مقدمه

اعتیاد یک بیماری جسمی، روانی و اجتماعی (Biopsycosocial) است.

 بررسی پدیده‏ی اعتیاد در موضوعات بهداشتی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، روانی، اخلاقی و حقوقی صورت می‌گیرد.

 از سال 1964میلادی، سازمان بهداشت جهانی (WHO) استفاده از عبارت «وابستگی به مواد» را به جای اصطلاح اعتیاد توصیه نموده‌است، اما استفاده از اصطلاح اعتیاد هنوز رایج است.

اعتیـاد بعنوان یک آسیـب اجتماعـی، هیچ گاه بطـور کامل ریشه‏‏کن نخواهـد شد، اما با تدبیر، اندیشه و تلاشى مخلصـانه، حداقـل می‏توان آنرا به کنترل در آورد.

 به امیـد آنروز...

مروری بر آمار:

  •  اعتیاد به موادمخدر عامل اصلى شیوع بیماری‏هاى ایدز و هپاتیت در ایران می‏باشد.
  •  اعتیاد سبب تباهى میلیون‏ها مغز فعال می‏شود که سرمایه‏‏هاى آینده جامعه بشمار می ‏روند.
  •  حدود 91 مرگ در هر یک میلیون در ایران به علت مصرف مواد مخدر است.
  •  اعتیاد، بیش از یک میلیارد نفر از اعضای خانواده معتادان را در جهان بطور مستقیم با مشکلات ناشى از این آسیب مواجه نموده است.
  • موادمخدر منشاء وقوع بسیارى از جرایم اجتماعى نظیر قتل، تجاوز، سرقت و ... می‏باشد .
  •  موادمخدر سالانه بیش از600 میلیارد دلار سود به حساب سوداگران مرگ واریز می ‏کند که این رقم چند صد برابر کل بودجه کشور ما و بسیارى دیگر از کشورهاى بزرگ دنیاست.
  •  قاچاقچیان بین ‏المللى موادمخدر براى رسیدن به مقاصد شوم خود به مدرن‏ترین تجهیزات تسلیحاتى و ارتباطى مجهز هستند.
  •  کشور ما در همسایگى بزرگترین تولیدکنندگان انواع موادمخدر جهان (افغانستان و پاکستان) موسوم به «هلال طلایی» و در مسیر ترانزیت موادمخدر قرار گرفته است و در این راه خود نیز قربانى آن می‏گردد.
  • به گزارش دفتر UNODC برآورد می شود بین 172 تا 250 میلیون نفر در سنین 15 تا 64 سال در جهان به سوءمصرف مواد غیرقانونی اقدام می کنند.
  •  از جمعیت 15 تا 64 ساله دنیا، 3.3-4.4 % حشیش ، 1.2-0.4 % (حدود 50 میلیون نفر) آمفتامین ؛ 0.5% (حدود 20 میلیون نفر) کوکائین و بیش از 20 میلیون نفر به مواد افیونی اعتیاد دارند.
  •  برآورد می شود 18 تا 38 میلیون نفر بصورت تزریقی مواد مصرف می کنند.

آمار جهانی:

  •  اعتیاد به الکل بیشتر از اعتیاد به مواد مخدر است (سن 15 سال به بالا). مردان بیشتر از زنان - حدود 16% در دنیا – بیشترین میزان اروپای شرقی
  •  اعتیاد به مواد مخدر (سن 15 سال به بالا) مردان بیشتر از زنان - حدود 3% در دنیا – بیشترین میزان منطقه شرق مدیترانه
  •  میزان مرگ: 39 مرگ در هر 100.000 نفر (الکل و مواد) – (اروپا 70 مرگ) – این میزان مربوط به مواد در دنیا 4 و در منطقه شرق مدیترانه 10 می باشد.
  •  در مورد بار بیماری ها (DALYs) 23-13 در 1000 (الکل و مواد).

تعاریف و مفاهیم پایه

ماده (Substance) : هر نوع ترکیب شیمیایی که باعث تغییر در کارکرد مغز شود.

 انواع مواد (بر اساس DSM-IV ):

1- الکل (اتانل)

2- آمفتامین ها

3- ترکیبات کافئین دار

4- ترکیبات شاهدانه (حشیش)

5- کوکائین

6- ترکیبات توهم زاها

7- ترکیبات استنشاقی

8- نیکوتین

9- ترکیبات افیونی

10- ترکیبات فن سیکلیدین

11- ترکیبات رخوت زاها – خواب آورها – ضد اضطرابها

12- سایر:

  •  استروئیدهای آنابولیک
  •  ناس
  •  داروهای روی پیش خوان (OTC)
  •  آنتی هیستامین ها

 13- چند ماده‏ای (Polysubstance)

 سوء‏مصرف مواد (Substance abuse) :

 مصرف ماده موجب اختلال در زندگی فرد می‏شود اما هنوز واجد ملاکهای وابستگی به آن ماده نشده است.

مصرف->سوء مصرف->وابستگی

وابستگی به ماده (Substance dependence) :

 وابستگی، یک نشانگان بالینی است که در پی مصرف مواد علایمی در حالات رفتاری، شناختی و فیزیولوژیکی فرد مصرف کننده ظاهر می‏گردد. بیمار وابسته به مواد علی‏رغم تجربه مشکلات متعدد ناشی از مصرف مواد قادر به قطع مصرف آن نیست و به طور اجباری و وسواس گونه به مصرف آن ادامه می‏دهد.

 عنوان «وابستگی به ماده» جایگزین واژه «اعتیاد» شده است که مفهوم تحقیرآمیزی در خود دارد.

 وابستگی دارای دو جنبه می باشد:

 وابستگی روانی: منظور فعالیتهای موادجویی و الگوهای مصرف بیمارگونه است.

 وابستگی جسمی: آثار فیزیولوژیک ناشی از مصرف مواد خصوصا تحمل و ترک است.

 1 - تحمل (Tolerance) : نیاز به افزایش مقدار ماده برای رسیدن به مسمومیت یا تاثیر دلخواه کاهش قابل ملاحظه آثار ماده با مصرف مداوم مقادیر یکسانی از آن

 2 – محرومیت یا ترک (Withdrawal) : در صورت عدم مصرف مواد، علایم جسمانی و روانی مختص به ماده، ناراحتی قابل ملاحظه بالینی ایجاد کرده و یا موجب تخریب عملکرد اجتماعی ، شغلی یا سایر حوزه های مهم عملکرد می شود.

ملاک‏های تشخیصی وابستگی

  •  تحمل
  •  محرومیت
  •  ماده به مقادیری بیشتر و دوره‏ای طولانی‏تر از آنچه مورد نظر است مصرف می‏شود.
  •  میل دایم یا تلاش‏های ناموفق برای کاهش یا کنترل مصرف ماده وجود دارد.
  •  وقت زیادی برای بدست آوردن، مصرف یا رهایی از آثار ماده صرف می‏شود.
  •  فعالیتهای مهم اجتماعی، شغلی و تفریحی به خاطر مصرف ماده مختل می‏َشوند.
  •  ادامه مصرف مواد علی‏رغم آگاهی از مشکلات و عوارض مصرف.

 معتاد، آخرین فردی است که متوجه اعتیاد خود می‏شود !

آیا اعتیاد بیماری است؟

 

 سیستم پاداش مغز

 

 

 

در سیستم اعصاب مرکزی، سلولها یا رشته های عصبی بصورت مستقیم به هم متصل نیستند بلکه بین انتهای سلول قبلی با ابتدای سلول بعدی فضای بسیار کوچکی وجود دارد که به این فضا در اصطلاح پزشکی سیناپس می گویند. برای اینکه یک سلول عصبی بتواند پیامی را به سلول دیگر انتقال دهد باید از انتهای خود ماده‏ای به داخل این فضای کوچک ترشح کند (نوروترنسمیتر). این ماده به گیرندهایی که در ابتدای سلول بعدی قرار دارند متصل می شود و به این ترتیب پیام منتقل می شود. در سیستم عصبی نوروترنسمیترهای زیادی وجود دارند که ترشح هرکدام منجر به علایم خاصی می شود. دوپامین و سروتونین دو نوروترنسمیتر عمده ای هستند که سوء مصرف مواد باعث اختلال ترشح آنها در مغز می‏گردد و اختلال در نسبت ترشح آنها در ایجاد بیماری هایی مانند افسردگی یا دوقطبی نقش اساسی را بازی می کند.

   

 

مکانیسم اعتیاد

مخدرهای طبیعی (اندورفین ها)

انواع گیرنده های مخدری

آگونیست و آنتاگونیست

مصرف:

  • افزایش گیرنده ها
  • کاهش اندورفینها

علت تحمل (Tolerance)

علت محرومیت (Withdrawal)

 

طرز فکر معتادوار!

  • مشکلات روان‏پریشی و روان‏رنجوری
  • نظام فکری و احساسی متفاوتی
  • ابر سیاهی از تقدیری شوم و قریب الوقوع
  • بدون هیچ دلیل منطقی احساس دلواپسی
  • فریب کاری و دروغ گویی مکرر
  • احساس شرمساری عمیق (بجای احساس گناه‏کاری)
  • توهم مسلط بودن بر امور (قدرت مطلق بودن)
  • نپذیرفتن اشتباه (انکار ضعف درونی)
  • احساس نابجای بی عدالتی، قربانی شدن و زندگی نامنصفانه
  • احساسات و هیجانات بسیار اغراق‏آمیز

به فرد معتاد باید کمک کرد تا بفهمد که دچار نوعی بیماری روانی است و در عین حالی که کاملاً مسؤول رفتارهایش می‏باشد اما به خاطر ابتلا به این بیماری تقصیری متوجه او نیست. همچنین باید افراد خانواده، جامعه، درمانگران و... نیز بفهمند که اعتیاد یک بیماری است و قابل درمان، هر چند سخت!!

عوامل موثر

عوامل فرهنگی- اجتماعی:

١.باورها و سنت ها

٢.تغییر ساختار اجتماعی

٣.احساس طرد شدن و مورد پذیرش نبودن

۴.دسترسی به مواد

۵.عوامل خانوادگی

۶. ایجاد خرده فرهنگ ها (Subculture)

٧. تاثیر همسالان

٨. تاثیر رسانه های گروهی

عوامل روانشناختی:

1. اثرات مواد در تغییر حالات خلقی

2. عقایدو باورهای نادرست

3. بالا بودن شیوع رفتار در جامعه

4. اختلالات شخصیتی

عوامل خانوادگی:

1. وجود الگوی نامناسب در خانواده.

2. هم وابستگی.

3. نا‏آگاهی والدین، ارتباط ضعیف والدین و کودک (مهارتهای فرزندپروری).

4. فقدان انضباط در خانواده .

5. خانواده‏های متشنج، آشفته و از هم گسیخته.

6. مشاجره و اختلاف بین والدین

7. خانواده سخت گیر

8. خانواده آسان گیر

9. تبعیض بین فرزندان

10. تربیت غلط

11. جدایی والدین

12. رعایت نکردن مسائل اعتقادی و دینی

عوامل مخاطره آمیز فردی:

1.دوره نوجوانی

2. صفات شخصیتی

3. ژنتیک

4. اختلال های روانی

5. تاثیر دوستان

6. عوامل مربوط به مدرسه

7. عوامل مربوط به محل سکونت

8. ترک تحصیل

9. بی سرپرستی

10. سایر علل:

  •  ضعف اعتماد بنفس
  • تمایل به اعمال زشت و خلافکارانه
  • کنجکاوی
  • بیماریها و اختلالات جسمی و روانی
  • غرور کاذب
  • شرایط کار و بیکاری
  • کسب لذت
  • افزایش توانایی جنسی
  • لجبازی
  • ازدواجهای ناموفق

عوامل مخاطره آمیز اجتماعی :

1. فقدان قوانین و مقررات جدی ضد مواد مخدر

2. بازار مواد

3. مصرف مواد به عنوان هنجار اجتماعی

4. کمبود امکانات فرهنگی، ورزشی و تفریحی

5. عدم دسترسی به سیستمهای خدماتی، حمایتی مشاوره ای و درمانی

6. توسعه صنعتی جامعه، مهاجرت، کمبود فرصتهای شغلی و محرومیت اقتصادی - اجتماعی

انواع مواد اعتیادآور

سازمان بهداشت جهانی مواد اعتیادآور را از جهت تاثیر آنها بر انسان، به دسته‏های کلی تقسیم می‌کند :

 1. کانابیس (شیره گیاه شاهدانه )

 2. مواد مخدر افیونی (خشخاش)

 3. مواد توهم‏زا

 4. مواد محرک‏زا

 5. مواد استنشاقی (چسب و مواد فرار)

 6. مواد سستی‌زا (مْسکن –خواب آور)

 7. الکل، توتون و قهوه

 حشیش (Hashish)

 حشیش ( بنگ - چرس )

 ماده ای صمغی شکل است که از گیاه شاهدانه گرفته می‏شود . ماری جوانا ( گراس - علف ) به برگ و سرشاخه‏های گلدار گیاه شاهدانه اطلاق می‏گردد .

 عوارض کوتاه مدت : اختلال در حافظه کوتاه مدت ، عدم تمرکز، ناهماهنگی و بی تعادلی، تپش قلب، قرمزی چشم ها، خشکی دهان، پر‏اشتهایی.

 عوارض: سرفه های مزمن، برونشیت و آمفیزم، سرطان (سر و گردن – ریه)، ناباروری در مردان و زنان.

 روش سوء‌مصرف : تدخینی (سیگاری) خوردن

 نام‏های رایج : ماری جوآنا، گراس، علف، بنگ، مری‏جین، جرس، سیگاری.

 مدت اثر: در صورت تدخین آثار آن به سرعت ظاهر شده و 3 تا 4 ساعت باقی می‌ماند (مصرف خوراکی طولانی اثرتر)

 اثرات روانی: سرخوشی-احساس اعتماد به نفس-احساس عمومی خوب بودن

 عوارض روانی: شنیدن صداهای غیرواقعی-تغییر در درک رنگ و صدا-صحبت‏های نامربوط و رفتارهای غیرعادی-اضطراب-افسردگی-پرحرفی-خنده بیش از حد-اختلال حافظه کوتاه مدت-افکار و کفتار منقطع-مسخ واقعیت بطور کلی علایم محرومیت قطع مصرف کانابیس خفیف بوده و در عرض 8 ساعت به اوج می‌رسد و معمولاً 1 تا 3 روز به طول می‌کشد. بنابراین نیمی‌ از کسانی که برای درمان مراجعه می‌کنند؛ علایم محرومیتی جسمی ندارند، بلکه علایم روانی محرومیت (وابستگی روانی) موجب ناراحتی آنها می شود.

 مواد مخدر افیونی (Opiates-Narcotics)

این مواد کندکننده فعالیت‏های سیستم اعصاب مرکزی، جزو گروه مواد سستی‏زا، مسکن درد و اعتیادآور قوی می‏باشند. (عملکرد این آلکالوئیدها و اثرات آن در بدن همانند کار هورمون‏های طبیعی ضددرد مانند اندروفین‏ها و انکفالین‏ها می‏باشد).

 برخی از این مواد به صورت طبیعی وجود دارند، مانند تریاک که از گل خشخاش بدست می آید. بقیه به طور مصنوعی و شیمیایی در آزمایشگاه‏ها ساخته می شوند. مواد مخدر افیونی و ترکیبات آن عبارتند از:

 تریـــاک - کدئین- مورفین- هروئین- متادون- پتیدین (دمرول) - دیفنوکسیلات (لوموتیل)- پیرکدان - دیلاودید – دارون - هیدرومرفین- هیدروکدیین.

 تریاک

 مشخصات: تریاک معمولاً به رنگ قهوه‌ای سیر و دارای قوامی خمیری است که بویی شبیه به آمونیاک یا ادرار مانده دارد و هنگام سوختن بوی خاصی شبیه چسب دوقلو می‌دهد. بسته‌بندی آن به صورت لول، حبه قند و یا کیک می‌باشد.

عوارض جسمانی :

  •  نشئگی (Rush/Euphoria)
  •  احساس گرما و گل انداختن صورت
  •  خشکی دهان
  • خارش صورت (بینی)
  •  تنگ شدن مردمک چشم‏ها
  •  گیجی و رخوت
  •  تهوع و استفراغ
  •  ضعیف شدن تنفس
  •  یبوست
  •  اغماء

 عوارض روانی :

  •  اختلالات رفتاری
  •  احساس خوشی و لذت (به دنبال آن افسردگی و کج خلقی)
  •  کندی روانی ـ حرکتی
  •  بی قراری
  •  اختلال در حافظه و تمرکز
  •  اختلال در قضاوت

 عو ارض مصرف طولانی مدت:

  •  تیره شدن پوست
  •  کاهش میل و توانایی جنسی در مردان
  •  نامرتب شدن قاعدگی در زنان
  •  بی‏توجهی به وضعیت بهداشتی و سلامت
  •  کاهش وزن
  •  ‌عفونت های خطرناکی (ایدز، هپاتیت و آبسه‏های مختلف ...)

 آثار نامطلوب مصرف مواد افیونی:

  •  دلریوم ( اختلال هوشیاری و تغییر شناختی )
  •  اختلال جنون (توهم – هذیان)
  •  اختلال خلقی (مانیک – افسردگی – مختلط )
  •  اختلال خواب (از پرخوابی تا بی خوابی )
  •  کژکاری جنسی (ناتوانی جنسی )
  •  بیماریهای همراه (ایدز – هپاتیت و ... )

 مصرف بیش از حد:

  •  کندی تنفس
  •  اختلال توجه و حافظه
  •  سردشدن بدن
  •  یبوست شدید
  •  افت فشار خون و ضربان قلب
  •  مردمک های بسیار تنگ
  •  عدم پاسخدهی به محیط اطراف
  •  اغماء

 تحمل دارویی:

 افرادی که بدنبال آثار نشئه‏زا و سر‏خوشی این داروها هستند برای رسیدن به سطح نشئگی قبلی مدام مصرف خود را افزایش می‏دهند که با توجه به بی اثر شدن تدریجی این داروها و پدیده تحمل نسبت به آنها، دیگر اثرقبلی را ندارند .

 ترک (محرومیت):

 به دنبال قطع ناگهانی یا کاهش در مقدار مصرف علائم ناخوشایندی بارز می‏شود (خماری!!) که بسته به نوع ماده مصرف از 8-6 ساعت بعد (هروئین) تا 1 الی 3 روز بعد (متادون) شروع می‏شود و به طور متوسط 8 تا 10 روز باقی می‏ماند .

 علایم ترک:

  •  خلق ناخوش
  •  بی‏قراری
  •  افسردگی
  •  تهوع –استفراغ
  •  اسهال
  •  دردهای عضلانی و استخوانی
  •  آبریزش از بینی
  •  ‌اشکریزش
  •  عطسه
  •  سکسکه
  •  خمیازه مکرر
  •  سیخ شدن موهای بدن
  •  احساس سرما و لرز
  •  بی خوابی
  •  بی نظمی
  •  حرارت بدن
  •  میل شدید به مصرف

تریاک

تریاک، داروی برتر:

 در تریاک حدود 25 نوع آلکالوئید وجود دارد که موجب شده است به عنوان داروی برتر شناخته شود، که 6 نوع آن بیشتر از بقیه در تریاک یافت می شوند که عبارتند از : مورفین (3 تا 23%)، کدئین (0/5%)، پاپاورین (0/1%)، نارسئین(0/1%)، نارکوتین (7 %)، تبائین (0/3%).

 هرچه مقدار مورفین موجود در تریاکی بیشتر باشد آن تریاک دارای مرغوبیت بیشتری است (مقدار مورفین در تریاک‏های بازاری 6 تا 14 % می باشد).

 روش مصرف:

  تدخین (دود کردن) – خوردن - تزریق

 مدت اثر:

اثرات آن بسته به مصرف دارو و تحمل شخص بمدت 4 تا 6 ساعت ادامه می یابد و پس از آن مرحله خماری فرا می رسد.

 

 مورفین (Morphine)

 در سال 1804م. اولین الکالوئید تریاک مورفین (Morphine) نامگذاری کردند که از کلمه مورفئوس (Morpheuse) خدای رویای یونان باستان مشتق شده بود.

 از سال 1850م. که سرنگهای تزریقی زیر جلدی به بازار آمد، استفاده از آن گسترش بیشتری پیدا کرد. مورفین از تریاک استخراج می‏شود و یا مستقیما از ساقه خشخاش بدست می آید و در حالت خالص نرم یا ورقه‏ای و به رنگ سفید تا زردکم رنگ می‏باشد.

 روش سوء استعمال:

 اشکال دارویی مورفین : قرص - کپسول - پودر - محلول

 نحوه‏ی مصرف:

  • خوراکی
  •  کشیدن از راه مجاری تنفسی
  •  تزریق زیر پوستی و داخل سیاهرگی

 اثر و عوارض:

 شروع مصرف «مورفین» را متخصصان به «ماه عسل» تعبیرمی کنند. زیرا «مورفین» تمام احساسها را تغییر می‏دهد، و به تجربه های ادارکی، خلقی و حسی و اساساً ارتباطات شخص با دنیای خارج، ظاهر دلنشینی می‏بخشد.

 پس از مدتی مصرف، تحمل پدیدار می گردد و شخص به ناچار مقدار مصرفی خود را افزایش می دهد تا جایی که دیگر از ماه عسل خبری نیست، بلکه فقط لحظات پر اضطراب و سختی وجود دارد که شخص به پرکردن سرنگ فردای خود می اندیشد !!

هرویین

 هرویین (Heroin)

 هرویین که با نام شیمیایی "دی استیل ـ مورفین" در سال 1900 به عنوان وسیله‌ای برای درمان مؤثر اعتیاد به مورفین و تریاک ارائه شد. اما افسوس که این امید واهی خیلی زود به یأس مبدل گشت، زیرا متوجه شدند، گرچه هرویین خواب‌آوری کمتری دارد، اما قدرت مسموم کنندگی آن پنج برابر مورفین است. هرویین یکی از مشتقات نیمه مصنوعی مرفین است و بصورت پودر کریستالی بسیار نرم و سفید رنگی است که اشکال بسیار ناخالص آن قهوه‌ای رنگ می‌باشند.

 روش های مصرف:

 1ـ تدخینی

 2ـ استنشاقی (دماغی)

 3ـ تزریقی

 در کشورهایی که مصرف مواددافیونی حالت سنتی دارد، مصرف تریاک بیش از هرویین می باشد.ولی بر اساس آمار اخیر UNODC الگوی مصرف مواد افیونی در ایران در سال های اخیر تغییر کرده و برآورد شده است که حدود 60% موارد مصرف هرویین است. هروئین پودری به رنگ سفید تا قهوه ای است که از مرفین گرفته می شود و بصورت تزریقی ، استنشاقی یا تدخینی استعمال می شود .

 عوارض کوتاه مدت : ضد درد ، احساس شعف ، کندی تنفس ، اختلال در عملکرد ذهن و تهوع / استفراغ .

 بیماریها : زخم شدن دیواره رگها ، عفونت رگهای خونی و دریچه های قلب ، آبسه ، بیماری های کبد و کلیه ، بیماری های ریوی ، بیماری های عفونی ، یقط جنین ، مرگ بر اثر افراط در تزریق .

 عوارض دراز مدت : وابستگی جسمی ، اعتیاد ، مقاومت ، عفونت دریچه ها و غشاء قلب ، آرتروز و بیماری های روماتیسمی ، بیماری های ریوی مانند ذات الریه .

 عوارض ترک : بی قراری ، دردهای عضلانی و استخوانی ، بی خوابی ، اسهال ، استفراغ ، لرزش پاها .

 اثر و عوارض روانی:

 نشئگی (احساس سرخوشی)

 نشئگی هرویین در مقایسه با تریاک از دوام، ماندگاری و طول عمر کمتری برخوردار است. مصرف کنندگان هرویین تنها چند دقیقه و حتی در روش تزریق پس از چند ثانیه به اوج نشئگی می‌رسند اما باگذشت یکی دوساعت دوباره سطح نشئگی پایین می‌آید و مصرف کننده خمار می‌شود و باید دوباره مصرف کند به همین دلیل مصرف کنندگان هرویین عمدتاً از ادامه روند زندگی عادی عاجز هستند و تمامی وقت خود را صرف تهیه و مصرف هرویین می‌کنند و اصول زندگی آنها به سرعت از هم می پاشد.  هرویین اعتیاد شدید فیزیکی را در کمتر از 21 روز در 97 % اشخاصی که آن را مورد مصرف قرار داده بودند، به وجود می‏آورد. هرویین ماده‏ی مخدری بسیار قویی است، که آخرین پله نردبان اعتیاد را در مصرف مواد مخدر به خود اختصاص داده است و شخص را به سفری می برد که کمتر کسی از آن به سلامت بازگشته است!

فردی که پس از سیر در مصرف انواع مواد مخدر به هرویین روی می‌آورد، ابتدا آن را استنشاق می‌کند، اما کمی بعد جهت تأثیر فوری و افزایش دادن اثر آن، به سرنگ روی می‌آورد و بصورت تزریقی استفاده می‌کند.  هرویین تزریق شده احساس لذت عمومی و سریع و شدید را تولید می‌کند. معتادان آنرا فلش (Flash) یعنی چیزی شدید و آنی همانند نور فلش دوربین عکاسی می‌نامند. فلش عکس‌العملی است ناگهانی که حداکثر در حدود 10 ثانیه طول می‌کشد و برای معتاد همیشه عالی است. هرویین که قدرت خواب‌آوری کمتری دارد، تولید برانگیختگی‌های شدید و خشنی می‌کند، ولیکن سهولت تفکر و تصور تریاک را تولید نمی‌نماید، شاید به همین علت است که مصرف این ماده بیشتر در بین مردها متداول است. آن گونه که تاریخ مصرف مواد مخدر در جهـان نشان می‌دهـد، یکی از قویترین مواد مخدر که توانست در تخریب و ویرانی شهر وجودی انسان و گسترش پدیده اعتیاد در سطحی وسیع عمل کند هرویین است.

کرک

ماده‌ای که امروزه در کشور ما تحت عنوان کرک عرضه می‌شود ماده جدیدی است که هیچ شباهتی به کرک بدست آمده از کوکایین ندارد. طریقه مصرف آن همانند تریاک و به صورت تدخینی می‌باشد. این ماده از ترکیب هرویین، قرص های روان گردان و مواد شیمیایی و اسیدی ناشناخته و ... ساخته شده است و خواص آن شبیه خواص مواد مخدر از خانواده تریاک و هرویین است، در حالیکه به مراتب قوی تر و خطرناکتر از مواد فوق می‏باشد و اعتیاد بسیار سنگینی که از اعتیاد هرویین سنگین تر است به دنبال دارد . کرک یک ماده اسیدی قوی می باشد و به دلیل بالا بودن میزان اسید آن ، که قطعاً برای بالا بردن قدرت نشئگی و سریع الاثر بودن در ساخت آن به کار رفته است ، چنین تخریبی از خود به جای می گذارد.

 بهتر است در یک کلمه آن را ”ماده مخرب“ نامید نه ”ماده مخدر

 متادون (Methadone)

 متادون دارویی مخدر با اثراتی کاملاً مشابه دیگر مواد افیونی است. متادون به طور مصنوعی تولید می‌شود و به عنوان درمان جایگزین برای کسانی ‌که به هرویین و سایر مواد افیونی معتاد هستند کاربرد دارد. مصرف دیگر آن برای درمان درد شدید است. طول مدت اثر این دارو بسیار طولانی‌تر از سایر مواد افیونی (حدود 25 ساعت) است.

 

کدیین (Codeine)

 کدئین به عنوان یک مخدر آگونیست که اغلب بصورت کریستالهای سفید رنگ مشاهده می‌شود و به عنوان یک آرام کننده ، ضد درد و ضد سرفه جزو مواد نارکوتیک و از مشتقات تریاک به شمار می‌رود.

 دیفنوکسیلات (Diphenoxilat)

 با توجه به خواص کندکننده‏ی حرکات گوارشی مشتقات تریاک، داروی دیفنوکسیلات با خاصیت ضداسهالی تهیه و تولید می‏شود.

  ترامادول (Tramadol)

 دارویی ضد‏درد با اثر مرکزی از دسته داروهای مسکن مخدر یا اپوئیدهای مصنوعی می باشد. عمده مصرف این دارو در پزشکی برای کاهش دردهای متوسط تا شدید . سوء مصرف این دارو سبب عوارض بسیار خطرناک است، بطوریکه اکنون نوع تزریقی آن تنها در اورژانس بیمارستان ها وجود دارد و از سطح دارو‏خانه‏ها جمع‏آوری شده است.

 تمجیزک (Temjizek)

 نام‌های عامیانه آن که در بین مصرف‌کنندگان شایع است: نورجیزک، تیدی‌جیزک و اورجیزک است. متاسفانه این داروی تقلبی و غیرمجاز به عنوان داروی ترک اعتیاد استفاده می‏شود، ترکیبی از هرویین و دگزامتازون است. بعد از مدتی ترس او از تزریق از بین می‌رود و پس از مدتی به علت ایجاد پدیده تحمل، فرد مقدار مصرف خود را افزایش می‏دهد ( حتی تا 20 تزریق در روز !). با این اقدام، یک معتاد ساده با مصرف تریاک به یک معتاد تزریقی تبدیل می‌شود.

درمان

آمار مراجعین سوء مصرف کنندگان مواد در ایران به مراکز درمانی

  • حشیش 1.7%
  • افیونی 83.4%
  • کوکائین 2%
  • آمفتامین 2.6%
  • اکستازی 0.1%

سم زدایی :

به معنای اقدامات درمانی لازم برای رهایی از وابستگی فیزیولوژیک (جسمی) به مواد افیونی است. عقیده بر این است که سم‏زدایی سرپایی با موفقیت زیادی مواجه نمی‏گردد بخصوص اگر از پیگیری‏های درمانی (دارویی و غیر دارویی) خودداری نماید.

 انواع روش‏های سم زدایی :

1- کلونیدین (Clonidine) :

آگونیست گیرنده‏های آلفا2 آدرنرژیک

موثر در کنترل علایم افزایش فشار خون – تاکی کاردی – اتساع مردمکها – تهوع و استفراغ – اسهال – کرامپ عضلانی – تعریق

بی تاثیر در کاهش درد – بی خوابی – ولع مصرف

مزایا: در درمان بستری موثرتر است – عدم ایجاد وابستگی

اندیکاسیون: وابستگی کمتر از یکسال – مصرف اندک تریاک

 2- متادون(Methadone) :

 شبه افیونی صناعی

 اندیکاسیون: افراد سالخورده – زن باردار – شکست در سم‏زدایی با کلونیدین – اعتیاد به هرویین

 ایجاد وابستگی جسمی و روانی – عوارض – سوء‏مصرف

 3- بوپرنورفین(Buprenorphin) :

 آگونیست– آنتاگونیست

 اندیکاسیون: مانند متادون – مسمومیت با متادون – سابقه خودکشی

احتمال سوء‏مصرف کمتر – عوارض کمتر

4- سم‏زدایی سریع (Rapid Detoxification) 

5-سم‏زدایی فوق سریع (UROD)

پیشگیری از عود:

 از آنجایی که پس از اتمام سم زدایی هنوز ولع زیادی برای مصرف مواد افیونی دارد لازم است اقدامات درمانی پیشگیری از عود صورت پذیرد:

 1- درمان دارویی

 2- درمان غیر دارویی (روانشناختی)

درمان دارویی: در صورتیکه قبل از مصرف مواد افیونی، آنتاگونسیت دریافت کرده باشد، با مصرف مواد مخدر دچار حالت نشئگی نخواهد شد و تمایل مصرف کاهش خواهد یافت.

 پیشگیری از عود:

 آنتاگونیستهای افیونی:

 خوراکی: نالترکسون (Naltrexone)

 تزریقی: نالوکسان (Naloxan)

درمان‏های نگهدارنده:

 1- درمان نگهدارنده با متادون (MMT) :

  •  کاهش عود بعد از سم زدایی
  • مصرف ماده بهداشتی، قانونی و ارزانتر
  • کاهش خطرات (ایدز، هپاتیت، مصرف تزریقی و ...)
  • کاهش روابط و اقدامات غیر قانونی
  • مصرف راحت و یک نوبت در روز
  • همراهی با سایر درمانهای غیر دارویی (مشاوره – رواندرمانی – گروه درمانی – بازتوانی و ...)
  • ثبات بخشیدن به زندگی بیمار

 2- درمان نگهدارنده با بوپرنورفین(BMT) :

  •  جذب خورکی اندک – جذب زیر زبانی بیش از 70%
  • طولانی اثر (یک روز درمیان)
  • مزایا مانند MMT
  • احتمال کمتر مصرف بیش از حد
  • موثر در کاهش وسوسه مصرف

3- LAAM مشتق طولانی اثر متادون