سرطان چیست-آزمون پرسنل

سرطان چیست؟

سرطان یک بیماری نیست بلکه نوعی از بیماریست. بیش از 200 نوع متفاوت از بیماری سرطان وجود دارد که هر کدام به شیوه های خاص ایجاد می شوند. چیزی که در همه آنها مشترک است این است که همه آنها به روشی مشابه شروع می شوند با تغییر در ساختار طبیعی یک سلول. تقسیم سلولهای غیر طبیعی تحت کنترل نیستند و معلوم نیست که چه زمانی متوقف می شود یک دسته از سلولهای غیر طبیعی یک تومور نامیده می شود. همه تومورها سرطان نیستند دونوع تومور وجود دارد:

 خوش خیم و بد خیم.

 تومورهای خوش خیم سرطان نیستند. تومورهای بد خیم همان سرطان ها هستند و می توانند به قسمت های مجاور بدن حمله کنند و مانع فعالیت سلولهای سالم آن منطقه شوند.در عین حال سلولهای تومورهای بدخیم می توانند گسترش یافته و به نقاط دیگر بدن دست اندازی کنند و در مکانی دور از محل اولیه تجمعاتی از سلولهای غیر طبیعی را ایجاد کنند. این مرحله را متاستاز می نامند.

 معرفی مشکل سرطان: در سال 2005، در دنیا 6/7 میلیون نفر جان خود را به دلیل ابتلا به سرطان از دست داده اند. در سال 2020، 16 میلیون نفر به سرطان مبتلا می شوند و در همین زمان، سالانه 10 میلیون نفر از این بیماری می میرند. در 10 سال آینده در صورتی که اقدامی صورت نگیرد 85 میلیون نفر بدلیل سرطان خواهند مرد. بیش از 70% موارد مرگ و میر ناشی از سرطان در کشورهای دارای درآمد پایین یا متوسط است. اما مشکل واقعی سرطان بیشتر از این اعداد است چرا که یک سوم بیماران دچار افسردگی و اضطراب در حد بالینی هستند و همچنین به دلیل از دست رفتن درآمد و لزوم تامین مخارج درمان، آسیب شدیدی به عملکرد اقتصادی خانواده وارد می شود. با این حال، از سرطان می توان رهایی جست زیرا بیش از 40% موارد سرطان قابل پیشگیری هستند و ثلث دیگر بیماران در صورت تشخیص به موقع قابل درمان قطعی می باشند. در بقیه بیماران نیز که غیر قابل درمان هستند، انجام درمان های حمایتی به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک اساسی خواهد نمود. در آخرین آمار در کشورما، سرطان با 4/9% بعد از گروه بیماریهای دستگاه گردش خون ( 4/33% ) و سوانح مسمومیت و خودکشی ( 4/13% ) به عنوان سومین علت مرگ مطرح گردیده است. در هرسال در کشور حدود 100 هزار مورد جدید سرطان بروز می نماید. تفاوت بازری در نحوه بروز سرطان و میزان آن در مناطق مختلف جغرافیایی کشور مشاهده شده است. . . مهم علایمی که باید مراقب آنها باشید و با یافتن هرکدام از آنها به پزشک مراجعه نمایید، به قرار زیر است:

 1- وجود توده در هرجایی از بدن مانند پستان یا بیضه

 2- تغییر در یک خال پوستی

 3- زخمی که بهبود نمی یابد

 4- سرفه یا گرفتگی صدا بطور مداوم

 5- سوء هاضمه یا اختلال در بلع بطور مداوم

 6- تهوع یا سرفه خون آلود

 7- تغییر در عادات طبیعی روده مانند اسهال یا یبوست بطور دایم

 8- وجود هرگونه خون در ادرار یا مدفوع و هر خونریزی غیر طبیعی واژینال

 9- کاهش وزن غیر قابل توجیه 10- بی اشتهایی غیر قابل توجیه

نگاهی جامع به اپیدمیولوژی سرطان‌ها در ایران
نقشه ایرانی سرطان

ایران به عنوان کشوری در حال توسعه، دوره گذر اپیدمیولوژیکی بیماری‌های خود را تجربه کرده و در این زمینه بار بیماری‌های‌ زیادی را تحمل می‌کند. این گذر اپیدمیولوژیکی و دموگرافیکی که در ایران در حال رخ دادن است، تاثیر قابل‌توجهی بر الگوی موربیدتی و مورتالیتی بیماری‌ها در آینده نزدیک و دور خواهد داشت، خصوصا آنکه ظهور بیماری‌های مزمن غیرواگیردار، مشکلات سلامتی ناشی از پیر شدن جمعیت و صدمات ترافیک جاده‌ای آن را تحت تاثیر قرار خواهند داد. در این میان، سرطان نیز یکی از مشکلات عمده سلامتی در ایران محسوب می‌شود.

بر اساس آخرین بررسی‌های آماری و اپیدمیولوژیک در ایران، سرطان بعد از بیماری‌های قلبی عروقی و حوادث غیرعمدی، سومین عامل مرگ و میر محسوب می‌شود، به طوری که سالانه بیش از 30 هزار نفر از جمعیت ایران در اثر این بیماری جان می‌بازند و تخمین‌زده‌ می‌شود سالانه بیش از 70 هزار مورد جدید سرطان در کشور رخ می‌دهد. از سویی، انتظار می‌رود با افزایش امید به زندگی و افزایش درصد سالمندی درجمعیت کشور، بروز سرطان نیز در یک دهه آینده به شدت افزایش یابد.

نتایج کلی
بر پایه گزارش کشوری ثبت موارد سرطانی در سال 1384 که در برگیرنده اطلاعات جمع‌آوری شده از مراکز پاتولوژی 41 دانشگاه علوم پزشکی سراسر کشور ایران است، تعداد کل 55 هزار و 853 مورد سرطان جدید ثبت شده که 31 هزار و 355 (13/56 درصد) مورد مربوط به مردان و 24 هزار و 498 (87/43 درصد) مورد در زنان اتفاق افتاده، بنابراین نسبت جنسی بروز سرطان در سال 1384، برابر 128 است، یعنی در مقابل هر 100 بیمار زن، 128 بیمار مرد وجود داشته است. از سویی، شایع‌ترین سرطان‌ها بر اساس جمع کل مرد و زن، به ترتیب شامل سرطان‌های: 1) پوست (1/15 درصد)، 2) پستان (7/10 درصد)، 3) معده (4/10 درصد)، 4) کولورکتال (3/7 درصد)، 5) مثانه (7 درصد)، 6) مری (5/5 درصد) بوده و دیگر سرطان‌ها به ترتیب عبارت‌اند از بدخیمی‌های دستگاه خون‌ساز، پروستات، غدد لنفاوی و ریه.
اگر بخواهیم به تفکیک جنسیت بیماران، شایع‌ترین سرطان‌ها را رتبه‌بندی نماییم، در مردان به ترتیب پوست، معده، مثانه، پروستات، کولورکتال، دستگاه خون‌ساز، مری، ریه، غدد لنفاوی و مغز و در زنان به ترتیب پستان، پوست، کولورکتال، معده، مری، دستگاه خون‌ساز، تیرویید، تخمدان، غدد لنفاوی و مثانه قرار دارند.

 شیمی درمانی چیست و چگونه در بدن عمل می کند؟

مقصود از شیمی درمانی، درمان بیماری از طریق بکار بردن داروهای گوناگون است. ودر معنای خاص آن که امروزه بکار برده می شود غرض درمان دارویی تومورهای گوناگون ( یا به اصطلاح سرطان ) است. استفاده از داروهای ضد سرطان یا شیمی درمانی یکی از چند راه درمان این گونه تومورها است و می توان آن را با روشهای دیگری مثل جراحی و پرتو درمانی توام کرد. شیمی درمانی در معالجه تومورها بسیار موثر بوده و امروزه با کشف داروهای جدید ضد تومور این تاثیر رو به افزایش است.
در این بخش به پرسشهای احتمالی بیمار یا اطرافیان وی پاسخ داده می شود.
بیمار چگونه شیمی درمانی می شود؟

بیشتر داروهای ضد تومور را به یکی از روشهای زیر به بیمار می دهند:
 
1- خوراکی
2-  تزریق عضلانی
3- تزریق وریدی
4- داخل صفاقی
5- داخل کانال نخاع  
 

*آیا شیمی درمانی درد دارد؟

معمولا مصرف داروهای شیمی درمانی دردی بدنبال ندارد. در مورد موارد خوراکی و یا تزریق عضلانی مانند سایر داروهای هم شکل هستند. در مورد داروهای داخل وریدی باید گفت اگر دردی هم داشته باشد در همان موقع زدن سوزن است. بیمار شاید از سوزش خفیفی در جای سوزن شکایت کند.
بعضی داروها شاید در هنگام تزریق باعث ناراحتی های جزئی مثل احساس گرما یا دل بهم خوردگی بشود که مدت اینگونه عوارض بسیار کوتاه است. اگر دارویی را اشتباهی زیر پوست تزریق کنند یا دارو از دیواره رگ به بیرون راه پیدا کند جای تزریق متورم شده درد شدیدی می گیرد. اگر در وقت تزریق دردی احساس کردید فورا به پزشک یا پرستار مسئول اطلاع دهید.


عوارض جانبی شیمی درمانی:
عوارضی مانند ریزش مو و احساس خستگی معمولا در هفته های اول دوره درمان آغاز می شود و تا آخر آن ادامه دارد. بعضی دیگر مثل تهوع و استفراغ معمولا یکی دو ساعت پس از تزریق شروع می شود و حداکثر تا 48 ساعت بعد ادامه پیدا می کند. عموما اکثرا این گونه عوارض پس از قطع دارو کم کم از بین خواهد رفت.
بی شک عوارض جانبی چیزهای چندان خوشایندی نیستند اما اگر آنها را دریک کفه ترازو بگذارید و بهبودتان را درکفه دیگر، آن وقت می بینید که به تحملش می ارزد.
در طول درمان کم کم از پاره ای عوارض جانبی کاسته می شود و این حاصل سازگاری بدنتان با داروست.


*چرا اینهمه روی تغذیه خوب تاکید می شود؟
شما با تغذیه درست و مناسب بهترین فرصت ممکن را برای بدنتان فراهم می کنید تا با بیماری دست و پنجه نرم کند. نظر متخصصان این است که تغذیه متعادل و متناسب به قدرت بیمار در تحمل عوارض جانبی می افزاید. تغذیه درست و مناسب یعنی انتخاب غذاهای گوناگون که ویتامین ها و مواد معدنی و پروتئینی و مواد لازم دیگر را به بدن برساند. غذایی بخورید که هم کالری کافی برای حفظ انرژی و وزن بدنتان را داشته باشد و هم حاوی پروتئین کافی باشد که برای بازسازی سلولهای طبیعی پوست و مو و سایر اندام هایی که در شیمی درمانی آسیب دیده لازم است.

چه غذایی بخوریم؟

برای آنکه یک برنامه غذایی درست داشته باشید نوصیه می شود بیشتر از این مواد غدایی استفاده کنید.
- میوه و سبزیجات : تامین ویتامین ها و مواد معدنی
- مواد گوشتی مثل ماهی، مرغ، گوشت قرمز: تامین پروتئین مواد معدنی و ویتامین ها
- تخم مرغ: منبع خوب پروتئین
- شیر و فرآورده های لبنیاتی

*بی اشتهایی چطور برطرف می شود؟

شیمی درمانی می تواند عادات غذایی شما را به هم بریزد. اغلب کم اشتهایی یا بی اشتهایی و بی میلی به غذا از عوارض شیمی درمانی است. ( گاهی بر عکس فرد پرخور می شود ). این عارضه ( کم اشتهایی ) درچند روز اول و پس از آغاز هر دوره درمانی در بیمار پدیدار می شود. یک راه خوب رفع بی اشتهایی اضافه کردن دفعات غذا خوردن و کاستن از میزان هر وعده است. قدم زدن قبل از خوردن غذا موثر است.
خیلی از بیماران اشتها به گوشت و فرآورده های گوشتی را از دست می دهند و علتش اختلالی است که در اثر شیمی درمانی در پرزهای چشایی پیدا می شود. در اینصورت مزه گوشت در دهان بیمار تلخ می شود. بازدن چاشنی ها و سس های مختلف می توان گوشت را خوش طعم کرد. برخی بیمارن عقیده دارند وقتی با قاشق و چنگال غیر فلزی غذا می خورند گوشت کمتر در دهانشان تلخ می شود.


چقدر مایعات بخورید؟

برخی داروهای شیمی درمانی روی کلیه ها و مثانه اثر مستقیم دارند. اگر درمیان داروهای شما از این نوع داروها باشد ( طبق نظر پزشکتان ) ضروری است که در 48 ساعت اول پس از تزریق مایعات بیشتری خصوصا از نوع چای و آبمیوه بخورید. بطور کلی مصرف زیاد مایعات برای دفع دارو از بدن و کاهش عوارض جانبی آن کمک موثری است.

با عوارض جانبی چه باید کرد؟

در این بخش پیشنهادهایی می شود که با رعایت آنها می توانید عوارض جانبی شیمی درمانی را آسان تر تحمل کنید. ناگفته نماند که شما دچار همه عوارض که اینجا می خوانید نخواهید شد بلکه گاهی یک و حداکثر چند تای آنها گریبانگیر شما خواهد شد.

با مشکلات دستگاه گوارش چه باید کرد؟

1. تهوع و استفراغ:
اکثر داروهای ضد تومور چون مخاط معده را تحریک می کنند روی مرکز کنترل استفراغ در مغز اثر مستقیم دارند. معمولا همراه با شیمی درمانی داروهایی برای جلوگیری از دل بهم خوردگی به شما داده می شود.
با رعایت نکات زیر از شدت عوارض قوق کاسته می شود:
هربار که غدا می خورید کم بخورید. شکم پر تحریک پذیرتر است.
مایعات ضروری را یک ساعت قبل از غذا بخورید نه همراه غذا
غذاهای چرب و یا سرخ کرده نخورید
آهسته غذا بخورید تا هر بار مقدار کمی ذا وارد معده شود.
غذایتان را نه خیلی داغ و نه خیلی سرد بخورید
غذا را خوب بجوید تا آسانتر هضم شود.
بیشتر غذاهای آب پز مثل گوشت آب پز جوجه کباب و ... و غذاهای خشک مثل نان برشته بخورید.
از خوردن غذاهای به اصطلاح سنگین که هضم دشواری دارند خود داری کنید.
مایعات خنک و کم شیرین مثل آب و آب سیب و مانند اینها بخورید.
اگر بوی غذا ناراحت تان می کند از رفتن به آشپزخانه یا آشپزی خود داری کنید.
از رفتن یا ماندن در جاهای که بوهای مختلف مثل بوی پیاز داغ و سیر داغ و مانند اینها یا دود سیگار ئ عطر ادکلن تند دران است، پرهیز کنید.
استراحت بعد از غذا می تواند کمک موثری باشد. استراحت باید روی صندلی و در حالت نشسته باشد و تا دو ساعت بعد از غذا از دراز کشیدن خود داری کنید.
اگر از دندان مصنوعی متحرک استفاده می کنید آنها را در آورید چون باعث تحریک و تشدید تهمع و استفراغ می شود.
وقتی تهوع دارید سعی کنید از راه دهان نفس بکشید.

2. اسهال:
اگر دچار اسهال شدید و بیش از 24 ساعت ادامه داشت یا همراه آن در شکم تان احساس درد و انقباض داشتید حتما با پزشکتان مشورت کنید. برای بند آوردن اسهال رعایت نکات زیر می تواند مفید باشد:
1- غذا را از صافی بگذرانید و بخورید تا استراحتی به روده ها داده باشید
2-  مایعات فراوان بخورید مایعاتی مثل آبة آب سیب و چای کمرنگ
3-  هرگز مایعات خیلی سرد و خیلی گرم نخورید. اگر نوشابه گازدار می خورید صبر کنید تا گازش کاملا خارج شود.
4- غذا را به دفعات متعدد و به مقدار کم بخورید.
5- از خوردن غذاهایی که باعث دردهای انتقباضی می شود مثل قهوه، سوپ، کلم، گل کلم، ادویه جات و شیرینی جات خودداری کنید.
6-  وقتی حس کردید بهتر شدید می توانید غذاهای سبک مثل برنج و سیب زمینی و نان برشته بخورید.
7-  معمولا موقع اسهال پتاسیم زیادی از بدن دفع می شود. اگر دستور خاصی از پزشکتان ندارید می توانید از موادغذایی حاوی پتاسیم زیاد مثل موز، پرتقال و سیب زمینی استفاده کنید.
8-  اگر مصرف شیر و لبنبات اسهالتان را تشدید می کند از مصرف آن پرهیز کنید.
 
3. یبوست:
برخی داروهای شیمی درمانی ممکن است یبوست شدید بدهد. بهتر است در این مورد با پزشک تان در میان بگذارید.
رعایت نکات زیر می تواند در رفع یبوست موثر باشد.
1-  تا می توانید مایعات بخورید.
2- خوراکی هایی مثل میوه و سبزی خام و نان سبوس دار بخورید که مقدار زیادی مواد به اصطلاح فیبری یا الیاف دار در آنها است.
3- بیشتر فعالیت و حرکت کنید.
4- اگر یبوستتان از 48 ساعت گذشت پزشکتان را در جریان بگذارید و خودسرانه داروهای ملین مصرف نکنید.
با ناراحتی های دهان و گلو چه می شود کرد؟
برخی داروهای ضد تومور شاید باعث خشکی و یا زخم شدن دهان شود یا ممکن است در وقت فرو دادن غذا یا جویدن اشکالاتی درست کند رعایت نکات زیر می تواند به حل این مشکل کمک کند.
1-  تا می توانید مایعات بخورید.
2-  تکه های یخ بمکید.
3- آب نباتهای کم شیرین بمکید یا آدامس های کم شیرین یا بی شکر بجوید.
4-  چیزهای آب دار مثل میوه یا بستنی بخورید.
5-  بهتر است غذاهای پخته را توی مخلوط کن یا چیزهای مانند آن بصورت مایع در آورید که مصرفش آسان تر است.
اگر مخاط دهانتان زخم شد که این معمولا به شکل دانه های سفید رنگ دیده می شود< حتما با پزشکتان در میان بگذارید اما رعایت نکات زیر می تواند به تسریع بهبودیتان کمک کند:
1-  از مصرف خوراکیهای اسیدی مثل گوجه فرنگی و پرتغال و غذاهای ترش پرهیز کنید.
2- به غذایتان ادویه و نمک زیاد نزنید.
3-  سعی کنید دهان و لثه هایتان تمیز باشد.
در طی شیمی درمانی دهان و دندانهایتان بیش از پیش به مراقبت نیاز دارد< رعایت نکات ساده زیر می تواند از احتمال عوارض و عفونت کم کند:
1-  مسواکتان نرم باشد و دندانهایتان را به آرامی مسواک کنید.
2- روزی چند بار مخلوط آب نمک یا جوش شیرین قرقره کنید.
آیا همه بیمارانی که شیمی درمانی می شوند ریزش مو دارند؟
داروهایی که مصرف می کنید شاید روی پیاز موی شما اثر داشته یا نداشته باشد< نمی توان با قطع یقین گفت کدام بیمار دچار این عارضه خواهد شد.اما پزشکتان با شناختی که از داروها دارد و بنا بر تجربه تا حدی میتواند در این زمینه راهنما باشد. به هر حال هرگونه تغییر یا ریزش در پیازهای مو کاملا موقتی است و پس از قطع دارو متوقف می شود . ممکن است موهای تمام بدن بریزد و نه فقط موی سر و صورت< معمولا ریزش مو از هفته دوم شیمی درمانی و پس از تزریق اتفاق می افتد و شما موقع شانه کردن یا برس زدن یا شستن سر متوجه آن می شوید.
برای جلوگیری از ریزش مو چه کارهایی می شود کرد؟
به کار بردن کلاه یخ قبل از شیمی درمانی یا در طی آن ممکن است در جلوگیری از ریزش موی برخی بیماران موثر باشد و فقط برای بعضی داروها موثر است لذا همیشه توصیه نمی شود.از دست دادن مو مساله بسیار ساده ای نیست و گاهی سبب افسردگی یا عصبانیت شدید می شود این واکنش ما طبیعی و قابل قبول است و اگر درباره آن حرف بزنید شاید آرام بگیرید . به خاطر داشته باشید که موهایتان پس از اتمام درمان به حالت طبیعی در خواهد آمد و حتی شاید در طول درمان رشد مو شروع شود در ضمن خیلی احتمال دارد که این موهای نورسته بافت و رنگ بهتری داشته باشد.
 
آیا شیمی درمانی اثری در اندامهای جنسی دارد؟

شیمی درمانی ممکن است (نه همیشه) روی اندامهای جنسی و کار آن در زنان و مردان تاثیر بگذارد . عوارض ایجاد شده بستگی دارد به نوع داروهای مصرفی و سن و سلامت عمومی بیمار. این داروها معمولا اثری در تمایل جنسی و قدرت ان ندارد اما پاره ای از بیماران به علت فشار ناشی از بیماری برنامه های درمانی ناتوانی و ضعف بیش از اندازه حس می کنند .
 در زنان مهمترین عارضه تغییر در عادت ماهانه است. شیمی درمانی می تواند باعث نامنظم شدن عادات ماهانه و یا قطع آن شود که تا پایان دوره درمان ادامه داشته باشد. شاید این بیماران متوجه علائمی مثل گرم شدن ناگهانی و یا علائم دیگر یائسگی زودرس شوند. تغییرات هورمونی ناشی از شیمی درمانی ممکن است باعث خشکی و خارش یا ترشح مجرای تناسلی شود که با داروهای موجود قابل رفع است.
در مردان احتمال عقیم شده در اثر شیمی درمانی هست . داروهای ضد تومور ممکن است مقدار و یا قدرت حرکت اسپرم ها را کاهش دهد.این وضع شاید در تمام طول درمان ادامه داشته باشد و در بعضی ها هم برای همیه باقی بماند< پزشکتان را در جریان بگذارید. امروزه با امکاناتی مثل بانک اسپرم و تلقیح مصنوعی این مساله تا حدی قابل حل است.
 
چرا در طی شیمی درمانی احتمال عفونت زیاد است؟

اکثر داروهای شیمی درمانی اثر مستقیمی روی مغز استخوان دارند که باعث کم کاری و در نتیجه کاهش فعالیت ان می شود. مغز استخوان محل تولید سلولهای خونی است. گلبولهای سفید که در مغز استخوان ساخته می شوددر پیشگیری از عفونت کمک بزرگی بشمار می آید. در اثر کاهش این گلبولها احتمال خطر دچار شدن به بیماریهای عفونی افزایش می یابد.
رعایت نکات زیر از احتمال دچار شدن تان به عفونت می کاهد:
- دستهایتان را بارها بشوئید مخصوصا قبل از صرف غذا و بعد از اجابت مزاج
- از رفتن به اماکن عمومی و یا حشر و نشر با بیمارنی که بیماریهای واگیردار مثل سرماخوردگی یا آنفلوآنزا و آبله مرغان و مانند اینها دارند پرهیز کنید.
- موقع گرفتن ناخن مراقب باشید گوشتتان را نگیرید یا زخمی نکنید.
- مسواکتان سفت نباشد تا از احتمال زخم شدن دهان و لثه بکاهید
- جوشهای صورت یا بدنتان را نکنید.
- اگر پوستتان خشک شده است از روغن و لوسیونهای مخصوص استفاده کنید.

نشانه های عفونت چیست؟

با همه مراقبتهایی که می کنید باز ممکن است دچار عفونت بشوید. در این صورت احتمال می رود که هریک از علائم زیر در شما ظاهر شود:
1- تب بیشتر از 38 درجه
2- لرز
3- عرق کردن زیاد در شب یا هنگام خواب
4- اسهال شدید
5- سوزش و درد موقع ادرار
هرگاه هریک از علایم فوق دیده شد فورا با پزشکتان در میان بگذارید و خودسرانه هیچ دارویی مصرف نکنید.
آیا همه سلولهای خونی در نتیجه شیمی درمانی کاهش می یابند؟
داروهای شیمی درمانی ممکن است روی هریک از سلولهای خونی که در مغز استخوان ساخته می شود اثر بگذارند. گلبولهای قرمز و پلاکتها هم مثل گلبولهای سفید ممکن است کاهش یابند و در نتیجه عوارض خاص خود ( از جمله کم خونی یا خونریزی ) را بروز دهند.

پرتو درمانی

پرتو درمانی یکی از روشهای درمانی در دانش پزشکی برای درمان سرطان است. در جریان پرتو درمانی با استفاده از اشعه یا پرتوهای دارای انرژی زیاد ( پرتو یونیزان ) سلولهای بیمار یا مشکوک را از بین می بریم.
پرتو درمانی می تواند مانند سایر درمان ها برای بیمار عوارضی داشته باشد. خوشبختانه اکثر عوارض گذرا و قابل کنترل می باشند.

عوارض جانبی پرتو درمانی:
مشکلاتی که بعنوان عوارض پرتو درمانی در حین درمان ممکن است پیش آیند گرچه ناخوشایند می باشند ولی غالبا عوارض حاد یا خطرناک نبوده و با گذشت زمان از بین می روند ( چند هفته پس از اتمام درمان ).
بروز عوارض به نحوه درمان و منطقه درمانی و میزان تحمل بدن بیمار و مقادیر پرتو ( دوز رادیوتراپی ) بستگی دارد. بسیاری از بیماران در حین درمان هیچگونه عوارض جانبی ندارند و براحتی به فعالیت های روزمره زندگی خود می پردازند.
درمان در نواحی مختلف بدن عوارض متفاوتی خواهد داشت. شدت این عوارض به نحوه درمان و منطقه درمانی بستگی دارد ولی ممکن است علایم عمومی نیز در جریان پرتو درمانی پیش آیند مثل احساس خستگی، رخوت و افسردگی.
  
آیا عوارض جانبی در همه بیماران دیده می شود؟

خیر – عوارض از فردی به فرد دیگر متفاوت است. برخی هیچگونه عارضه ای در حین درمان ندارند و برخی مشکلات ناشی از عوارض درمان را نشان می دهند.


خستگی دوران درمان:
تعدادی از بیماران چند هفته پس از شروع درمان احساس خستگی و ضعف می کنند و میزان فعالیت روزمره خود را کاهش می دهند. علل خستگی در دوران درمان عبارتند از:
مصرف انرژی زیاد در بدن، اضطراب ناشی از بیماری، رفت و آمدهای روزانه برای درمان و اثرات پرتودرمانی به سلولهای سالم و بافت های طبیعی بدن.
اگر از عارضه خستگی ناراحت هستید می توانید طی مدت درمان فعالیت خود را محدودتر کرده و بیشتر استراحت نموده، مدت خواب شبانه را افزایش داده و در صورت نیاز چند استراحت کوتاه روزانه داشته باشید و در ضمن سعی کنید برای انجام کارهای روزمره از افراد خانواده کمک بگیرید.


عوارض پوستی منطقه درمان:
در حین درمان پوست منطقه درمان حالت خشکی و خارش پیدا می کند نکته مهم آنست که با خاراندن یا ساییدن یا هر تحریک محیطی منطقه درمان را آزرده نکنید. از هیچ پودر، پماد و یا کرم در این منتطقه استفاده نکنید. در صورتیکه شدت علایم پوستی زیاد باشد می توان با احتیاط از روغن سبک مخصوص بچه استفاده کرد. تغییرات پوست بصورتهای شبیه آفتاب سوختگی، قرمز یا تیره تر شدن پوست ظاهر می شوند. حتی الا مکان از تابش مستقیم اشعه آفتاب به منطقه درمان پرهیز کنید.
اکثر این علایم در چند هفته پس از درمان از بین می روند. ممکن است تیرگی پوست مدت زیادتری باقی بماند. اگر علایم پوستی شدت یابند و سطح پوست ترشح پیدا کرده یا تاول و زخم ایجاد شود فورا به پزشک معالج خود اطلاع دهید.
لباسهای نخی و خنک و حتی الامکان گشاد بپوشید.
از منطقه درمانی علامت گذاری شده حفاظت نمایید و مراقب باشید با تعریق علایم پاک نشود.
از خاراندن، مصرف دارو و پودر یا مواد آرایشی و نیز شستشوی منطقه درمان حتی الامکان بپرهیزید.
شستشوی منطقه درمان دو اشکال ایجاد می کند:
الف – غالبا واکنش پوستی ناشی از درمان تشدید می شود.
ب – علایمی که برای تعیین منطقه درمان روی پوست کشیده شده اند پاک می شوند.
بطور کلی توصیه می شود برای نظافت، منطقه درمان را با آب ولرم خیس کرده و با حوله نرمی آرام خشک کنید.
از مصرف مواد آرایشی، عطر و لوسیون در منطقه درمان خود داری کنید.


ریزش مو:
ریزش موهای منطقه درمان با شدت های متفاوتی رخ می دهد. پرتو درمانی موضعی بر روی موهای سایر نقاط بدن اثری نخواهد داشت. در اکثر موارد رویش مو پس از درمان رشد طبیعی خواهد داشت ولی میزان رویش مجدد مو به منطقه درمانی و مقدار اشعه داده شده بستگی دارد. در اکثر موارد ریزش مو ترمیم نمی شود.
شما می توانید منطقه درمان ( مثلا سر ) را با کلاه یا هر پوشش دلخواه بپوشانید برخی بیماران تا رویش مجدد مو از کلاه گیس استفاده می کنند.


بی اشتهایی:
ممکن است در دوره پرتو درمانی دچار بی اشتهایی شوید. تغییرات ایجاد شده در سلولهای سالم می تواند سبب بروز تهوع، درد معده، تغییرات چشایی و تغییر در طعم غذاها و اختلال در بلع و یا سایر مسائل گردد که در نتیجه بیمار دچار بی اشتهایی می شود.
بیمارانی که پرتو درمانی خارجی می شوند نباید برای چند هفته دچار اختلال تغذیه باشند. حتی اگر میل به غذا ندارید سعی کنید حتی الامکان مواد پروتئینی و کالری را به میزان لازم به بدن خود برسانید.
اختلال تغذیه و بی اشتهایی می تواند با کاهش قدرت بدنی شما، ترمیم بافتهای سالم تخریب شده را به تاخیر اندازد. یکی از نکات مهم برای ادامه درمان مصرف غذای کامل و کافی می باشد تا بتوان درمان و عوارض آن را تحمل نمود.
بیمارانی که میزان تغذیه و وضع جسمی بهتری دارند درمان را به مراتب بهتر تحمل می کنند.
با توجه به نکات زیر می توانید در بهبود تغذیه بکوشید:
•         قبل از هر وعده غذایی کمی قدم بزنید تا اشتهای شما بیشتر شود.
•         هر موقع احساس گرسنگی کردید غذا میل کنید حتی اگر وقت شام یا ناهار  نباشد.  حتی می توانید در طول روز به جای سه وعده غذای حجیم به دفعات غذای سبک بخورید.
•         محیط مناسبی برای غذا خوردن بوجود آورید. می توان از نور کم، موسیقی مناسب و رنگ های شاد برای سفره و وسایل تغذیه یا هر وسیله و محیطی که سبب افزایش اشتها شود استفاده کرد.
•         از غذاهای متنوع و مطلوب خودتان استفاده کنید.
•         اگر از مصاحبت افراد یا دوستان لذت می برید سعی کنید با آنها غذا بخورید.
•         از نوشیدنیهایی که دوست دارید همراه غذا استفاده کنید.
•         در صورتیکه واقعا بی اشتها باشید و حجم غذای مصرفی شما کم باشد بهتر است از مواد غذایی پر کالری مانند کره یا مارگارین، سوپهای مخلوط با مواد مغذی و کرم های غلیظ شده لبنی استفاده کنید.
•         اگر میل به غذاهای جامد نداریداز مایعاتی که حاوی مواد پر انرژی مثل پودر شیر، ماست، تخم مرغ، عسل یا مواد مغذی آماده می باشند استفاده کنید.
•         اگر درحین جویدن یا بلع غذا دچار درد می شوید بهتر است از غذاهای نرم و مایعات استفاده کنید.
•         یکی از مهمترین عوامل بی اشتهایی بیماران، اضطراب و ترس ناشی از بیماری است. با حفظ آرامش روحی خود می توانید سلامت جسمی، نشاط و اشتهای بیشتری داشته باشید


اثرات پرتو درمانی در خون:
گاهی پرتو درمانی می تواند سبب کاهش برخی عناصر خونی مانند گلبولهای سفید یا پلاکتها شود. گلبولهای سفید در برابر عفونت های مختلف بدن نقش دفاعی دارند و پلاکتها نیز در انعقاد خون موثرند.
غالبا در جریان پرتو درمانی از شما آزمایش ساده خون ( اندازه گیری گلبولهای خون و پلاکت ) درخواست خواهد شد. انجام این آزمایش برای کنترل وضع خونی شما ضروری است و جهت نمونه گیری در آزمایشگاه نیاز به ناشتا بودن نیست.
گاهی بعلت کاهش عناصر خونی پزشکمعالج درمان شما را تغییر داده یا مدتی قطع می کند تا عناصر خونی به میزان طبیعی برسند.


مسائل مربوط به معده و روده ها:
اگر پرتو درمانی معده یا روده ها انجام شود ممکن است ناراحتی معده یا اسهال پیش آید. پزشک معالج شما در این موارد داروهای مناسب تجویز خواهد نمود.


نحوه برخورد با حالت تهوع :
برخی بیماران پس از انجام پرتو درمانی احساس تهوع دارند. اگر شما نیز چنین حالتی دارید سعی کنید چند ساعت قبل از درمان غذای سنگین نخورید، احتمالا وقتی معده شما خالی باشد حال تهوع کمتر خواهد بود.
اگر درد معده ناراحتتان می کند، قبل از درمان می توانید خوراکی سبک همراه با اب سیب بخورید. معمولا درد معده در افرادی ظاهر می شود که اضطراب و نگرانیهایی در مورد بیماری یا درمان خود دارند.
از غذاهای محرک ( حاوی ادویه های مختلف )  و حاوی چربی زیاد پرهیز نموده و در فواصل وعده های غذایی از نوشابه های خنک استفاده کنید. حتی الامکان حجم غذای مصرفی تان کم باشد ولی می توانید دفعات غذا خوردن را زیاد کنید.


نحوه برخورد با اسهال:
اسهال غالبا در هفته سوم یا چهارم پرتو درمانی ناحیه شکم و لگن پیش می آید. علاوه بر توصیه ها و داروهای لازم که پزشک معاج تان تجویز خواهد کرد به نکات زیر توجه کنید:
•         بیشتر از رژیم مایعات استفاده کنید. در مورد انواع مایعاتی که می توانید مصرف کنید از پزشک یا پرستار خود سئوال کنید. معمولا آب سیب ، چای کمرنگ و آب گوشت مفید هستند.
•         از مصرف مایعات و غذاهایی که سبب تحریک گوارشی می شوند( مانند قهوه، لوبیا، کلم و مواد ادویه دار ) خودداری کنید.
•          اگر شیر یا فرآورده های آن سبب تحریکات گوارشی شما می شوند مصرف آنها ار محدود یا موقتا قطع کنید.
•          رژیم غذایی روزانه حاوی پتاسیم زیاد باشد می توان با مصرف موز، سیب زمینی و هویج یا داروهای حاوی مواد معدنی پتاسیم دفع شده را جبران کرد.
مسلما علایم گوارشی شما پس از ختم پرتو درمانی بهبود خواهند یافت سعی کنید در حین درمان با رعایت نکات گفته شده حتی الامکان مواد غذایی و کالری لازم روزانه را به بدن خود برسانید.


اثرات پرتو درمانی بر اندامهای جنسی:
در صورتیکه پرتو درمانی لگن انجام شود ممکن است تاثیر بر اندام های جنسی پیش آید بشدت و نحوه این تاثیر بر منطقه درمانی و میزان اشعه ای که به اندام جنسی می تابد بستگی دارد.
برخی از عوارض ناشی از درمان پس از پرتو درمانی از بین خواهند رفت ولی برخی بمدت طولانی یا همیشه باقی می مانند. پزشک معالج شما در مورد هر کدام توضیح کافی به شما خواهد داد.

اثرات پرتو درمانی به قدرت باروری:
پرتو درمانی می تواند در صورت برخورد به ناحیه بیضه ها میزان تولید اسپرم و نیز قدرت باروری را کاهش دهد. ولی این نکته بدان معنی نیست که امکان باروری ازبین می رود. در این مورد با پزشک خود به صراحت و دقت صحبت کنید. در صورتیکه حفظ اسپرم ( از طریق بانک اسپرم ) وجود داشته باشدمی توانید با حفظ اسپرم برای باروری در آینده شانس بیشتری داشته باشید.
خانم هایی که در ناحیه لگن پرتو درمانی می شوند دچار قطع پریود ماهانه و بروز برخی علائم یائسگی خواهند شد. پرتو درمانی می تواند سبب خارش، سوزش یا خشکی واژن شود در این مورد با پزشک خود مشورت کنید.


ارتباط جنسی:
در جریان پرتو درمانی لگن به خانم ها توصیه می شود نزدیکی جنسی نداشته باشند. مشکلات مربوط به ارتباط جنسی بیماران معمولا طی چند هفته پس از درمان بر طرف خواهد شد. انجام پرتو درمانی در مرد یا زن معمولا تاثیری بر جنبه روحی و نحوه آمیزش جنسی نخواهد داشت.


عوارض پرتو درمانی در درمانهای سر و گردن:
بسیاری از بیماران برای درمان ضایعاتی که در سر و گردن دارند بخوبی توسط پرتو درمانی درمان می شوند.
همه بیمارانی که می بایست در مناطق سر و گردن یا قسمت فوقانی قفسه سینه پرتو درمانی شوند ضروری است به بهداشت دهان خود توجه کافی نمایند. عوارض پرتو درمانی در این منطقه غالبا دندان ها، لثه و بافت های دهان را تحت تاثیر قرار می دهد.
برای جلوگیری از مشکلات ناحیه دهان به موارد زیر توجه نمایید:
•         از مصرف ادویه جات و غذاهای سفت خود داری کنید.
•         از مصرف غذاهایی که شیرینی غلیظ دارند خود داری کنید تا از پوسیدگی دندانها پیشگیری شود.
•         بطور منظم دهان و دندانهای خود را شسته و پاکیزه نگه دارید.
•         از دهان شویه های حاوی الکل استفاده نکنید چون مخاط دهان را خشک می کند.
از مسائل دیگری که در جریان درمان ناحیه سر و گردن رخ می دهند درد گوش و نیز

/ 0 نظر / 34 بازدید