخانیات) به شهادت اهل اطلاع ضرر مهمی داشته باشد، حرام است. ولی اخیرا با شهادت و گواهی جمعی از پزشکان آگاه، و اساتید متعهد دانشگاه و باتوجه به آمارهای تکان دهنده ای که از گرم و میرناشی از سیگار و بیماری های خطرناکی که از آن نشات می گیرد، به ما رسید، ثابت و مسلم شد که خطرات مهم دود سیگار یک واقعیت است که حتی فرزدان افراد سیگاری و معاشران آنها از آن در امان نیستند لذا فتوای تحریم به طور مطلق را دادیم و از خدا می خواهم همه مسلمانان جهان خصوصا جوانان عزیز را که نخستین قربانیان این بلای خانمان سوز هستند از شر آن حفظ کند."


کشیدن سیگار برای افراد مبتدی، و استمرار ان برای افراد معتاد، اعم از این که ترک آن به آسانی ممکن باشد یا نباشد، چه حکمی دارد؟

کشیدن سیگار و انواع دخانیات، حرام است و با توجه به این که ترک آن برای همه معتادان ممکن است، حالت اضطرار معمولا در آن تصور نمی شود؛ مگر به دستور خاص طبیب آگاه و فرقی بین افراد مبتدی و معتاد نیست.


آیا استعمال سیگار در صورتی که اشخاص دیگری که در آن مجلس هستند راضی نباشند و موجب اذیت آنها شود یا برای آنها زیان داشته باشد جایز است؟
اذیت کردن دیگران جایز نیست و سیگار کشیدن در صورتی که موجب ضرر به دیگران شود نیز جایز نیست و در ادارات دولتی یا خصوصی که سیگار کشیدن را ممنوع کرده اند این کار حرام است حتی اگر موجب اذیت هیچ کس نشود.


فروشندگی سیگار چه حکمی دارد؟
حرام است.


پاسخ حضرت آیت ا.... العظمی بهجت در خصوص حکم استعمال دخانیات:
اگر از گفته اهل فن برای کسی خوف ضرر پیدا شود، استعمال آن حرام است.

فتوای حضرت آیت ا... العظمی نوری همدانی نیز در خصوص استعمال دخانیات:
استعمال دخانیات جایز نیست.

پاسخ حضرت آیت ا... خامنه ای (رهبر معظم) به برخی پرسشهای انجام شده در خصوص مصرف دخانیات
-
استعمال دخانیات در اداره های دولتی و اماکن عمومی چه حکمی دارد؟
اگر بر خلاف مقررات داخلی و ادارات و اماکن عمومی باشد و یا موجب اذیت و ناراحتی دیگران و یا ضرر رساندن به آنان شود، جایز نیست.

-
خرید و فروش و استعمال تنباکو چه حکمی دارد؟
خرید و فروش و استعمال تنباکو فی نفسه اشکال ندارد ولی اگر ضرر قابل ملاحظه ای برای شخص داشته باشد، استعمال و خرید و فروش آن جایز نیست.

-
آیا شروع به استعمال دخانیات حرام است؟

 اگر فرد معتاد مصرف دخانیات را به مدت چند هفته یا بیشتر ترک کند آیا حرام است که دوباره به استعمال آن بپردازد؟
حکم با اختلاف مراتب ضرری که بر استعمال دخانیات مترتب می شود، متفاوت می گردد و به طور کلی استعمال دخانیات اگر به مقداری باشد که موجب ضرر قابل ملاحظه ای برای بدن باشد، جایز نیست و اگر شخص می داند که با شروع آن به این مرحله می رسد نیز جایز نمی باشد.