آندوسکوپی Endoscopy

آندوسکوپی چیست ؟

 

آندوسکوپ یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر با دوربینی بر یک سر آن است. این ابزار که از طریق برش جراحی یا از طریق دهان یا مقعد وارد بدن می‌شود، آندوسکوپی برای بررسی بخش‌های مختلف بدن، از جمله مفاصل، ریه‌ها، مثانه، دستگاه گوارش و آپاندیس به کار می‌رود.

برخی از انواع آندوسکوپی نیاز به آمادگی‌های مخصوص مثلا پاک کردن معده یا روده دارد. لذا پزشک از شما می خواهد که پیش از انجام عمل چیزی نخورد یا ننوشد، یا برای او مسهل تجویز کند.

افرادی که تحت آندوسکوپی قرارمی‌گیرند معمولا با داروهای آرام‌بخش تسکین داده می‌شوند تا درد و ناراحتی‌شان به حداقل برسد.

آندوسکوپهای امروزی، بسیار پیشرفته بوده و بنابراین دارای قیمت زیادی هم می‌باشند. آنها دارای دوربین‌های ویدیویی نیز می‌باشند که تصاویر را می‌توان بطور مستقیم از یک مانیتور (تلویزیون) مشاهده نمود. این آندوسکوپها همچنین دارای لوله‌هایی برای ساکشن یا کشیدن مایع درون معده به خارج، فرستادن هوا به داخل معده و بادکردن آن و عبور دادن وسایل خاصی برای نمونه‌برداری (تکه‌برداری یا بیوپسی) نیز می‌باشند.

آزمایش آندوسکوپی، دقیق‌ترین و مفیدترین راه برای بررسی علل مختلف سوءهاضمه می‌باشد. این آزمایش، بهترین راه تشخیص زخم‌ها و سرطان معده بوده و همچنین برای تشخیص عفونت هلیکوباکترپیلوری بسیار مفید میباشد.

در کدام اعضا آندوسکوپ استفاده می شود ؟

امروزه آندوسکوپ‌های مختلفی طراحی شده‌اند که هر یک از آنها برای بررسی و مشاهده قسمت خاصی از بدن به‌کار می‌‌روند. احتمالا وقتی اسم آندوسکوپی را می‌شنوید شما به طور ناخودآگاه یاد بیماری‌های معده می‌افتید و لوله‌ای را در ذهن می‌آورید که قرار است از دهان وارد شود، به معده برسد و بخش‌های

مختلف معده را بررسی کند اما امروزه تعداد آندوسکوپ‌ها بسیار بیشتر از گذشته شده‌ و بسیاری از دیگر قسمت‌های بدن را هم می‌توان با وسایل مشابه بررسی کرد. به طور مثال، آندوسکوپ‌هایی وجود دارند

که از دهان وارد می‌شوند و به مجرای هوا یا همان نای می‌رسند تا مجاری هوایی را بررسی کنند. به این آندوسکوپ‌ها در اصطلاح پزشکی برونکوسکوپ می‌گویند. از طرف دیگر آندوسکوپ‌هایی وجود دارند که می‌توانند از راه بینی وارد شوند، به دریچه‌های سینوس‌ها برسند، به داخل سینوس‌ها بروند و در نهایت بخش‌های مختلف سینوس‌ها را بررسی کنند. آندوسکوپ‌های دیگری هم وجود دارند که از راه مجرای ادرار وارد می‌شوند و مثانه را مورد بررسی قرار می‌دهند. به این آندوسکوپ‌ها در اصطلاح پزشکی سیستوسکوپ می‌گویند. آندوسکوپ‌های خاصی هم وجود دارند که از مقعد وارد می‌شوند و بخش‌های مختلف روده بزرگ را قابل مشاهده می‌سازند. به این آندوسکوپ‌ها، کولونوسکوپ می‌گویند اما انواع

کوتاه تر آنها رکتوسکوپ نامیده می شوند چرا که فقط بخش انتهایی روزه بزرگ که رکتوم نامیده می شود را بررسی می کنند.

علاوه بر این، انواع مختلف دیگری از آندوسکوپ‌ها هم وجود دارد. به طور مثال در حال حاضر حتی می‌توان داخل مفاصل را با همین روش مورد مشاهده قرار داد. در این موارد پوست روی مفصل را پس از بی‌حسی سوراخ می‌کنند و آندوسکوپ را از طریق پوست به داخل مفصل می‌رسانند تا بتوانند فضای داخل مفصل را ببینند. به این آندوسکوپ‌ها، آرتروسکوپ می‌گویند. آندوسکوپ‌هایی برای مشاهده داخل رحم و حتی داخل فضای شکم هم وجود دارد. شاید بتوان گفت حتی آنژیوگرافی هم در اصل نوعی آندوسکوپی است

اما به هر حال مکانیسم عملکرد آنژیوگرافی با آندوسکوپ‌هایی که تاکنون گفتیم، به طور قابل توجهی متفاوت است.

اگر قرار است برای شما آندوسکوپی انجام شود، حتما به موارد زیر توجه داشته باشید :

# - در صورتی که به بیماری‌هایی مثل هپاتیت یا ایدز مبتلا هستید ، حتما پیش از انجام آندوسکوپی این

موارد را به پزشک خود اطلاع دهید؛ چرا که پزشکان به منظور پیشگیری از انتقال این بیماری‌ها از یک فرد

به فرد دیگر، برای مبتلایان به این بیماری ها از اندوسکوپ‌های مخصوص این بیماران استفاده می‌کنند.

# - قبل از انجام هر گونه آندوسکوپی، تمام داروهای مصرفی را به اطلاع پزشک معالج خود برسانید؛ به ویژه درباره داروهای ضدانعقاد، ممکن است پزشک ترجیح بدهد یک یا چند روز قبل از انجام آندوسکوپی،

بعضی داروهای شما قطع شوند.

# - اگر به اختلالات خونریزی دهنده مبتلا هستید، حتما این موضوع را به اطلاع پزشک برسانید، تا اقدامات لازم را برای مقابله با خطرات احتمالی مهیا کند.

# - هر زمان که برای انجام آندوسکوپی مراجعه می‌کنید، تمام مدارک پزشکی خود را همراه داشته باشید.

# - روز انجام آندوسکوپی تنها به بیمارستان یا محل انجام آندوسکوپی مراجعه نکنید و حتما کسی را با خود همراه داشته باشید.

# - نگران درد و ناراحتی نباشید. پزشکان برای تخفیف درد و ناراحتی بیماران معمولا از داروهای مسکن،

مخدر یا خواب‌آور به میزان لازم استفاده می‌کنند تا انجام این اقدامات برای بیمار قابل تحمل باشد.

# - در برخی آندوسکوپی‌ها لازم است بیمار چند ساعت ناشتا باشد یا پیش از انجام آندوسکوپی از روش‌هایی مثل تنقیه استفاده کرده باشد. درباره نیاز به انجام چنین اقداماتی حتما با پزشک خود مشورت کنید و تمام توصیه‌های او را عمل کنید تا زمان آندوسکوپی مشکلی برای شما ایجاد نشود.

# - برخی اوقات طی انجام آندوسکوپی نمونه‌هایی از بافت‌های داخلی برداشته می‌شود. این نمونه‌ها از سوی خود بیمار یا از سوی پزشک مربوطه به بخش پاتولوژی فرستاده می‌شود تا زیر میکروسکوپ مورد

بررسی قرار گیرد و از روی آن، بیماری تشخیص داده شود. پیگیر نتیجه‌ نمونه‌برداری‌های خود باشید.

# - گاهی لازم است بیمار ساعاتی پس از انجام آندوسکوپی در بیمارستان یا محل آندوسکوپی تحت نظر بماند. این موارد را در برنامه‌ریزی زمانی خود لحاظ کنید.

# - پس از انجام آندوسکوپی اگر دچار هر مشکلی نظیر خونریزی، درد بیش از حد، تهوع و استفراغ یا تب

شدید، هر چه سریع‌تر مساله را با پزشک خود در میان بگذارید.

موارد استفاده از آندوسکوپی فوقانی :

1 - تهوع و استفراغ مداوم

2 - درد درناحیه فوقانی شکم (محدوده بالاتر از ناف )

3 - سوزش سر دل که ناشی از برگشت اسید معده به مری می باشد و با احساس سوزش در گلو یا

قفسه سینه مشخص می شود

4 - خونریزی معده (وجود استفراغ خونی یا وجود خون در مدفوع به صورت دفع مدفوع سیاه و قیری )

5 - اشکال در بلع (گیر کردن غذای جامد یا مایعات در مری )

6 - وجود یافته های غیر طبیعی و یا مشکوک در عکس در رادیوگرافی ، گرفته شده از دستگاه گوارش

فوقانی

7 - خارج کردن جسم خارجی از دستگاه گوارش

8 - برای بررسی ضایعات قبلی و پیگیری آنها از نظر روند بهبودی و گسترش آنها مثل پولیپ ، تومور یا

زخم در جریان آندوسکوپی بر حسب شرایط مثلاً پیدا شدن ضایعات غیر طبیعی از آن ضایعات نمونه برداری (بیوپسی) هم بعمل می آید و یا گاهی اقدامات تشخیصی ویا درمانی دیگر انجام می شود

آمادگی جهت آندوسکوپی :

پزشک متخصص جهت انجام یک آندوسکوپی دقیق و بدون عارضه از دستورالعمل های خاصی پیروی خواهد کرد که این دستورات طوری طراحی شده که بیشترین امنیت و کمترین عارضه را در حین انجام کار

و حتی پس از آن در بر داشته باشد.

بنابراین مطلع بودن بیماروهمراه وی از این روند قبل از انجام آندوسکوپی بسیار اهمیت دارد و همراه بیمار بهتر است از آنها به دقت پیروی کند و در صورت هر گونه ابهامی ، از پزشک بیمار خود کسب اطلاع نماید.

 6 الی 8 ساعت قبل از آن ، بیمار از خوردن و آشامیدن اجتناب ورزد. خالی بودن معده هم برای بیمارمفید خواهد بود چون احتمال استفراغ کردن و ورود محتویات معده به داخل ریه بیمار (آسپیراسیون)

را در طول کار کم خواهد کرد و هم برای پزشک جهت بررسی دستگاه گوارش فوقانی به طور کامل و دقیق مفید خواهد بود .

برخی از داروهای مصرفی توسط بیمار باید قبل از آنجام آندوسکوپی دوزشان تنظیم شود. مثلاً برخی باید چندین روز قبل از آندوسکوپی مصرف نشود و یا برخی باید افزایش دوز یابد. پس همراه بیمار باید حتماً از پزشک بیمار خود در مورد نحوه مصرف داروهایش قبل از انجام کار سوال کند. گاهی پزشک علیرغم

دستورالعمل ها به شما توصیه می کند که مصرف داروی بیمارتان را ادامه دهید .

همیشه بیمار خود را با یک همراه مطمئن برای انجام آندوسکوپی ببرید. چون داروهای خواب آوری که ممکن است جهت آرام کردن او استفاده شود، احتمال دارد بلافاصله پس از انجام آندوسکوپی در وی

مشکلی ایجاد نکند اما گاهی بعد از مدت کوتاهی بیمار دچار تغییرات گذرائی در حرکات و رفتارش می شود که بهتر است در آن زمان یک همراه مطمئن حضور داشته باشد .

در بخش یا اتاق آندوسکوپی :

پرستاری که بیمار را آماده می کند باید در مورد علت انجام آندوسکوپی اطلاع کسب کند و همچنین در مورد مسائل دیگری چون ناشتا بودن بیمار، وجود فرد همراه مطمئن و موارد دیگر اطلاع کسب کند :

# - داروهای مصرفی بیمار

# - مشکلات پزشکی مثل بیماری های قلبی یا ریوی

# - حساسیت به داروها و یا موارد خاص چون رنگها و یا لاتکس که در پزشکی بکار می رود

# - واکنش های شدید حساسیتی به مواد آرامبخش و خواب آور

بعد از کسب اطلاع از شرایط و مناسب بودن وضعیت بیمار، پرستار اقدام به تزریق داخل رگی (ورید) داروی آرامبخش کرده تا او در حین آندوسکوپی آرام و راحت باشد .

علائم حیاتی بیمار که شامل فشار خون ، ضربان قلب و ریتم آن و سطح اکسیژن خونی می باشد ، در صورت نیاز در تمام مدت توسط دستگاه چک می شود (مونیتورینگ)، حتی پرستار نیز بطور دستی فشار

خون و نبض او را کنترل می کند . ممکن است در تمام طول آندوسکوپی نیز اکسیژن به بیمار داده می شود.

پزشک تمام مراحل گفته شده را برای همراه بیمار بازگو می کند و حتی مشکلاتی که ممکن است در حین کار اتفاق بیفتد را نیز متذکر می شود .

نحوه انجام آندوسکوپی :

برای انجام آندوسکوپی، بیمار باید راحت بوده و بر روی سمت چپ خود دراز بکشد. به گلوی او یک اسپری بی‌حس کننده زده می شود تا چیزی احساس نکند. همچنین یک قطعه کوچک محافظ در بین دندانهای

بیمار شما قرار داده می شود. این کار باعث می شود که دندانهای بیمار آسیبی نبیند و نیز دندانهای او هم به آندوسکوپ صدمه نزنند. وقتی که بیمار آماده بود، پزشک، سر آندوسکوپ را روی زبان او قرار داده و

آن را به سمت گلو می‌برد و از بیمار می‌خواهد که آن را قورت دهد، با این کار، مری باز شده و آندوسکوپ

داخل آن می شود و سپس به سمت پایین و معده می‌رود. در طی این مدت، یک پرستار دائماً مراقب بیمار خواهد بود و با یک ساکشن (مکننده بزاق بیمار را که در دهانش جمع شده را بیرون می‌کشد مانند

وسیله‌ ای که در دندانپزشکی وجود دارد). وقتی که سر آندوسکوپ وارد معده شد، از طریق یک لوله که در

آندوسکوپ قرار دارد، معده باد می شود تا مشاهده داخل آن بهتر انجام شود. در صورت مشاهده موارد

مشکوک، پزشک ممکن است اقدام به نمونه‌برداری (تکه‌برداری یا بیوپسی) نماید که این کار، کاملاً بدون درد می‌باشد. وقتی که کار پزشک تمام شد، آندوسکوپ به بیرون کشیده می شود.

در طی انجام آندوسکوپی، اشکالاتی که ممکن است برای بیمار ایجاد شوند عبارتند از: احساس فشار

در گلو و گاهی اوقات احساس ناراحتی در شکم و آروغ زدن (به خاطر هوایی که به داخل معده فرستاده می شود). در هنگام داخل کردن نوک آندوسکوپ به سمت گلو، ممکن است بیمار یکی دوبار آروغ بزند که

این یک واکنش طبیعی می باشد.

بهبودی : ‍

بعد از آندوسکوپی ، برای مدتی بیمار را تحت نظر می گیرند تا اثرات ناشی از دارو برطرف شود . بدترین

ناراحتی که ایجاد می شود ، احساس نفخ معده ناشی از ورود هواست که به سرعت برطرف می شود .

برخی از بیماران گلو درد مختصری پیدا می کنند . اگر شما تمام دستورات گفته شده را رعایت کرده باشید ، بیمارتان پس از مدت کوتاهی می تواند چیزی بخورد . در برخی از بیماران داروهای مصرف شده باعث احساس خستگی و عدم تمرکز می شود . 

پزشک معمولاً نتیجه آندوسکوپی را همان جا به همراه بیمار اعلام می کند مگر در مواردی که بیوپسی گرفته شده و یا بیوپسی برداشته شده که در این حالت باید بعداً مراجعه نماید ، چون بافت برداشته شده جهت بررسی های بیشتر به آزمایشگاه ( پاتولوژی ) فرستاده می شود و اعلام نتیجه آن به اندک زمانی نیاز دارد .

عوارض آندوسکوپی :

آندوسکوپی فوقانی روش بسیار بی عارضه ای است و عوارض ناشی از آن بسیار محدود می باشد ، با این حال برخی از عوارض آن شامل موارد زیر است :

# - ورود محتویات معده به ریه (آسپیراسیون)، به همین دلیل توصیه می شود تا 6 الی 8 ساعت قبل از

آندوسکوپی ناشتا باشید.

# - آندوسکوپ می تواند بندرت باعث صدمه به بافت (سوراخ یا پاره شدن) شود. این عارضه بسیار نادر

ولی جدی است.

# - در مواقع بیوپسی با برداشت پولیپ احتمال خونریزی وجود دارد . اما خونریزی ناشی از آن بسیار

خفیف است ، بطوریکه یا خود به خود بند می آید و یا با اقدامات ساده قابل کنترل است.

# - ایجاد حساسیت به مواد آرامبخش استفاده شده ، که تیم آندوسکوپی حاضر شامل پزشک و

پرستاران قبل از انجام کار مطمئناً از سابقه حساسیت بیمار به این مواد و همچنین باقی مشکلات شما مثل بیماریهای قلبی ، ریوی ، کلیوی و کبدی از شما سوال کرده اند .

# - التهاب در رگی که از طریق آن ماده آرامبخش تزریق شده که به صورت ظاهر شدن علائم التهابی

مثل قرمزی ، تورم ، گرم شدن ناحیه کمپرس کردن به وسیله حوله گرم مناسب خواهد بود و اگر با این

اقدام برطرف نشد ، حتماً با پزشک مربوطه مشورت نمائید.

علائمی که باید سریعاً گزارش داده شوند :

# - درد شدید شکمی ( به غیر از دردهای کرامپی یا پیچشی) ناشی از نفخ معده

# - سفت و متسع شدن شکم

# - استفراغ

# - تب

# - اشکال در بلع و درد شدید درناحیه گلو

# - احساس خش خش در زیر پوست گردن یا قفسه سینه