تغذیه صحیح

تغذیه صحیح چیست ؟

داشتن یک رژیم متعادل با انواع و اقسام غذاها، بسیار مهم می باشد، چرا که این رژیم بر روی سلامتی بدن اثر مثبتی می گذارد.اگر به اندازه کافی از غذاهای سالم و مفید نخوریم و یا بیش از حد غذاهای ناسالم مصرف کنیم، هر دوی این ها باعث به خطر انداختن سلامتی می شوند.آیا می دانید یکی از عوامل ایجاد بیماری قلبی ، رژیم غذایی نامناسب می باشد. بسیاری از بیماری ها به علت نداشتن تعادل در مصرف مواد غذایی ایجاد می شوند، مانند: استخوان های ضعیف و شکننده ، بیماری های پوست، کمبود انرژی و بسیاری دیگر.

تغذیه صحیح این نیست که به طور غیر واقعی لاغر بمانید و یا خود را از غذاهایی که دوست دارید، محروم کنید. بلکه تغذیه ای درست است که انرژی زیادی به شما بدهد، احساس سرزندگی کنید و خود را سالم بدانید.

برای داشتن یک تغذیه صحیح باید بدانیم چه غذاهایی مفید هستند. این دانستن به این معنا نیست که چه بخوریم، بلکه باید بدانیم چه مقدار مصرف کنیم.

در ابتدا غذاهایی که مغذی می باشند و غذاهایی که به خوردن آنها علاقه دارید را شناسایی کنید. بعد آرام آرام غذا را بجوید و مزه غذاها را احساس کنید. بسیار مهم است که غذا را با علاقه بجوید.

در هنگام غذا خوردن، هر گونه استرس و پریشانی را از خود دور کنید. در حالت استرس، عمل هضم غذا به خوبی صورت نمی گیرد و عوارضی از قبیل: کولیت(التهاب روده)، زخم معده و سوزش سر دل روی می دهد.

در هنگام غذاخوردن از کار کردن، رانندگی، دعوا یا نگاه کردن به تلویزیون(مخصوصا برنامه های مهیج و پریشان کننده و همچنین اخبار) دوری کنید.

قبل از شروع خوردن غذا، نفس عمیقی بکشید یا آهنگ ملایمی را گوش کنید یا شمع روشن کنید. اینها باعث ایجاد محیطی آرام و بدون دغدغه هنگام صرف غذا می گردند.

از خودتان بپرسید که آیا گرسنه هستم و یا سیر شده ام؟ به راستی چند ثانیه طول می کشد که مغز به بدن بگوید سیر شده یا گرسنه است. پس آرام غذا بخورید تا متوجه احساس سیری خود بشوید.

روز خود را با خوردن یک صبحانه سالم شروع کنید تا بدن بتواند سوخت و ساز خود را افزایش دهد.

این نکته را از یاد نبرید که اگر در صبحانه غذای کاملی بخورید، نسبت به سایر وعده های غذایی بهتر است، چون برای سوزاندن کالری دریافتی به اندازه کافی وقت دارید و گذشته از آن کمتر در طول روز گرسنه می شوید.

رژیم متعادل چیست ؟

کلید یک رژیم سالم و متنوع، مصرف هر نوع غذای سالــم می باشد. این رژیم شامل مقدار زیادی میوه ها و سبزیجات، نان، غلات ، سیب زمینی و مقدار ناچیزی چـربی و قــنـد میباشد. هرم راهنمای غذایی نیز به انتخاب درست و صحیح غذا در روز کمک می کند.

هرم راهنمای غذایی :
این هرم انواع غذاهایی که در روز می توانید مصرف کنید را در خود جای داده است. این هرم علاوه بر معرفی غذاهای سالم و مغذی، مقدار لازم برای رسیدن کالری را نیز تضمین می کند.
در این گروه غذایی، چربی ها باید تا 30 درصد از کالری دریافتی روزانه را تشکیل دهند. بهترین چربی ها، روغن های مایع گیاهی مانند: روغن دانه آفتاب گردان یا ذرت یا کانولا می باشند.

 

 

 

 

 

گروههای غذایی و فواید آنها 1

1- گروه کربوهیدرات ها:
غذاهایی هستند که دارای نشاسته، قند و فیبر می باشند. این گروه با شکستن قندها، سوخت بدن را برای فعالیت های بدنی تامین می کنند. کربوهیدرات ها 2 نوع می باشند:

کربوهیدرات های بد:
غذاهایی که زود و راحت پخته و آماده می شوند، جزء این گروه می باشند. این گروه شامل، آرد سفید، شکر خالص و برنج سفید می باشد. این غذاها سریع هضم می شوند و موجب افزایش قند خون می گردند و این خود باعث افزایش وزن می شود.

کربوهیدرات های خوب
سریع هضم نمی شوند. از افزایش قند خون و انسولین جلوگیری می کنند. به دیر گرسنه شدن و سیر ماندن  کمک می کنند. بهترین منابع آن عبارتند از: سبوس، غلات، لوبیا، میوه ها و سبزیجات. این گروه از بیماری های قلبی و سرطان جلوگیری می کنند.

فیبر جزوی از کربوهیدرات هاست که بدن قادر به هضم آن نیست. فیبرها در تمام سبزیجات، میوه ها، لوبیا، نان های سبوس دار و غلات وجود دارد. یک رژیم غنی از فیبر، خطر دیابت، بیماری های قلبی و مشکلات گوارشی مانند یبوست و اسهال را کاهش می دهد. همچنین باعث کاهش کلسترول و تری گلیسیرید در خون می گردد. یک رژیم متعادل باید روزانه تقــریبا 30- 20 گرم فیبر را داشته باشد.

فواید فیبر برای بدن:
به زود سیر شدن و دیر گرسنه شدن کمک می کند. این امر از بیش خواری جلوگیری می کند.
مقدار قند خون را به وسیله هضم و جذب طولانی، ثابت و تنظیم می کند. پس قند آرام آرام و به مقدار ثابت وارد جریان خون می گردد.
سلامت روده ها هم با فیبر تضمین می شود.

2- پروتئین :
بدن ما به پروتئین احتیاج دارد. بهترین منابع پروتئین آنهایی هستند که دارای مقدار زیادی پروتئین و مقدار کمی چربی می باشند.

 

 

گروههای غذایی و فواید آنها 2

3- چربی :
ما از چربی و روغن می ترسیم. اما مصرف چربی به مقدار مناسب برای بدن لازم می باشد و به طور کلی برای سالم بودن یک امر مهم به حساب می آید. بدن ما از چربی برای ساخت  سلول، عملکرد مغز، چشم، ریه و... استفاده می کند.

اما چربی ها هم 2 نوع می باشند:

چربی های خوب:
شامل چربی های غیراشباع، امگا 3 و امگا 6 می باشند. این ها برعکس چربی های بد، برای بدن لازم می باشند.

چربی های بد :
باعث افزایش بیماری ها می شوند. آن ها باعث افزایش LDL( کلسترول بد ) و کاهش HDL(کلسترول خوب) می گردند.


چگونه می توان این چربی های بد را تشخیص داد؟
برچسب های تغذیه ای را نگاه کنید. اگر روی آن ها نوشته شده بود، این ماده غذایی دارای روغن هیدروژنه می باشد، بدانید که دارای چربی های بد است.سیب زمینی سرخ شده ، پیراشکی ، شیرینی ها، بیسکویت، خمیر پیتزا، سُس های غذا و فست فودها همه دارای این چربی های مضر می باشند.

4- ویتامین ها :
این گروه نیز جزو اساسی یک رژیم می باشند، اما آن ها را باید از طریق غذا یا مکمل دریافت کرد و خود به خود ساخته نمی شوند. یک رژیم درست، تمام احتیاجات ویتامینی بدن را تامین می کند، اما برای جوانان، خانم های باردار ، افراد مسن و افراد بیمار مکمل ویتامینی باید داده شود.

 در رژیم متعادل، چه مقدار آب باید نوشید؟
حداقل 2 تا 3 لیوان آب برای انجام فعالیت در بدن لازم می باشد. اما ورزشکاران و یا زنان باردار یا شیرده و یا کسانیکه در منطقه گرمسیر زندگی می کنند ، مطمئنا احتیاج به آب بیشتری دارید. کسانی که دارای وزن زیادی هستند نیز به آب بیشتری نیاز دارند.پس سعی کنید آب بدن خود را تامین کنید تا بدن بتواند به درستی کارهای خود را انجام دهد و احساس خستگی و ضعف نکنید.

از روی علائم زیر می توان فهمید که بدن دچار کم آبی شده است:
        

   ● ادرار پررنگ و کم    

   ● سردرد

   ● گیجی و عدم تعادل 

   ● عدم هوشیاری

 

          تغذیه سالم و ده فرمان طلائی

تغذیه سالم و ده فرمان طلائی :

تغذیه سالم در عمل کار دشواری است. این سختی، بیشتر مربوط به کنار گذاشتن عادت های  کهنه و شیوه تغذیه نادرست است. تغذیه سالم به معنای صرف نظر کردن از خوردنی های دوست داشتنی و لذیذ نیست. اصل مطلب، رعایت حد و مرز در خوراک است.

1- متنوع بخوریم.
2-
در روز چندین بار و به اندازه کافی نان و غلات بخوریم.
3-
در مورد سبزیجات اصل پنج بار در روز را فراموش نکنیم. مصرف پنج بار میوه و سبزیجات در روز ایده ال است. بهتر است این محصولات به شکل تازه مصرف شوند یا خیلی کم پخته شده باشند. یک بار از این پنج بار را آب میوه مصرف کنیم.
4-
روزانه به اندازه کافی لبنیات و حداقل یک بار در هفته ماهی بخوریم. گوشت و تخم مرغ به اندازه کافی مصرف کنیم.
گوشت به خاطر درصد زیاد آهن و ویتامین های B1 و B6 و B12  اهمیت دارد. مصرف 300 تا 600 گرم در هفته کافیست.
5-
چربی کمی مصرف کنیم.
6-
در مصرف قند و شکر و نمک صرفه جویی کنیم.
7-
به اندازه کافی آب بنوشیم. برای افراد بالغ مصرف حداقـل 5/1 لیتر آب پیشنهاد می شود.
8-
خوشمزه و سالم غذا بپزیم. کوتاه بپزیم. با آب کم، چربی کم و حرارت کم بپزیم.
9-
آهسته بخوریم و لذت ببریم.
10-
به طورمرتب، خود را وزن کنیم و پُر تحرک باشیم.

تداخل غذا با دارو

کدام ماده غذائی با کدام دارو تداخل دارد؟

شاید برای شما هم پیش آمده باشد که دارویی را با آب‌میوه، چای یا شیر بخورید، اما نتایج بررسی‌های بسیاری نشان
داده‌اند که مصرف برخی داروها همراه مواد غذایی می‌تواند باعث کاهش اثر دارو یا تشدید عوارض آن شود.

آب گریپ‌فروت و مشکلات قلبی :
مصرف آب گریپ‌فروت با بسیاری از داروها ممنوع است. «گریپ‌فروت» حاوی ترکیب‌هایی است که میزان جذب برخی داروها از جمله داروهای کاهنده چربی خون را از طریق دستگاه گوارش بالا می‌برد. مصرف داروهایی مثل سیمواستاتین با آب گریپ‌فروت می‌تواند باعث افزایش غلظت خونی آن تا 15 برابر و مشکلات عضلانی شود. مصرف داروهای درمانگر سوزش سر دل مثل داروی سیزاپراید هم با این آب‌میوه ممنوع است زیرا می‌تواند باعث افزایش ضربان قلب شود.
به طور کلی بهتر است تا 2 ساعت قبل از مصرف این داروها آب گریپ‌فروت ننوشید و در صورتی که پزشک برایتان داروها را تجویز کرد، در روز بیش از 250 سی‌سی از این آب‌میوه ننوشید.

کشف علت تداخل گریپ‌فروت با داروها :
به گزارش هلث دی، محققان دریافته‌اند موادی بنام فورانوکومارین‌ها در آب گریپ‌فروت وجود دارد که در صورت مصرف این میوه با برخی داروها اثرات جانبی ایجاد می‌کند. یافته فوق امکان تولید گریپ‌فروتی که فاقد این مواد باشد با افزودن آن‌ها به برخی داروها برای افزایش اثر دارویی‌شان را فراهم می‌سازد. به گفته سرپرست این تحقیق دکتر پل واتکین از دانشگاه کارولینای شمالی تصور بر این بود فلاوونوئیدها که طعم تلخ گریپ‌فروت را سبب می‌شوند باعث تداخل دارویی می‌شوند.
این مطالعه نشان می‌دهد اگر همه این مواد را در میوه باقی گذاشته و تنها گروه فورانوکومارین‌ها را از آن خارج کنید گریپ‌فروت این ویژگی خود را از دست می‌دهد. در این حالت آب گریپ‌فروت مانند آب پرتقال می‌شود و این کاملاً روشن می‌سازد که مواد فوق جزء فعال این آب میوه هستند.
تأثیر شیرین‌بیان به علت داشتن ترکیبات خاصی که دارد و با مهار سدیم و دفع پتاسیم، فشارخون را بالا می‌برد. به همین دلیل، مصرف آن عوارض ثانویه کورتون‌ها (مثل پوکی استخوان، ورم و آب سیاه) را بالا می‌برد

ضددردهای غیر مخدر و کافئین :

کافئین موجود در قهوه، چای یا نوشیدنی‌های کولادار میزان جذب استامینوفن را افزایش می‌دهد و دوز بالای این ترکیب باعث آسیب‌های کبدی می‌شود. مصرف برخی داروها با نوشیدنی‌های کافئین‌دار نیز می‌تواند علایمی مانند لرزش، تعریق و لکنت در فرد ایجاد کند. مثلاً هرگز نباید داروهای ضدآسم مثل تئوفیلین را با نوشیدنی‌های حاوی کافئین خورد.

به طور کلی اگر دارو مصرف می‌کنید، خوردن چای، قهوه و نوشیدنی‌های کولادار را به یک فنجان تا یک لیوان در روز کاهش دهید و بین ساعت‌های مصرف دارو و این نوشیدنی‌ها فاصله‌ای طولانی در نظر بگیرید.


داروهای ضدافسردگی و پنیر :

داروهای ضدافسردگی با هیچ یک از انواع پنیرها سازگاری ندارند. برخی از پنیرها از جمله موزارلا حاوی ترکیبی شیمیایی به نام «تیرامین» هستند. مصرف زیاد تیرامین با داروهای ضدافسردگی یا آنتی‌بیوتیک‌هایی مثل لینزولید که هنگام ابتلا به عفونت‌های شدید ریوی و پوستی تجویز می‌شوند، می‌تواند باعث افزایش شدید فشارخون شود.
پس اگر تحت درمان با داروهای ضدافسردگی یا آنتی‌بیوتیک هستید، مصرف پنیر را کاهش دهید. فراموش نکنید سس‌سویا و ماءالشعیر هم سرشار از تیرامین هستند.


داروهای ضدانعقاد خون و بروکلی :
مصرف بروکلی و کلم برای کسانی که تحت درمان با داروهای ضدانعقاد خوراکی مثل «وارفارین» هستند، ممنوع است چون این سبزی‌ها حاوی ویتامین K هستند که آثار ضدانعقادی را کاهش می‌دهند.
اگر فردی که داروهای ضدانعقادی مصرف می‌کند، بروکلی یا کلم بخورد، احتمال شکل‌گیری لخته‌های خونی در او وجود دارد. این مواد غذایی میزان تأثیر استامینوفن را که برای تسکین درد و کاهش تب تجویز می‌شود، پایین می‌آورند. اسفناج، آووکادو و کاهو نیز منابع ویتامینهستند.


شیر و آنتی‌بیوتیک‌ها :
نوشیدن شیر همراه برخی داروها به پوست و مجاری ادراری آسیب می‌زند زیرا کلسیم شیر تأثیر برخی داروها به خصوص آنتی‌بیوتیک‌هایی که برای مقابله با عفونت‌های پوستی و ادراری تجویز می‌شوند را کاهش می‌دهد. اگر پزشک برای درمان بیماری پوستی شما آنتی‌بیوتیک «تتراسایکلین» یا آنتی‌بیوتیک‌های مورد استفاده در عفونت‌های مجاری ادراری تجویز کرده است، آن را همراه شیر یا بلافاصله بعد از مصرف شیر نخورید. شیر حتی می‌تواند اثر آسپیرین را هم کاهش دهد زیرا مصرف زیاد آن میزان اسیدیته ادرار را تغییر می‌دهد و باعث دفع بیشتر دارو می‌شود. بهتر است بین مصرف محصولات لبنی به خصوص شیر و این داروها 2 ساعت فاصله بیندازید.

داروهای ضدفشارخون و شیرین‌بیان :
تأثیر شیرین‌بیان به علت داشتن ترکیبات خاصی که دارد و با مهار سدیم و دفع پتاسیم، فشارخون را بالا می‌برد. به همین دلیل، مصرف آن عوارض ثانویه کورتون‌ها (مثل پوکی استخوان، ورم و آب سیاه) را بالا می‌برد. مصرف این دارو با ادرارآورها نیز ممنوع است زیرا باعث دفع پتاسیم می‌شود و کمبود پتاسیم عامل بروز مشکلاتی در ریتم ضربان قلب خواهد شد.
توصیه می‌شود اگر تحت درمان‌های دارویی هستید، بیش از 10 گرم گیاه شیرین‌بیان به شکل پاستیل، شکلات و چای یا سایر نوشیدنی‌ها، مصرف نکنید.
اقدام بعد، مطالعه دقیق دستورالعمل موجود در بسته‌بندی داروست و بهترین کار این است که در هر صورت داروها را فقط با آب ساده بخورید. فراموش نکنید هرگز چند دارو و حتی مکمل‌ها را هم نباید با یکدیگر مصرف کرد. مخلوط کردن مواد داخل کپسول‌ها نیز جز با تجویز پزشک کار صحیحی نیست.

 

 

داروهایی که جذب غذا را کم می کنند

داروهایی که جذب غذا را کم می کنند :

اثر دارو بر میزان جذب مواد غذایی از اهمیت بیشتری نسبت به اثر دارو، روی میزان مصرف غذا برخوردار است، زیرا در صورتی که میزان مصرف غذا توسط بیمار تغییر کند، خود بیمار متوجه آن می ‌شود و در صدد رفع آن بر می‌ آید، اما وقتی شخصی به میزان کافی غذا مصرف کند، ولی این غذا در دستگاه گوارش او جذب نشود، تا موقع ظهور علائم کمبود آن ماده مغذی، متوجه مشکل نمی ‌شود. از آن جا که اکثر داروها و مواد غذایی از روده کوچک جذب می ‌شوند، از این رو تداخل غذا و دارو در این قسمت از بدن شایع است. این تداخلات به نوع و مقدار دارو، غذای مصرفی، زمان مصرف غذا، وجود بیماری و سوء تغذیه ارتباط دارد.


داروها به 4 طریق بر جذب مواد غذایی تاثیر می‌ گذارند:

* تغییر زمان توقف غذا در دستگاه گوارش :
از این دسته داروها می ‌توان ملین ‌ها و مسهل ‌ها را نام برد که با کاهش زمان توقف غذا در دستگاه گوارش ، باعث از دست رفتن موادی مانند کلسیم و پتاسیم می‌ شوند. گاهی خود دارو نیست که باعث اسهال می ‌شود، بلکه مواد جانبی که در فراورده‌ های دارویی وجود دارند، باعث این عارضه می ‌شوند، مانند ماده ی سوربیتول که معمولا به داروها اضافه می ‌شود تا پایداری آن‌ ها را افزایش دهد (مثلا این ماده در داروی الگزیر تئوفیلین وجود دارد) و مصرف زیاد این فراورده‌ باعث اسهال در بیمار می‌ شود.

* تاثیر بر فعالیت اسیدهای صفراوی دستگاه گوارش :
داروهایی مانند کلستیرامین و کلوفیبرات که برای کاهش کلسترول خون استفاده می ‌شوند، روی فعالیت اسیدهای صفراوی اثر گذاشته و به دنبال آن جذب چربی ‌ها و ویتامین‌ های محلول در چربی مختل می‌ شود.
 *
تغییر اسیدیته( PH)  دستگاه گوارش :
این داروها با تغییر اسیدیته دستگاه گوارش، جذب مواد غذایی را تغییر می‌ دهند، مثلاسایمیتیدین که برای زخم معده و اثنی عشر مصرف می ‌شود، با کاهش ترشح اسید معده باعث اختلال در جذب ویتامین B12 و آهن از غذاها می‌ شود و مصرف طولانی مدت آن می ‌تواند کم خونی به همراه داشته باشد. داروهای آنتی اسید، با تغییر اسیدیته معده و متصل شدن به مواد معدنی، جذب آن‌ ها را مختل می ‌کنند. به طور کلی با کاهش اسیدیته معده در جذب کلسیم، آهن، منیزیم و روی اختلال ایجاد می ‌شود.

* اثر بر روی مخاط دستگاه گوارش :

نمونه ‌ای از این گونه داروها، آسپیرین و داروهای اسیدی دیگری است که تغییراتی روی مخاط دستگاه گوارش ایجاد می کنند و جذب مواد معدنی به ویژه آهن و کلسیم را تغییر می دهند. نئومایسین و کلشی سین هم از این دسته مواد هستند و جذب چربی‌ ها، نیتروژن، لاکتوز، کلسیم، آهن، سدیم، پتاسیم و ویتامین B12 را دچار اختلال می‌ کنند.

ویتامین ها

  معمولا میوه‌ها و سبزیجات منابع اصلی ویتامین‌ها هستند.ویتامین‌ها ترکیبات آلی هستند که به مقدار خیلی جزئی برای سوخت و ساز مواد غذایی و اعمال حیاتی بدن و رشد و نمو و تندرستی ضرورت دارند. تغذیه ناقص و رژیم غذایی نامناسب سبب کمبود یا فقدان یک یا چند ویتامین می‌شود و به بیماری‌های مختلف مانند بری بری و پلاگر می‌انجامد.

ویتامینها سبب تسهیل دگرگشت (سوخت و ساز بدن)، اسیدهای آمینه، چربی‌ها و کربوهیدرات‌ها می‌شوند و رشد و نمو و ترمیم سلولهای بدن را میسر می‌سازند. برخی از ویتامینها سبب جذب مواد غذایی در روده می‌شوند و بعضی نیز به عنوان کاتالیزور عمل می‌کنند. عمل آنها بر روی بافتهای اپی تلیال و همچنین استخوان بوده و در مجموع هر کدام از آنها از بروز یک عارضه جلوگیری می‌کند.

فونک نام Vitalamine، یعنی آمینی که حیاتی بوده و برای ادامه زندگی ضرورت دارد، را به موادی که سبب بهبود بیماری بری بری می‌شد و از گروه آمین بوده اطلاق کرد. پس از آنکه معلوم شد بسیاری از ویتامینها از گروه آمین نیستند حرف e از آخر واژه ویتامین حذف و واژه Vitamin مورد قبول واقع شد.

ویتامینها را به دو دسته مهم، شامل ویتامینهای محلول در آب و ویتامینهای محلول در چربی، تقسیم کرده‌اند. ویتامین E، ویتامین K، ویتامین D، ویتامین A را محلول در چربی و ویتامین C و ویتامین‌های گروه B را محلول در آب دانسته‌اند.

علاوه بر مواد معدنی، ویتامینها نیز مورد نیاز بدن هستند؛ زیرا بدون حضور آنها در غذا، سلامتی و تعادل اعضای بدن ناپایدار می‌شود و در اعمال حیاتی اختلالاتی ایجاد می‌گردد و عوارضی بروز می‌کند که گاه منجر به مرگ می‌شود.ویتامین‌ها سوخت و ساز بدن را تنظیم می‌کنند و تنها کمبود یک ویتامین می‌تواند، تمام بدن انسان را به مخاطره اندازد. خوب است بدانید که بیشتر ویتامین‌ها از منابع اصلی طبیعی استخراج می‌شوند. کلمه ویتامین از واژه یونانی ویتا به معنی «زندگی» است.

مقدار مصرف ویتامین‌ها :

گرچه هر ویتامینی به مقدار بسیار اندکی برای رفع نیاز بدن کافی است، ولی باید گفت که نگرانی مردم از کمبود ویتامین، چندان هم بی‌پایه نیست. غذایی که می‌خوریم اگر متنوع باشد، ویتامین‌های ضروری را خود به خود به بدنمان می‌رساند (گویا فقط به استثنای ویتامین د)؛ اما اشکال این است که بسیاری از مردم در انتخاب خوراک خود، عاقلانه رفتار نمی‌کنند؛ یعنی رعایت نمی‌کنند که غذایشان متنوع باشد. همچنین از غذاهای اساسی و مهمی که ویتامین‌ها را برایشان تأمین کند، غافلند. به چنین افرادی باید مقداری ویتامین اضافی بخورانیم تا جبران کمبودشان بشود. بسیاری از ویتامین‌ها قابل ذخیره شدن در بدن نیستند؛ از این‌رو می‌توان گفت که بدن ویتامین‌های افزون بر نیاز خود را به راحتی دفع می‌کند.

با این وصف اگر بخواهیم پیوسته یک یا چند ویتامین خاص را به افراط وارد بدن بکنیم، کاری زیان‌بخش خواهد بود. این گفته به ویژه درباره ویتامین آ و ویتامین د کاملاً صحت دارد. پس نباید دایما از کپسول یا شربت ویتامین آ و ویتامین د استفاده کرد.

چه غذاهایی چه ویتامین‌هایی را فراهم می‌آورند؟

اکنون نگاهی سریع به خواص ویتامین‌ها و غذاهایی که آن‌ها را برایمان تأمین می‌کنند، خواهیم افکند. ویتامین «آ» برای سلامت چشم، پوست، دندان و استخوان‌ها مفید است. آن را می‌توان از تره‌بار سبز و برگ‌دار، تره‌بار زرد، میوه‌ها، تخم‌مرغ، جگر و کره به‌دست آورد.

ویتامین «ب ـ ۱» برای دستگاه گوارش و اعصاب مفید است و مانع پیدایش برخی بیماری‌ها می‌شود. آن را در نان کامل، جبوبات و جگر خواهید یافت.

ویتامین «ب ـ ۲» در شیر، تخم‌مرغ، سبزیجات و گوشت بی‌چربی یافت می‌شود.

ویتامین «ث» مدد بخش بافت‌ها، استخوان‌ها و دندان‌هاست و در میوه‌های ترش، گوجه‌فرنگی و کدوی خام وجود دارد.


 
انواع ویتامین  :

• ویتامین آ
• 
ویتامین ث
• 
ویتامین دی
• 
ویتامین ای
• 
ویتامین کا
• 
ویتامین اف ۱
• 
انواع ویتامین‌های گروه ب:
• 
ویتامین ب۱ یا تیامین ویتامین
• 
ویتامین ب۲ یا ریبوفلاوین
• 
ویتامین ب۳ یا نیاسین
• 
ویتامین ب۵ یا نیکوتینامید
• 
ویتامین ب۶ یا پیریدوکسین
• 
ویتامین ب۹ یا اسید فولیک
• 
ویتامین ب۱۲ یا کوبالامین

          رژیم نرم

رژیم نرم به آن دسته از مواد غذایی گفته میشود که به راحتی جویده و بلعیده شوند و حاوی فیبر کم نیز باشند. این رژیم در مواردی به کار میرود که بیمار دچار مشکلات معدی-روده ای بوده و یا به دلیلی مثل نداشتن دندان، شکستگی فک ، جراحی سر و گردن و دهان یادلایل دیگر ، در جویدن غذا مشکل دارد.
در این رژیم موادغذایی به صورت آب پز و گاهی به شکل پوره تهیه میشوند.مصرف مواد غذایی که حاوی فیبر هستند مانند سبزیها و میوه های خام و سبوس غلات و پوسته حبوبات و غذاهای سرخ شده،ادویه ها،چاشنی های تند و مواد محرک مجاز نمیباشد.ولی میتوان سبزی و میوه های پخته ، نان بدون سبوس،آرد غلات بدون سبوس را مصرف کرد. همچنین برای سوپ و پوره میتوان از گوشتهای تازه استفاده نمود. برای افزایش انرژی میتوان کره یا خامه را به غذا اضافه نمود.
با افزودن شیرخشک و تخم مرغ آب پز له شده نیز میتوان پروتئین رژیم را افزایش داد. استفاده از شیر در این رژیم هم باعث افزایش پروتئین شده و هم حالت خمیری و نرم به غذا میدهد که راحت تر جویده شود. شیر برنج و فرنی از غذاهای مناسب در رژیم نرم هستند.

نکته : مواد غذایی در حجم کم ولی در دفعات متعدد مصرف شوند.

 

برای تهیه رژیم نرم از این جدول میتوانید کمک بگیرید.

رژیم مایعات

اولین وعده غذایی بیمار پس از عمل جراحی و در شروع تغذیه دهانی،مایعات صاف و بعد از ان مایعات کامل میباشد.بیمارانی که تحت عمل جراحی فک و صورت قرار گرفته یا دچار التهاب معده هستند ، برای مدتی از این رژیمها استفاده میکنند.همچنین گاهی در تنگی مری یا گرفتگی در دستگاه گوارش نیز از این رژیم استفاده میشود. (1)
از آنجاییکه رژیم مایعات از نظر کالری و تمام مواد مغذی ناکافی است لذا فقط برای مدت کوتاهی باید استفاده شود. در این دو رژیم از مواد غذایی استفاده میکنیم که در دمای معمولی اتاق به شکل مایع میباشند و البته رژیم مایعات صاف  حتی الامکان فاقد چربی و فیبر بوده ولی در رژیم مایعات کامل میتوان مقداری چربی و یا منابع فیبر نرم و له شده استفاده کرد. مواد غذایی که در رژیم مایعات صاف میتوان استفاده کرد شامل آب گوشت و سوپ گوشت یا سوپ مرغ بدون چربی صاف شده ، اب میوه صاف شده ، چای ،قند، شکر و عسل میباشد.باید دقت نمود که از اب میوه صاف نشده، آب آلو، شیر و ادویه جات در رژیم مایعات صاف استفاده نشود.

مواد غذایی که در رژیم مایعات کامل میتوان استفاده کرد علاوه بر موارد بالا  شامل شیر،ماست ،فرنی ،انواع آب میوه ها، سوپهای تهیه شده از گوشت  تازه ،حبوبات یا غلات و سبزیها میباشد.این سوپها پس از آماده شدن باید صاف شوند و سپس مصرف شوند.


برای تهیه رژیم مایعات از این جدول  میتوانید کمک بگیرید.

 

تذکر :
 1-
باید دقت شود که مایعات تدریجی و با حجم کم وارد  برنامه غذایی بیمار شوند  و  به  تدریج حجم مایعات هر وعده را افزایش داده و  فاصله  وعده ها را زیادتر کرد.

2-برای افزایش  انرژی، میتوان کره  یا شکر را برحسب  نوع مایعات مورد استفاده ، به کار برد.

3-برای افزایش پروتئین میتوان از شیر خشک استفاده نمود.

4-از مصرف تخم مرغ خام در رژیم مایعات اکیدا خودداری شود.

رژیم پر پروتئین – پر کالری

رژیمی که حاوی مقدار کافی پروتئین باشد.در بهبودی سریع زخمها و افزایش مقاومت بدن تاثیر به سزایی دارد و همچنین از اثر سمی مواد بیهوشی رو کبد جلوگیری میکند (6). به طور کلی یک فرد معمولی روزانه به 0.8 تا 1 گرم پروتئین به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن خود نیاز دارد. بعنوان مثال مردی 25 الی 55 ساله با وزن 70 کیلوگرم و قد حدود 175  سانتی متر ، در روز نیاز  به 56 الی 70 گرم پروتئین دارد. از طرفی میدانیم مقدار پروتئین در 30 گرم گوشت یا یک تخم مرغ  متوسط و یا نیم لیوان حبوبات پخته 7 گرم میباشد . همچنین هر لیوان شیر یا ماست 8 گرم پروتئین دارد.بنابراین با ترکیبی از منابع فوق الذکر و سایر منابع پروتئینی میتوانیم به 56 الی 70 گرم پروتئین مورد نیاز فرد معمولی برسیم.
لیکن در برخی افراد به دلایل گوناگون نیاز به پروتئین افزایش میابد. از آنجاکه پروتئین برای ساخت عضلات، ترمیم و بازسازی جراحات و آسیب دیدگی ها ، استحکام دیواره عروق خونی، افزایش قدرت سیستم دفاعی بدن و همینطور ساخت بسیاری از آنزیمها مورد نیاز میباشد  لذا طبیعی است که رژیم پر پروتئین در بیمارانی توصیه شود که به دلایل مختلف ، بافت عضلانی بدن آنها در حال تحلیل بوده  یا بیمار به علت سانحه یا اعمال جراحی وسیع دچار آسیب دیدگی و یا جراحت های بزرگ شده و یا به یکی از  بیماریهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مبتلا گشته است .در این حالت برای پیشگیری از تحلیل عضلانی و بازسازی عضلات و نیز ترمیم سریعتر جراحات ، نیاز به پروتئین افزایش می یابد.
به عنوان مثال در فرد یاد شده ، نیاز پروتئین ممکن است به 105 یا 110 گرم در روز نیز برسد.

 

موارد کاربرد رژیم پر پروتئین:
رژیم پر پروتئین در بسیاری از سرطان ها،سوختگی ها و انواع جراحات بزرگ و اسیب دیدگی های ناشی از سانحه یا اعمال جراحی به کارمیرود. همچنین در بیماری ایدز که سیستم ایمنی بدن را ضعیف میکند و بیماری فیبروز کیستیک که یک بیماری ارثی در کودکان است و منجر به سوء تغذیه و توقف در رشد میشود،این رژیم توصیه میشود.

مشخصات رژیم پر پروتئین :
منابع عمده پروتئین ها شامل گوشت ، مرغ،ماهی،تخم مرغ، شیر و لبنیات ، حبوبات ، سویا ، کنجد و مغزهایی مثل بادام و پسته و فندق میباشند. ازآنجاییکه به دلیل گنجایش محدود معده ، در هر وعده غذایی فقط حجم معینی غذا میتوان استفاده نمود( به ویژه اینکه در بیماران بستری ، عمدتا اشتها کاهش می یابد و دریافت  غذا از حد معمول هم کمتر میشود) لذا بایستی از مواردی  استفاده کرد که بدون افزایش حجم ،پروتئین غذا افزایش یابد. در ادامه به چند راهکار در جهت افزایش پروتئین غذاها بدون  افزودن بیش از حد حجم آن اشاره می نمایم :

1-شیرخشک :
با افزدون سه پیمانه شیر خشک به غذاهایی مثل شیر ،شیر برنج ،سوپ،پوره سیب زمینی و یا انواع سس،8 گرم به مقدار پروتئین آن اضافه میگردد.

2-پنیر پیتزا:
اضافه نمودن پنیر پیتزا به انواع سبزی،ساندیچ ،تخم مرغ، سوپ و پوره  سیب زمینی مقدار قابل توجهی به پروتئین دریافتی می افزاید.

3-تخم مرغ :
با افزودن هر عدد سفیده تخم مرغ رنده شده به خورش،سالاد ، سوپ و پوره سیب زمینی، حدود 7 گرم پروتئین بیشتر به بدن  بیمار میرسد.

4-مغزها:
چنانچه مخلوطی از مغزهای گردو،پسته ، فندق،بادام و بادام زمینی  آسیاب شود، میتوان با اضافه نمودن چند قاشق از آن ،پروتئین غذاهایی از قبیل شیر،ماست، خورش ها و سوپ ها را به میزان قابل توجهی افزایش داد.

5-گوشت :
با افزایش گوشت چرخ کرده به سوپ یا املت میتوان به مقدار پروتئین دریافتی افزود.

علاوه بر مواردی که برای دریافت بیشتر پروتئین ذکر شد،در صورت نیاز بویژه برای کودکان بیمار،انرژی غذا را نیز با استفاده از مواد زیر میتوانیم افزایش دهیم :

1-کره :
افزودن هر قاشق غذاخوری کره به سوپ،برنج ، گوشت قرمز ،مرغ ، ماهی و یا پوره سیب زمینی، حدود 130 کیلوکالری به انرژی غذا می افزاید.

2-سس مایونز:
چنانچه یک قاشق غذاخوری سس مایونز را به گوشت،مرغ ، ماهی ، تخم مرغ و یا پوره سیب زمینی اضافه کنیم حدود 120 کیلوکالری انرژی دریافتی بیشتر میشود.

3-لبنیات  پرچرب:
استفاده از شیر و ماست پرچرب  یا خامه ای به چای شیر و ماست معمولی، یک و نیم برابر انرژی به بدن میرساند.

4-شکر و عسل:
هر قاشق غذاخوری شکر یا عسل 60 کیلوکالری انرژی به غذاهایی مثل شیر یا ماست یا آبمیوه می افزاید.

در پایان این مبحث یادآوری مینمایم  که مواد بالا  باید حتما با در نظر گرفتن شرایط بیمار به غذای وی افزوده گردد تا دچار حساسیت یا عوارض ناخواسته نگردد.

رژیم پر فیبر

فیبرها بخشی از گیاهان هستد که توسط آنزیمهای موجود در دستگاه گوارش انسان قابل هضم نمیباشد. فیبرهای غذایی فواید زیادی برای حفظ سلامتی انسان وجلوگیری از بیماریها دارند و به همین جهت امروزه نقش به سزایی در رژیمهای درمانی و پزشکی ایفا میکنند.البته باید توجه داشت که استفاده از فیبرها فقط برای بیماران یا بیماریهای خاص توصیه نمیشود و تمام  افراد باید روزانه به مقدار لازم از فیبرها استفاده نمایند. فیبرهای غذایی در میوه جات ،سبزیجات ، بقولات و دانه های کامل  یافت میشوند. فیبرهای خوراکی به دو دسته محلول در آب و نا محلول در آب تقسیم بندی میشوند. فیبرهای نامحلول در آب مثل  سبوس گندم سبب افزایش حجم مدفوع و در نتیجه کاهش زمان تخلیه روده میشوند و فیبرهای محلول مانند میوه ها و حبوبات در کنترل قند خون و پایین آوردن چربی های خون موثر هستند. تحقیقات نشان داده است که فیبرها به دلیل تسریع در عمل دفع  باعث کاهش بسیاری از بیماریهای دستگاه گوارش از جمله سرطان روده میشوند.به همین دلیل در مناطقی از جهان مثل سواحل دریای مدیترانه که میوه ها و سبزی ها در رژیم آنها بوفور دیده میشود بیماریهای قلبی ،عروقی و سرطان های دستگاه گوارش کمتر میباشد.
نکته ای که باید به خاطر بسپارید این است که منابع غذایی حیوانی مثل گوشتها یا لبنیات فاقد فیبر میباشند.

 

موارد کاربرد رژیم پر فیبر :

با مطالعه نکاتی که در  بالا به آنها اشاره شد پی می برید که رژیم پر فیبر در پیشگیری یا درمان برخی انواع سرطان ها ، کلسترول بالای خون و بیماریهای قلبی عروقی و تنظیم قند خون در افراد دیابتی تجویز میشود. ولی عمومی ترین دلیل تجویز این رژیم توسط پزشک،پیشگیری یا درمان یبوست مخصوصا در افرادی که بدلیل عدم تحرک ممکن است دچار یبوست شوند ، میباشد.

از طرف دیگر گاهی به دلایل مختلف و مهمترین دلیل یبوست مزمن، فشار داخل روده برای مدت طولانی افزایش میابد که  منجر به ایجاد کیسه های مدور فتق مانند در دیوار مخاطر روده بزرگ میشود.این بیماری را دیورتیکولوز می نامند. چنانچه این کیسه ها به دلیل تجمع باکتری ها و سایر مواد ، ملتهب و عفونی شوند، بیماری دیورتیکولیت به وجود می آید. در بیماری دیورتیکولوز  به منظور افزایش حجم مدفوع و در نتیجه دفع بهتر و راحت تر و پیشگیری از التهاب کیسه های مذکور ، رژیم پر فیبر توصیه میشود ولی چنانچه  دیورتیکولیت بوجود آمده باشد برعکس از رژیم پرفیبر باید پرهیز نمود (1) تشخیص این نکته با پزشک معالج  میباشد.

مشخصات رژیم پر فیبر :
زمانی که صحبت از رژیم پر فیبر میشود منظور برنامه غذایی است که روزانه میزان 25 تا 35 گرم فیبر را به بدن برساند که از راه افزایش مصرف غلات سبوس دار،سبزیها ، میوه ها و حبوبات تامین میشود. چنانچه فردی روزانه از 5 واحد سبزیجات، 3 واحد میوه جات و 6 الی 11 واحد نان و غلات  کامل استفاده نماید میتوان مطمئن بود که این مقدار فیبر را دریافت نموده است.برخی سبزیجاتی که دارای مقدار زیادی فیبر میباشند شامل  لوبیا ، کلم ، هویج،نخود ، بادمجان ، کلم پیچ ، چغندر، قارچ ، کدو تنبل، نخود فرنگی،فلفل ، ریواس و اسفناج هستند که از این مواد در رژیم پر فیبر بیشتر استفاده میشود. نکته ای که باید متذکر شوم این است که مقدار فیبر باید  به تدریج در رژیم بیمار افزایش یابد تا از ایجاد علائمی مثل دل درد و نفخ جلوگیری شود

لازم به ذکر است که هر واحد سبزی معادل نیم لیوان  سبزیجات پخته یا یک لیوان سبزیجات خام و یا یک عدد از  سبزیجاتی مثل کد یا گوجه فرنگی میباشد . همچنین هر واحد  میوه معادل یک سیب ، گلابی ، پرتقال ، هلو یا دو عدد نارنگی یا 3 عدد زردآلو یا نیم لیوان انگور، گیلاس ،توت و یا یک برش 300گرمی طالبی و هندوانه میباشد.یک واحد نان و غلات  نیزمعادل 30 گرم نان یا نیم لیوان غلات کامل میباشد.
در جداول (3 تا 10) مقدار فیبر خوراکی در برخی مواد غذایی ذکر میشود.به کمک این جداول میتوان رژیمهای غذایی با فیبر معین را تهیه نمود

مقدار فیبر در غذاهای مختلف 1

 

جدول 5 - میوه ها

 

مقدار فیبر در غذاهای مختلف 2

 

 

مقدار فیبر در غذاهای مختلف

 

تذکر :
بیشترین مقدار فیبر سیب زمینی ، میوه ها و سبزیجات در پوست آنها جای دارد ولی متاسفانه مردم اغلب آنها را دور میریزند. برای اینکه حداکثر استفاده از فیبر شود ، حتی الامکان میوه ها و سبزیجاتی مانند سیب،سیب زمینی و کدو و ... را پس از شستشوی کامل با پوست بخورید.

وقتیکه سبزیجاتی نظیر شوید ، جعفری و ... را برای خوردن تهیه میکنید ساقه های آنها را دور نریزید. فیبر موجود در ساقه ها بیشتر از سایر قسمتها است.

میوه ها و سبزیهایی که خیلی رسیده باشند فیبر کمتری دارند،از طرف دیگر میوه ها و سبزیهای تازه نیز در مقایسه با انواع کهنه و مانده دارای فیبر بیشتری هستند.

نانی که با آرد بدون سبوس درست شده است و همچنین برنج سفید شده مقدار خیلی کمی فیبر دارند.بنابراین در رژیم غذایی  پرفیبر بهتر است از نان با ارد کامل مثل سنگک و در صورت امکان برنج قهوه ای استفاده کنید. برنج قهوه ای برنجی است که یکبار آسیاب شده و فقط پوسته خارجی آن جدا شده است . ولی برنج سفید دو بار اسیاب شده و پوسته دوم آن نیز حذف شده است .

مجددا متذکر میشوم به منظور جلوگیری از اسهال، دل پیچه و نفخ معده ، مواد غذایی پر فیبر به تدریج وارد برنامه غذایی بیمار شوند تا تحمل دستگاه گوارش نسبت به فیبر بیشتر شود.

          رژیم کم فیبر

گاهی به دلیل برخی بیماریها پزشک تشخیص میدهد که حرکات دستگاه گوارش یا حجم مدفوع بیمار بایدکاهش یابد،در چنین شرایطی است که رزیم کم فیبر توصیه میشود.

موارد کاربرد رژیم کم فیبر  :
1-
چنانچه قسمتی از دستگاه گوارش تحت عمل جراحی قرار گرفته باشد برای جلوگیری از آزردگی محل جراحت یا ناحیه عمل شده،تا مدتی از رژیم کم فیبر استفاده میشود.
2-
بعضی از بیماریها ممکن است باعث تنگی قسمت از لوله گوارش شوند.در این شرایط جهت جلوگیری از انسداد کامل مجرا، از رژیم کم فیبر استفاده میشود.
3-
دربیماری دیورتیکولیت (در مورد این بیماری در قسمت رژیم پرفیبر توضیح داده شد)
4-
هنگامی که بیمار دچاراسهال شدید شده باشد.
5-
در شرایط و بیماریهای دیگر بنا به تشخیص جراح

مشخصات رژیم کم فیبر  :
در این رژیم میزان فیبر به کمتر از 10 گرم در روز میرسد. برای کنترل و جلوگیری از افزایش بیش از مقدار توصیه شده میتوانید از جدولی که در قسمت پیشین ارائه شد کمک  بگیرید. همچنین جدول (11) شما را در تهیه رژیم محدود از فیبر کمک میکند. همانگونه که میبینید مصرف اکثر  میوه جات و سبزیجات ، مخصوصات به صورت خام محدود میشود و در مقابل میتوانید غذاهایی نظیر تخم مرغ،نان سفید، کره ، گوشت چرخ شده ، ماهی،مرغ و یا لبنیات در تهیه غذاها استفاده کنید . لازم به یادآوری است که بین فیبر و باقی مانده تفاوت وجود دارد. بعضی غذاها مثل شیر  فاقد فیبر هستند ولی  باقیمانده غذایی زیادی دارند.

جدول 11

 

تذکر :
1-
توصیه میشود مواد غذایی در تعداد  وعده های بیشتر و حجم کمتر در اختیار بیمار قرار گیرد

رژیم دیابتی

یکی از مهمترین توصیه ها در مورد بیماران دیابتی افزایش دفعات غذا خوردن و کاهش حجم هر وعده است. این توصیه  مخصوصا در افرادیکه از انسولین استفاده میکنند باید جدی گرفته شود.  به این ترتیب افراد دیابتی علاوه بر سه وعده اصلی به تعدادی میان وعده  به خصوص میان وعده پیش از خواب احتیاج  دارند .

اساس رژیمهای دیابتی بر این اصول استوار است  :

1-مصرف بیشتر سبزیجات و سالادها :
بطور کلی افراد دیابتی هرچه مقدار بیشتری از منابع فیبری  استفاده کنند ، موفقیت بیشتری در در کنترل قند خون خود بدست می آورند. به همین دلیل استفاده از سبزیجاتی مثل کدو،کاهو، کلم، کرفس ، اسفناج، لوبیا  سبز، خیار ، گوجه فرنگی، ریحان ، جعفری، تره و ... توصیه میشود. این سبزیجات را میتوان در  کنار غذا بصورت سالاد  و یا مخلوط با برنج مثل استانبولی و یا با  ماست مثل ماست و کدو و ماست و خیار برای بیمار فراهم کرد.

2-مصرف متعادل میوه ها ، حبوبات و غلات کامل :
میوه ها به تعداد 3 عدد در روز توصیه میشوند، لیکن مصرف  این تعداد میوه در یک نوبت مجاز نیست، همچنین میوه هایی مثل سیب و گلابی اگر به خوبی شستشو شوند بهتر است که با پوست مصرف گردند.
حبوبات و غلات کامل نیز به دلیل وجود فیبر زیاد به کنترل قند خون کمک میکنند. در وعده هایی که برای بیماران عادی از غلات بدون سبوس مثل برنج استفاده میشود ، بهتر است برای بیماران دیابتی  مخلوطی از برنج و لوبیا سبز و هویج یا برنج و حبوبات استفاده  گردد.مخصوصا نخود و عدس به همراه غذا برای افراد دیابتی ( به دلیل نمایه گلایسمی پایین) مفید می باشند.

3-اجتناب از مصرف قندهای ساده :
آنچه که برای بیمار دیابتی خیلی حائز اهمیت است ، عدم مصرف  قندهای ساده مثل قند و شکر ، کیک و شیرینی، نوشابه و آبمیوه ، عسل و مربا و بستنی میباشد. اگر در بین بیماران عادی بسکویت یا کیک یا آبمیوه به عنوان میان وعده یا چاشت توزیع میشود برای بیمار دیابتی باید میوه تازه در نظر گرفت.

4-محدودیت در مصرف چربی ها :
برای افراد دیابتی محدودیتهایی هم در باره مصرف چربی باید در نظر گرفت. بدین ترتیب که از سرخ کردنی های کمتری استفاده کرد. در تهیه غذای آنها مصرف روغن را به حداقل  رساند و همان مقدار کم روغن نیز از روغن های مایع مثل روغن زیتون، آفتاب گردان ، ذرت و ... باشد. همچنین در مصرف کره ، لبنیات پرچرب  و سس مایونز نیز نباید زیاده روی نمایند. در مصرف گوشت نیز ، اولویت با گوشت ماهی و مرغ به صورت آب پز یا بخارپز میباشد.

5-پرهیز از مصرف مواد غذایی با سدیم بالا :
مواد غذایی که دارای سدیم بالایی هستند مثل سوسیس،کالباس ،غذاهای کنسروی ، چیپس ، پفک و خیارشور برای افراد دیابتی  مجاز نمیباشد . مصرف نمک نیز در افراد دیابتی باید مقداری کمتر از افراد معمولی باشد.

رژیم اولسری

بیمارانی که مبتلا به اولسر یا زخم معده هستندعلاوه بر اینکه از درد معده رنج میبرند ممکن است دچار علائمی مثل نداشتن اشتها، کاهش وزن ، حالت تهوع ، استفراغ و ترش کردن نیز باشند.
برای کاهش درد باید مواد غذایی که باعث ایجاد درد و ناراحتی در بیمار میشود حذف شوند. این غذاها عموما شامل غذاهای خشک و خشن و پر فیبر،  غذاهای خیلی چرب و سرخ کرده و غذاهای نفاخ میباشند.
باید بیمار را تشویق کرد که از مصرف حجم زیاد غذا مخصوصا پیش از خواب خود داری کند.همچنین تند غذا خوردن و نجویدن کامل غذا درد و ناراحتی را بیشتر میکند. ادویه جات تند،سس های چرب ، سیر، نوشابه های گازدار، قهوه  و غذاهای پرچرب از رژیم غذایی بیمار حذف شوند. گوشتهای سفید مثل مرغ  و ماهی آبپز، جایگزین گوشت قرمز شوند.
از طرفی عسل و موز که باعث التیام زخم گوارشی میشوند و  شیر که باعث خنثی شدن اسید معده است در رژیم این بیماران گنجانده شود (8)
تخم مرغ آبپز،نان سفید (بدون سبوس) ، پوره سیب زمینی و پوره گوشت توصیه میشود.از غذاهای کم فیبر و نرم و البته با پروتئین بالا که توضیحات آن در صفحات قبل داده شد استفاده شود.

تغذیه با لوله ( گاواژ)

تعریف: گاهی به دلایل مختلف بیمار قادر به دریافت غذا از راه دهان نمیباشد. از این دلایل میتوان به فقدان قدرت بلع ، عدم هوشیاری کامل بیمار، آسیب ناحیه مری  و بی اشتهایی شدید اشاره نمود. در چنین مواقعی با این شرط که دستگاه گوارش فعالیت طبیعی خود را داشته باشد از تغذیه با لوله استفاده میشود. در این روش ، مواد غذایی مورد نیاز بیمار از طریق لوله های مخصوص ، مستقیما وارد معده یا قسمتهای ابتدایی روده باریک میشود. به این روش غذا دادن به بیمار گاواژ میگویند. معمولا عمل گاواژ هر سه ساعت یکبار با مقدار  مشخصی از محلول که ممکن است آماده و تجاری باشد و یا این که در آشپزخانه بیمارستان تهیه شده باشد انجام میشود.
مقدار این محلول در شروع رژیم کم و حدود 50  سی سی در هر دو ساعت میباشد. به مرور و با توجه به تحمل بیمار این  مقدار به 100، 150،200 و 250 سی سی  در 3 ساعت افزایش میابد.

 

 

  تهیه محلول گاواژ :
دو روش برای تامین محلول گاواژ مورد نیاز بیمار وجود دارد :
1-
از فرمولهای تجاری آماده که در داروخانه ها به فروش میرسد استفاده کنیم. این فرمولها از نظر انرژی و پروتئین با یکدیگر تفاوت میکنند.پزشک معالج و کارشناس تغذیه بسته به وضعیت بیمار ، میزان انرژی و پروتئین مورد نیاز، وضعیت دستگاه گوارش بیمار و ناحیه ای که انتهای لوله مخصوص تغذیه قرار گرفته است ، نوع فرمول مورد استفاده را تعیین مینماید. فرمولهای عمومی که در هر میلی لیتر حاوی یک کیلوکالری انرژی میباشند،معمولا توسط بیشتر بیماران تحمل میشوند و در مورد افرادی که نیازمند محدود کردن مایعات میباشند و دچار اختلالات و نارسایی های کلیوی ، قلبی –عروقی و کبدی هستند از محلول هایی استفاده میشود که در هر میلی لیتر  از آن حدود 5/1 تا 2 کیلوکالری انرژی داشته باشد. (9) قابل ذکر  است این روش از نظر اقتصادی برای بیمار هزینه زیادی را در پی دارد.

2-روش کم هزینه تر این است که مواد غذایی مختلف را برحسب نیاز بیمار و شرایط بیماری وی ، توسط مخلوط کن  با یکدیگر ترکیب نماییم. در این روش، کارشناس تغذیه پس از  گرد آوری لازم در مورد بیمار،میزان انرژی ، پروتئین ، چربی ، کربوهیدرات ، ویتامین و املاح مورد نیاز وی را تعیین نموده و سپس مواد غذایی مختلف را که در بر گیرنده این احتیاجات باشد به مسئول آشپزخانه اعلام مینماید. مسئول  تهیه گاواژ نیز موارد اعلام شده را با دستگاه مخلوط کن آماده کرده و در لیوان های یکبار مصرف به اندازه درخواست شده برای بیمار میفرستد.

تذکر:
برای یک نواخت کردن مخلوط 4 تا 5 دقیقه استفاده از  دستگاه ضروری است. ضمنان مخلوط یکنواخت شده را باید از صافی عبور داد تا تکه های درشت و غیر قابل عبور آن جدا گردد. مواد غذایی مختلف که برای تهیه محلول گاواژ استفاده میشود عمدتا شامل گوشت خوب پخته شده یا آب گوشت ، مرغ یا ماهی پخته ، روغن زیتون ، شیر خشک ، شیر پاستوریزه ، میوه جات نرم مثل موز یا آب میوه ها، آب سبزیجات ، آرد  برنج و یا نشاسته ذرت میباشد. البته از مواد یادشده بسته به شرایط بیمار و نوع بیماری وی ، تعدادی حذف و یا با مواد دیگر جایگزین میشوند. به عنوان مثال چنانچه بخواهیم انرژی محلول را افزایش دهیم و بیمار سابقه دیابت نیز نداشته باشد به این ترکیب میتوانیم شکر یا عسل نیز بیافزاییم.
اگر بیمار دچار اسهال شده باشد میتوانیم ماست را جایگزین شیر نموده و روغن را حذف نماییم.

اگر بیمار دچار یبوست شده باشد، علاوه بر روغن  میتوانیم از سبزیجات پخته نرم استفاده کنیم (البته سبزیجات بایستی  توسط مخلوط کن کاملا نرم شوند تا باعث مسدود شدن لوله مخصوص نشوند)

تذکر :
از تخم مرغ خام به دلیل احتمال آلودگی به باکتری سالمونلا نباید در ترکیب گاواژ استفاده کرد.

نکته مهم :
یکی از اشکالات اساسی تهیه محلول گاواژ در آشپزخانه بیمارستان افزایش احتمال آلودگی آن میباشد. منشاء این آلودگی میتواند دستگاه مخلوط کن یا فردی که  مواد را مخلوط میکند باشد. از آنجاییکه در بسیاری از  بیمارستانها ممکن است رژیم گاواژ برای مدت طولانی تهیه نشود لذا مقدار کمی باقیمانده غذایی در سطح دستگاه مخلوط کن میتواند در فاصله بین دو استفاده منجر به تولید و تکثیر عوامل بیماریزا گردد. به همین دلیل فرد مسئول باید دقت زیادی در شستشوی دستگاه قبل و بعد از  استفاده داشته باشد و محل  نگهداری دستگاه نیز باید عاری از آلودگی باشد. همچنین شستشوی دقیق دستها ، قبل از شروع عمل آماده سازی اهمیت زیادی دارد .

از سوی دیگر محلول گاواژ نباید برای استفاده طولانی مدت تهیه شود. بلکه حداکثر برای 24 ساعت تهیه و در شرایط مناسب دمای یخچال با برودت 4 درجه سانتیگراد نگهداری شود