آهن غیر اشباع UIBC U.I.B.C

نام آزمایش:                           UIBC

نام فارسی تست:  آهن غیر اشباع

توضیح راجع به تست:

آهن از طریق اتصال به ترانسفرین (Transferrin) به مغز استخوان منتقل می شود. در سطح اریتروبلاستها، این کمپلکس آهن خود را رها نموده که جهت ساخت و بکارگیری ساختمان هم (Heme) بکارگرفته می شود. آهن غیر متصل به ترانسفرین به کبد و سایر ارگانهای بدن، غیر از مغز استخوان رفته و به صورت ذرات کلوئیدی آهن در می آیند که به سرعت توسط سلولهای فاگوسیتیک برداشته می شود.

مطالعات فروکینتیک که توسط ۵۹Fe فراهم می شود  در برگیرنده سرعت برداشت آهن رادیواکتیو از پلاسما و سرعت حضور آهن در سلولهای قرمز خون در گردش است.

این نوع روشها نسبتا ساده بوده ولی آهن بازگشتی از بافتها را به گردش خون و نیز بازگشت آهن در نتیجه دیس اریتروپوئزیس یا همولیز را مدنظر قرار نمی دهد. برای اینکه این عوامل را نیز مورد بررسی قرار دهیم نیازمند بکارگیری روشهای مضاعف و دقیق تر و زمانبر- تر در یک دوره زمانی طولانی است.

در مطالعات فروکینتیک، اطمینان از اینکه تمام آهن  تجویز شده به ترانسفرین باند شده است، مهم است. در بسیاری موارد، پلاسما به میزان کافی ترانسفرین دارد. که برای اطمینان از آن اندازه گیری میزان ظرفیت اتصال آهن غیر اشباع (UIBC)[۱] یا غلظت ترانسفرین پلاسمای بسیار قبل از انجام تست مهم است. در صورتی که میزان UIBC کمتر از mg/L۱ یا (۲۰μmol/L) باشد و یا غلظت ترانسفرین زیر g/L ۶/۰ باشد از پلاسمای نرمال (HIV,HBV,HCV منفی) بجای پلاسمای بیمار جهت انجام آزمایشات استفاده می شود.

روش انجام آزمایش:

در شرایط استریل ml۱۰-۵ پلاسما از خون هپارینه تازه تهیه شده و MBq ۴/۰، سیترات آهن رادیواکتیو به آن اضافه می شود. ۱۵ دقیقه در حرارت اتاق انکوبه شده و سرنگ را پرکرده و ml۱  از محلول پلاسما را نگه داشته بقیه را بصورت داخل وریدی به بیمار تزریق     می کنیم. زمانی که نصف سرنگ تزریق شد، زمان سنج را فعال کرده و این زمان را به عنوان زمان صفر در نظر می- گیریم. محلول باقیمانده را به نسبت ۱:۱۰۰ در آب رقیق نموده و میزان رادیواکتیویته را توسط سیستم اندازه گیری مناسب سنجیده و میزان رادیوالکتیویته را به عنوان میزان فعالیت زمان صفر در نظر می گیریم.

بررسی پاکسازی آهن پلاسما

۱-بعد از ۳ دقیقه یک نمونه و ۵-۴ نمونه دیگر طی ۲-۱ ساعت توسط EDTA یا هپارین جمع آوری نمایید.

۲- قسمتی از یکی از نمونه ها را جهت اندازه گیری آهن پلاسما جدا گردد.

۳- رادیوالکتیویته هر نمونه را در واحد حجم اندازه گرفته و میزان بدست آمده را در مقابل زمان رسم کنید.

خطی مستقیم از اتصال نقاط مشخص شده رسم می شود که شیب مشخصی دارد. زمانی را که در آن میزان رادیواکتیویته اولیه نصف می شود را به عنوان نیمه عمر زمان پاکسازی آهن پلاسما پلاسما مشخص می شود (شکل۱).

محدوده نرمال نیمه عمر پاکسازی آهن پلاسما، در حدود ۱۴۰-۶۰ دقیقه است.

سرعت پاکسازی تحت تاثیر وضعیت اریتروپوئزیس و همچنین فعالیت ماکروفاژهای سیستم رتیکلوآندوتلیال بخصوص در کبد، طحال و مغزاستخوان، مکانهایی که آهن بصورت ذخیره ای وجود دارد، بستگی دارد. همچنین در مقادیر کمتر رتیکلوسیتهای در گردش نیز   می توانند مقداری از آهن پلاسما را برداشت نمایند. سرعت بالای پاکسازی نشان دهنده فعالیت بالای یکی از این مکانیسم هاست. برای مثال: در کم خونی کمبود آهن، یا آنمی های خونریزی و آنمی های هملیتیک و پلی- سیتمی ورا[۲].

 در مواردی چون آنمی آپلاستیک سرعت برداشت آهن پلاسما کاهش می یابد. در لوکمی ها و میلوفیبروز نتایج متفاوتی برطبق میزان اریتروپوئز مغزاستخوان و گسترش اریتروپوئز خارج مغز استخوانی دیده می شود.

در دیس اریتروپوئزیس ، سرعت برداشت آهن نرمال یا افزایش یافته است.

بررسی میزان بکارگیری[۳] آهن

نمونه خونی بطور روزانه در طول یک دوره حداقل یک هفته ای پس از تجویز آهن رادیواکتیو جمع آوری شده و رادیواکتیویته خون کامل اندازه گیری شده و درصد کاربرد آهن در هر روز طبق فرمول زیر بدست  می آید.

که در آن f: فاکتور تصحیح حجم متراکم سلولی(PCV)[۴] است. برای مثال:

البته در مواردی که گمان می رود که نسبت PCV یا هماتوکریت (Hct)[۵] بدن به خون ساهرگی ۹/۰(یا ۹۰%( نیست، حجم سلولهای قرمز (RCV)[۶] بایستی اندازه گیری شود. که در صورت استفاده از این روش از طریق فرمول زیر درصد کاربرد آهن بدست می آید.

سپس نتایج بدست آمده در هر روز در مقابل زمان در کاغذ شطرنجی رسم می گردد.

این محاسبه میزان اریتروپوئز موثر را اندازه گیری می- کنند. در موارد نرمال، رادیواکتیویته سلولهای قرمز پس از ۲۴ ساعت اول بصورت ثابتی افزایش می یابد و در روزهای دهم تا چهاردهم به میزان ماکزیمم ۸۰/۷۰ درصد می رسد. در مواقع آنمی مگالوبلاستیک و هموگلوبینوپاتی ها نتایج بدست آمده بدلیل وجود اریتروپوئز بیهوده، ثابت نیستند. همچنین در میلوفیبروز، بسته به میزان اریتروپوئز خارج مغز استخوانی و اینکه طول عمر RBC کاهش یافته است یا نه میزان درصد بکارگیری آهن بی ثبات است. در صورتی که همولیز سریع وجود داشته باشد منحنی حاصل بدلیل تخریب گلبولهای قرمز محتوی آهن رادیواکتیو، بهم خواهد خورد. این حالت اکثراً زمانی آشکار می گردد که نمونه گیری بصورت روزانه و منظم انجام گیرد. در آنمی آپلاستیک میزان بکارگیری آهن ۱۵-۱۰درصد است. در اریتروپوئز غیر موثر به عنوان یک قانون این میزان در حد ۵۰-۳۰ درصد باقی می ماند. الگوی فروکینتیک در بیماریهای مختلف در جدول ۱ و شکل ۲ نشان داده شده است.

 انتشار آهن بدن

علاوه بر تکنیکهای اشاره شده فوق، می توان با استفاده از تکنیکهای اسکن سطحی ارگانهای مختلفی مانند: کبد، طحال، ساکروم (جهت بررسی مغز استخوان) و قلب (جهت بررسی حوضچه خون) پس از تزریق ۵۹Fe، تصویر کلی کینتیک آهن بدست آورد.

 

از طریق این نوع اسکن در طول چندین روز متوالی    می توان مکانهای اریتروپوئز را در مراحل اولیه با شمارش بالا تا مراحل تخریب اریتروسیتی در مراحل تاخیری پی برد. امروزه این آزمایشات به میزان کمی استفاده می شوند. ولی جهت بررسی میزان اریتروپوئز خارج مغز استخوانی در طحال قبل از طحال برداری دارای ارزش بالینی بسیاری است.

همچنین در صورتی که امکانات استفاده از آهن۵۲ (۵۲Fe) که محصول سیکلوترون است و استفاده از تکنیک [۷]PET می توان  تصاویری با وضوح بالا از انتشار داخل و خارج مغز استخوانی بافت خونساز بدست آورد.

خصوصا این تکنیک در اختلالات میلوپرولیفراتیو جهت تشخیص گذار پلی سیتمی به میلو فیبروز و افتراق ترومبوسیتمی اولیه اولیه از ترومبوسیتوز واکنشی، بسیار سودمند است. همچنین در تعیین میزان اریتروپوئز اسکلتی در آنمی آپلاستیک کاربرد دارد.