مراقبتهای پرستاری در سالمندان- آزمون پرسنل

مراقبتهای پرستاری در سالمندان

برکت و خیر ماندگار، همراه بزرگترهاى شماست

"و خدای تو حکم فرموده که جز او را نپرستید و بر پدر و مادر نیکویی کنید، اگر یکی از آنان یا هر دو به سنین کهولت و سالخوردگی رسیدند، زینهار کلمه ای که رنجیده خاطر شوند، نگویید و کمترین آزار به آنان نرسانید و با آنها با اکرام و احترام سخن بگوئید. "

 سوره اسرا آیه ٢۳

« پیران مایه خیر و برکت زندگی بوده و وجودشان در میان جمع و خانواده همچون پیامبری در میان امت است

(حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله)

 

دوران سالمندی مانند دوران کودکی یا جوانی ، یکی از مراحل زندگی است ، با این تفاوت که دوران کودکی و جوانی سرشار از انرژی و تلاش است ولی دوران سالمندی همراه با تحلیل قوا و کاهش میزان فعالیتهای فیزیکی می باشد.

تا قبل از این قرن ، میانگین عمر بسیار پایین بود . اما امروزه بهبود وضع تغذیه ، پیشرفتهای چشمگیر پزشکی و ارتقای سطح بهداشت ، سبب افزایش میانگین عمر گردیده است.

وجود تعداد روز افزون سالمندان در اکثر کشورها ، موجب شده که مقامات دولتی و برنامه ریزان اجتماعی ، توجه بیشتری به این مسئله ابراز نمایند و به وضع مقررات اجتماعی مطلوبتری برای آنان همت بگمارند چرا که با وجود حمایت مالی فرزندان به ویژه در کشورهای آسیایی ، هنوز هم اتکای سالخوردگان به تأمین اجتماعی بسیار است.

جایگاه سالمندان در پرتو تعالیم اسلامی

برخلاف فرهنگ غرب، که وجود سالمندان را در خانواده ‏ها، زائده‏اى مزاحم می ‏پندارند و می کوشند براى آنکه آزادی هاى شخصی ‏شان محدود نشود و مزاحمى نداشته باشند، به نحوى آنان را از محیط خانه و روابط خانوادگى دور کنند و به «خانه سالمندان» بفرستند، اسلام به آنان ارج می ‏نهد و حرمت قائل است و به رعایت حقوق و احترام آنان سفارش کرده و به بهره گیرى از تجارب و افکار پخته آنان تشویق می کند.

محور وحدت

 مجموعه افراد یک فامیل، نسبت به بزرگ خاندان احترام می ‏گزارند و در کارها با آنان مشورت می ‏کنند و در اختلافات، به رأى و حکمیت و داورى آنان ارج می ‏نهند و گاهى یک سخن از سوى آنان، آتش فتنه‏ اى را خاموش می ‏سازد، یا تفرقه و کدورتى را به وفاق و همدلى و آشتى مبدل می ‏سازد. نعمت وجود با برکت آنان، اغلب تا هستند، ناشناخته است. وقتى به جایگاه حساس و مهم و نقش کارگشاى آنان پى می‏برند که از دست بدهند. چه بسیار اختلاف ها و قهرها و نزاع هاى خانوادگى که پس از درگذشتِ «بزرگ خاندان» چهره نشان می ‏دهد و چه بسیار رابطه‏ ها و رفت و آمدها که قطع می ‏شود، یا به سردى می ‏گراید، و علت آن فقط از دنیا رفتن محورى است که مایه دلگرمى، امید، انس و معاشرت فامیل است.

رسول خدا (ص) فرمود: «البَرکة مَعَ اکابِرِکم»: برکت و خیر ماندگار، همراه بزرگترهاى شماست. در سخن دیگر فرمود: «الشّیخُ فى اَهْلِهِ کالنّبىِ فى اُمّتهِ»؛ پیرمرد در میان خانواده ‏اش، همچون یک «پیامبر» در میان امتش است. این اشاره به همان نقش محورى، فروغ‏ بخشى، صفا آورى، هدایت و ارشاد، تجمع و الفت است که در وجود آنان نهفته است. پس اگر بزرگترها در فامیل و خانواده، چراغ روشنی ‏بخش و محور وحدت و همدلى و عامل انس و ارتباط و رفت و آمدهاى خانوادگی ‏اند، باید این جایگاه، محفوظ بماند و مورد حراست و تقویت قرار گیرد.

حرمت بزرگترها

رعایت ادب و مقتضاى حق ‏شناسى نسبت به عمرى تلاش صادقانه و ایثارها، گذشت ها، دلسوزی ها و سوختن و ساختن ها که بزرگان از خود نشان داده‏ اند، آن است که در خانواده‏ ها مورد تکریم قرار گیرند، عزیز و محترم باشند، به آنان بی ‏مهرى نشود، خاطرشان آزرده نگردد، به توصیه‏ ها و راهنمایی هایى که از سر سوز و تجربه می ‏دهند، بی ‏اعتنایى نشود.

خود «بزرگسالى» و «سن بالا» در فرهنگ دینى ما احترام دارد. این سخن پیامبر خدا (ص) است: «مَنْ عَرَفَ فَضْلَ کبیرٍ لِسنّهِ فَوَقَّرَهُ، آمَنَهُ اللَّهُ تعالى مِن فَزَعِ یوم القیامة»؛ هر کس فضیلت و مقام یک «بزرگ» را به خاطر سن و سالش بشناسد و او را مورد احترام قرار دهد، خداى متعال او را از هراس و نگرانى روز قیامت ایمن میدارد. احترام به بزرگترها و ترحم و مهربانى نسبت به کوچکترها، از دستورالعمل هاى اخلاقى اسلام است و کانون خانواده ‏ها را گرم و مصفا می ‏سازد و این، توصیه امام صادق(ع) است که فرمود:

 «لَیسَ مِنّا مَنْ لَمْ یُوَقِّرْ کبیرَنا وَ لَمْ یَرْحَمْ صَغیرنا»؛ کسى که بزرگ ما را احترام نکند و کوچک ما را مورد شفقت و عطوفت قرار ندهد، از ما نیست.

 این سخن را نیز از حضرت على(ع) به یاد داشته باشیم که فرمود:

«یُکْرَمُ العالِمُ لِعلمه و الکبیرُ لِسِنّهِ»؛ دانشمند را به خاطر علمش و بزرگسال را به خاطر سن او، باید احترام کرد.اگر جوانان قدر پیران را نشناسند و به جایگاه آنان حرمت ننهند، هم رشته‏ هاى عاطفى پیوندهاى انسانى از هم گسسته می‏شود، هم از رأفت و عاطفه و تجربه سالخوردگان محروم می‏شوند، هم نشانه بی ‏توجهى خود به ارزشها را امضا کرده‏ اند. حضرت على(ع) در یکى از سخنان خویش، ضمن انتقاد از اوضاع زمانه و ناهنجاریهاى رفتارى مردم، از جمله بر این دو مسأله تأکید می ‏فرماید:

1- بی ‏احترامى کوچکترها نسبت به بزرگترها

2- رسیدگى نکردن توانگران به نیازمندان: «انّکم فى زمانٍ ... لا یُعَظِّمُ صغیرُهم کبیرَهُمْ و لا یَعُولُ غَنیُّهُم فقیرَهم»؛ شما در زمانه‏ اى به سر می‏برید که کوچک به بزرگ تعظیم و تکریم نمى‏کند و ثروتمند، به فقیر رسیدگى نمی‏کند!

 

« احترام به والدین در اسلام »

تواضع در برابر والدین و احترام و اطاعت از آنان ، کمترین حقی است که والدین بر گردن فرزندان خود دارند . قرآن کریم می فرماید :

 « واخفض لهما جناح الذل من الرحمة».

« بال های تواضع خویش را در برابر آنها (والدین) از روی محبت و لطف فرود آور». و نیز روایاتی از اهل بیت علیهم السلام در این باب به ما رسیده است ، از جمله : رسول گرامی اسلام فرمودند :

 - یکی از صور تکریم و تعظیم ذات اقدس الهی احترام و تجلیل سالخوردگان مسلمان است.

- کسیکه پیر مسلمانی را تجلیل نماید خداوند او را از ترس روز قیامت ایمن می دارد.

- کسیکه پیران را مورد تکریم و احترام قرار ندهد از ما نیست و با ما بستگی و پیوستگی ندارد.

 متأسفانه در زمان ما ، تکریم سالخوردگان کمرنگ شده و به آنان عنایت نمی شود . آیا با تمام سفارشاتی که دین مبین اسلام نسبت به تکریم والدین داشته می توان ، والدین خویش را به هنگام فرو افتادن در ورطه ناتوانی و خزان زندگی رها کرده و در غربت تنهایی گذاریم؟ سالمندان که زندگی سخت و دشوار خویش را در فراهم نمودن شرایط زندگی بهتر برای فرزندان خود گذرانده اند و به دوران پیری رسیده اند ، تنها یک آرزو دارند و آن این است که در خانه ای آرام و مملو از محبت در کنار فرزندان و نوادگان خویش ، روزهای آخر عمر را سپری نمایند.

سالمندان امروز جوانان دیروز اند ، پس بهتر است اندکی به فردای خویش نیز بیاندیشیم و سالمندان ، این اندیشه های سرشار و خاموش را تکریم نماییم چرا که تکریم بزرگان مایه برکت در زندگی است.

انتقال فرهنگ

 از عمده ‏ترین راههاى انتقال یک فرهنگ به نسلهاى آینده، رفتار پدر و مادر و مربیان است. کودکان، آنچه را در رفتار بزرگترها ببینند، از آن الگو می ‏گیرند. احترام به بزرگترها و رعایت ادب و تکریم نسبت به سالخوردگان، اگر در عمل و رفتار ما تجلى یابد، فرزندان ما نیز، این فرهنگ را می ‏آموزند و با همین آداب و سنن بار می‏آیند. کسى که انتظار ادب و معرفت و حق‏ شناسى از فرزندانش دارد، باید همین حالت را نسبت به پدر و مادر و بزرگترها نشان دهد، تا کوچکترها هم از او بیاموزند. این یک سنت تاریخى و تأثیر و تأثر از اعمال و رفتار است. هر کس چیزى را درو می‏کند که کِشته است. اگر در حدیث است که «لا میراثَ کالادب»؛ هیچ ارثى همانند ادب نیست که از بزرگان به فرزندان برسد، در این مورد هم مصداق می ‏یابد.

 امام على(ع) فرمود: «وَقِّرُوا کبارَکُمْ، یُوَقّرْکُمْ صِغارُکُم»؛به بزرگانتان احترام کنید، تا کوچکترها هم به شما احترام کنند.

 امام صادق(ع) نیز فرموده است: «بِّروا آباءَکم، یَبِرُّکُمْ اَبْناؤکُمُ»؛به پدرانتان نیکى کنید، تا فرزندانتان هم به شما نیکى کنند. این دقیقاً برداشت محصول، از زراعتى است که انسان با رفتارش در زمین دل و لوح جان کودکان انجام می دهد.

مهمترین درس تربیتى، آن است که با عمل داده شود. کودکان نیز مستعدترین شاگردانی ‏اند که «درسهاى عملى» را با دقت، از رفتار ما می ‏آموزند. اگر ما به سالمندانمان احترام نگذاریم، از خردسالان و نوجوانان چه انتظارى داشته باشیم که با سالخوردگان و خود ما با احترام و تعظیم و تکریم، برخورد کنند؟ این ارتباط متقابل در تأثیرگذاریهاى رفتارى را نمی ‏توان نادیده گرفت. به قول معروف، اگر احترام امامزاده، توسط متولى رعایت نشود، از دیگران چه انتظارى است؟!

جاى سالمندان، پیش از آنکه در «آسایشگاه»ها و «سراى سالمندان» باشد، کانون گرم و بامحبت خانه ‏هاست، تا چراغ خانه روشن بماند و محور تجمع و الفت افراد گردند. و از اندیشه آنان نیز استفاده شود. بالاخره آنان، حاصل یک عمر، تجربه و چشیدن سرد و گرم روزگارند و می ‏توانند «مشاور» خوبى در تصمیم‏ گیریهاى زندگى باشند.

 آنچه در آینه جوان بیند یر در خشت خام، آن بیند

سالمنــدی

Gerontology (پیرشناسی): مطالعه علمی پدیده ها و بیماری های دوران پیری

Geriatrics : بخشی از علم پزشکی که با حالات و بیماری های دوران پیری سروکار دارد.

Gerontologist (پیری شناسی): متخصص مسائل دوران پیری

مقایسه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه

در حال توسعه

نرخ تولد بالا

درصد سالمندان پایین (5-4 درصد)

نرخ مرگ و میر در حال کاهش

امید زندگی پایین

پدیده سالمندی یک مسئله نوین است

توسعه یافته

نرخ تولد پایین

درصد سالمندان بالا (25-15 درصد)

نرخ مرگ و میر پایین

امید زندگی بالا (80-75 سال)

پدیده سالمندی یک مسئله مشهود است

مراحل زندگی انسان

از تولد تا یک ماهگی ← مرحله نوزادی

از یک ماهگی تا سن 12 سالگی ← مرحله کودکی

سنین تا بلوغ ← دوران نوجوانی

دوران بلوغ و شکوفایی آن (حدود 2 سال)

سنین حدود 26 یا 28 سالگی ← دوران جوانی

تا حدود 40 سالگی ← دوران میانسالی

از 40 تا 60 سالگی ← سنین بزرگسالی

از 60 سالگی به بعد ← سن کهولت و پیری

سالمندی

یک فرآیند زیست شناختی مشترک برای تمامی موجودات زنده است.

از زمان تولد شروع می شود و نمیتوان آن را متوقف یا معکوس نمود.

با مراقبت صحیح می توان فرآیند سالمندی را به تاخیر انداخت.

از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

اغلب افراد 60 سال یا بالاتر (یا 65 سالگی و بالاتر) به عنوان سالمند تلقی می شوند.

گروه های سالمند

1- سالمندان جوان ( Young-old ) – محدوده سنی 75-60 سالگی- از نظر جسمی فعال و از نظر ذهنی هوشیار

2- سالمندان پیر ( old-old )- بالاتر از 75 سال- از نظر جسمی شکننده و دارای انواع اختلالات جسمی و روانی

تغییرات در دوران سالمندی

  • ·       تغییرات استخوانی در دوران سالمندی

1.      استخوانها فشردگی خود را از دست داده و شکننده می شوند (استئوپوروز)

2.      استئوپروز در زنها پس از یائسگی شایعتر است.

3.      با افزایش سن کاهش کلسیم از استخوان بسیار بیشتر از ذخیره کلسیم تازه می باشد.

4.      با یک فشار مختصر ممکن است استخوانها شکسته شوند.

5.      استخوانهای شکسته به آسانی بهبود نمی یابند.

  • ·       تغییرات عضلانی در دوران سالمندی

1.      عضلات به تدریج دچار لاغری و ضعف می شوند.

2.      عضلات مسئول حرکات سریع بیشترین آسیب را می بینند (عضلات اسکلتی)

3.      کاهش عملکرد قلب، کلیه و ... بوجود می آید.

4.      فونکسیون کلیه در یک فرد 70 ساله حدود 30 درصد کاهش می یابد.

5.      عضلات مسئول کارهای جسمی سنگین کمتر تحت تاثیر قرار می گیرند.

  • ·       تغییرات چربی در دوران سالمندی

1.      ذخیره چربی در قسمت پایین شکم، باسن و قسمتهای بالای ران شایع است.

2.      کاهش فعالیت و عدم کاهش غذای مصرفی سبب افزایش چربی بدن می شود.

3.      پاها لاغرتر با تنه گرد و وزن ثابت (توزیع مجدد چربی در بدن)

4.      فقدان چربی زیر جلدی ← ظاهر تکیده+عضلات لاغر

5.      پوست ← خشک خارش

  • ·        تغییرات آب بدن در دوران سالمندی

درصد طبیعی آب بدن

دوران جنینی 90% وزن بدن

دوران نوزادی 80% وزن بدن

دوران بلوغ 70% وزن بدن

درصد آب بدن در دوران پیری

مرد 65 ساله 60% وزن بدن

مرد 80-70 ساله 55% وزن بدن

زن 80-70 ساله 50% وزن بدن

1.      افراد سالمند کمتر احساس تشنگی می کنند و کمتر آب می نوشند بنابراین به سادگی دچار کم آبی می شوند که خطرناک است.

2.      در دوران سالمندی آب بدن به شدت کاهش می یابد.

حفظ تندرستی سالمندان

چون پیر شدن قابل اجتناب نیست، بنابراین باید با کمی مراقبت و احتیاط از بسیاری از ناتوانی ها جلوگیری یا آنها را به تعویق انداخت.

مراقبتها باید از میانسالی (دهه پنجم زندگی) شروع شود چرا که میانسالان فعلی سالمندان آینده خواهند بود.

پیشگیری از حوادث در سالمندان

  • عدم توانایی حرکات سریع و سرگیجه از علل عمده حوادث در سالمندان می باشد.
  • شکستگی استخوان پاها و لگن شایع و از دلایل عمده ناتوانی در سالمندان می باشد.
  • 75 درصد حوادث در منزل یا حوالی آن رخ می دهند که شایعترین نوع حادثه افتادن می باشد.

اقدامات حفظ تندرستی نسبی در افراد سالمند

  • انجام فعالیتهای روزمره زندگی ( A.D.L ) در ساعات مشخص و منظم برای حفظ نظم ریتم بیولوژیک بدن
  • داشتن یک برنامه خواب منظم (خوابیدن در ساعات منظم + عدم مصرف قرصهای خواب آور و ...)
  • حفظ بهداشت فردی (استحمام روزانه، بهداشت دهان و دندان و ...)
  • حفظ حرکات طبیعی روده ها (رژیم غذایی حاوی فیبر، داشتن فعالیت و ورزش و ...)
  • حفظ فعالیتهای اجتماعی (حفظ بهداشت روانی، مشارکت در امور اجتماعی و...)
  • اقدامات بهداشتی و پیشگیری کننده (کنترل منظم فشارخون، وزن بدن، معاینات دوره ای و ...)
  • دقت و احتیاط در دریافت داروها (عدم مصرف خودسرانه، کمک گرفتن از افراد حرفه ای و...)

پیام های بهداشتی برای سالمندان

1-     فعالیت های روزمره حفظ شوند و اجتناب از نشستن و خوابیدن طولانی

2-     انجام پیاده روی و اجتناب از تمرینات سنگین و ورزشی

3-     رژیم غذایی مناسب و متناسب با فعالیتهای فیزیکی

4-     کنترل چاقی با رژیم غذایی و ورزش

5-     خواب شبانه بدون استفاده از قرص

6-     رعایت بهداشت فردی (استحمام روزانه و استفاده کمتر از صابون)

7-     اجتناب از یبوست با تمرینات ورزشی و برنامه منظم اجابت مزاج

8-     اجتناب از تنهایی و خستگی و داشتن فعالیت اجتماعی

9-     درمان و مراقبت صحیح از بیماریها

10- دریافت معاینات بطور مکرر

11- اجتناب از هوای بسیار سرد و بسیار گرم

12- دقت لازم در زمان عبور از پله ها

13- روشنایی کافی محیط

14- اجتناب از انجام حرکات سریع

15- دقت در راه رفتن روی فرشها و قالیچه ها

16- در صورت افتادن حتماً با پزشک مشورت شود.

17- احتیاط در عبور از عرض خیابان

18- مصرف داروها با مشاوره پزشک

19- کمک گرفتن از اعضاء خانواده برای مصرف صحیح دارو

20- استفاده از دارو فقط در موارد ضرورت

21- مصرف مایعات فراوان و رژیم غذایی متناسب (ماهی، میوه، سبزیجات، کم نمک و ...)

بیماریها و اختلالات شایع در افراد سالمند

  • هیپرتانسیون
  • بیماری های قلبی
  • حوادث عروقی مغز
  • دیابت
  • سرطان
  • بیماریهای تنفسی
  • بی اختیاری ادراری
  • اختلال در بینایی و نابینایی
  • ناشنوایی و کم شنوایی
  • اختلالات حرکتی (آرتریت، آرتروز و ...)
  • اختلالات روانی
  • اختلالات دهان و دندان

منشور حقوق سالمندان از دیدگاه قرآن

 

 

 

سالمند :به افراد بالای 60 سال اطلاق می شود

پدیده سالمندی :

- بر اساس منابع علمی جمعیت ، زمانی که 8 % جمعیت را افراد 65 سال و بالاتر و یا 12 % جمعیت را افراد 60 سال و بالاتر تشکیل می دهد پدیده سالمندی در جمعیت استقرار می یابد .

مسلمابا مسن شدن جمعیت بار مضاعف بیماریهاو افزایش خطر ناتوانی ،منجر به توسعه بیماریهای مزمن ودر نتیجه افزایش هزینه ها وافت سطح کیفی زندگی می گردد.

بطوریکه امروزه حدود 700 میلیون نفر از جمعیت جهان را افراد سالمند بالای 60 سال تشکیل می دهند

و تا سال 2020 این رقم به بیش از یک میلیارد نفر خواهد رسید.

در کشور ما بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 75 سالمندان بالای 60 سال حدود 6/6% کل جمعیت را شامل می شدند

وبراساس سرشماری سال 85 این میزان به حدود 7.3% رسیده است

و پیش بینی می شود تا سال 1429 به 24/9% برسد .

 

اطلاعات جمعیتی سالمندان تحت پوشش دانشگاه

جمعیت کل تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد درسال 90 تعداد 4927674 نفر

  • جمعیت کل سالمندان ( جمعیت بالای 60 سال ) 349783 نفر
  • درصد جمعیت سالمندان 7.09در صد

مردان

زنان

شهر

روستا

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

179126

51.2

170657

48.8

249103

71.3

100680

28.7

                     

مقایسه پیش بینی روند سالخوردگی جمعیت در ایران، جهان و مناطق توسعه

 

وضعیت سوء تغذیه در سالمندان

شیوع سوء تغذیه در سالمندان که توسط پژوهشکده بوعلی با همکاری معاونت بهداشتی صورت گرفته است نشان داد که 12 درصد سالمندان دچار سوء تغذیه و 45.3 درصد در معرض خطر سوء تغذیه و 42.7 درصد سالمندان دارای وضعیت تغذیه ای مناسب می باشند .

سوء تغذیه در زنان بیش از مردان ،در روستائیان بیش از شهرنشینان و در افراد بی سواد بیشتر از با سواد و در سالمندانی که تنها زندگی می کنند بالاتر است .

شیوع افسردگی در سالمندان

بررسی انجام شده در سال 85 نشان داد که شیوع افسردگی در سالمندان 23.3 درصد می باشد که این رقم در مردان روستایی بیش از مردان شهری و زنان شهری بیش از زنان روستایی می باشد افسردگی در زنان (23.4) بیش از مردان (22) درصد می باشد .

رابطه افسردگی با سوء تغذیه نشان داد که 23.7 درصد افرادی که سوء تغذیه دارند افسرده هستند در صورتیکه افرادی که سوء تغذیه ندارند 20.7 درصد افسرده می باشند

 

 

/ 0 نظر / 116 بازدید